Với số lượng 209 mỏ và điểm quặng của 36 loại khoáng sản Quảng Ninh được đánh giá là tỉnh giàu tiềm năng khoáng sản.
Đáng chú ý, trên địa bàn tỉnh có nhiều loại khoáng sản có giá trị khai thác là than đá, đá vôi, sét xi măng, các loại đá xây dựng, kaolin-pyrophilit, cát thuỷ tinh... phân bố đều khắp các địa phương. Chính vì vậy, hoạt động khai thác khoáng sản có một vị trí quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội. Công tác quản lý khoáng sản luôn là nhiệm vụ quan trọng trong quản lý tài nguyên và môi trường.
Khai thác than tại Công ty Than Nam Mẫu.
Theo đánh giá của các cơ quan chức năng thời gian qua hoạt động khai thác khoáng sản đã có bước phát triển nhanh cả về số lượng đơn vị, quy mô và sản lượng khai thác góp phần phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn. Hiện trên địa bàn tỉnh có 212 mỏ, điểm mỏ đã cấp giấy phép khai thác các loại khoáng sản như than antraxit, sét làm gạch ngói, sét làm xi măng, các loại phụ gia xi măng, đá granit, antimon... Hàng năm sản lượng khai thác khoáng sản phục vụ cho sản xuất công nghiệp tương đối lớn. Năm 2009 sản lượng khai thác đá vôi xi măng là 4,2 triệu tấn; đá xây dựng 2,5 triệu m3; sét gạch ngói 1,3 triệu m3... Riêng khoáng sản than, nếu như năm 2006 sản lượng khai thác là 39 triệu tấn đến năm 2009 đạt 44,5 triệu tấn. Như vậy với sản lượng khai thác lớn thì ngoài lợi ích về kinh tế đây cũng là một sức ép lớn về môi trường.
Bên cạnh đó, từ cuối năm 2007 đến đầu năm 2008 do nhu cầu than tăng cao, chênh lệch giữa giá bán than trong nước và giá than xuất khẩu lớn làm cho tình hình khai thác, chế biến, vận chuyển, buôn bán, xuất khẩu than trái phép diễn biến phức tạp, phát sinh tiêu cực, gây thất thoát tài nguyên và bức xúc trong nhân dân. Trước thực trạng này, Tỉnh uỷ và UBND tỉnh đã chỉ đạo các cơ quan chức năng kiểm tra, xử lý vi phạm trong lĩnh vực khai thác, chế biến, vận chuyển, tiêu thụ than trái phép trên địa bàn; triển khai đồng bộ các giải pháp quản lý lập lại trật tự, giải tỏa bến bãi chế biến, tiêu thụ than trái phép và quy hoạch đường vận chuyển, cảng bến xuất than. Cải tạo phục hồi môi trường các khu vực khai thác lộ thiên, lộ vỉa. Bên cạnh đó, tỉnh còn phối hợp với Bộ Tài nguyên và Môi trường rà soát ranh giới mỏ than và cấp 64 giấy phép khai thác than cho các đơn vị thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV). Hiện tại tình hình khai thác, chế biến, tiêu thụ than trên địa bàn đã được kiểm soát. Từ 1-6-2008, các đơn vị thuộc TKV đã dừng xuất khẩu than tiểu ngạch sang Trung Quốc để xuất khẩu than chất lượng thấp qua khu chuyển tải Vạn Gia theo Quyết định 1517/QĐ-BCT của Bộ Công Thương. Ngoài ra tỉnh còn phối hợp với TKV chỉ đạo các Công ty lập các trạm kiểm soát liên ngành duy trì kiểm tra, kiểm soát, xử lý, ngăn chặn việc khai thác, vận chuyển, kinh doanh than trái phép, nhất là ở các khu vực Tràng Lương, Bình Khê, Hồng Thái Đông (Đông Triều), Ngã Hai, Dương Huy (Cẩm Phả).
Đóng gói sản phẩm gạch ngói tại Công ty CP Gốm và Xây dựng Hạ Long I (Hoành Bồ).
(Ảnh minh hoạ)
Đạt được kết quả trên do công tác quản lý hoạt động khoáng sản trên địa bàn tỉnh đã có chuyển biến. Đặc biệt trong qui hoạch phát triển kinh tế - xã hội tỉnh đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020 đã xác định phát triển ngành công nghiệp có thế mạnh như khai thác than, điện, vật liệu xây dựng, cơ khí mỏ... trên quan điểm kết hợp phát triển kinh tế với bảo vệ tài nguyên môi trường, đảm bảo phát triển bền vững. Theo đó, UBND tỉnh đã khoanh định 7 vùng và khu vực cấm, khu vực hạn chế hoạt động khai thác khoáng sản trên địa bàn, trình Chính phủ phê duyệt. Chính phủ đã phê duyệt quy hoạch thăm dò, khai thác chế biến và sử dụng khoáng sản của tỉnh Quảng Ninh đến năm 2010, tầm nhìn 2020; quy định công tác hoàn nguyên môi trường và đóng cửa mỏ khoáng sản rắn; đề án quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác khoáng sản. Đây được coi là những động thái tích cực nhằm mục tiêu phát triển kinh tế hài hoà với bảo vệ môi trường. Bên cạnh đó, công tác thanh tra, kiểm tra giám sát thi hành pháp luật về khoáng sản được đẩy mạnh, thông qua đó đã phát hiện những sai phạm để chấn chỉnh và xử lý theo quy định. Trong các năm từ 2006-2008 đã kiểm tra tại 95 đơn vị, xử phạt hành chính 1,9 tỷ đồng.
Có thể khẳng định, mặc dù công tác quản lý hoạt động khoáng sản trên địa bàn tỉnh thời gian qua đã có những chuyển biến nhờ sự vào cuộc tích cực của các ngành, địa phương. Tuy nhiên, hoạt động này vẫn còn những bất cập. Đó là, các đơn vị khai thác khoáng sản (ngoài than, xi măng) còn yếu về tiềm lực tài chính, yếu về thiết bị, chưa đầu tư chế biến sâu do trình độ công nghệ lạc hậu nên lợi nhuận và hiệu quả thấp. Bên cạnh đó, do công tác điều tra cơ bản về địa chất và khoáng sản, khảo sát thăm dò chưa phủ diện tích của tỉnh, nhiều loại khoáng sản chưa xác định được đặc điểm phạm vi phân bố, trữ lượng, chất lượng đảm bảo yêu cầu dẫn đến quy hoạch kém chính xác và tính khả thi thấp. Mặt khác, việc phân cấp trong công tác lập, phê duyệt quy hoạch hoạt động khoáng sản chưa hợp lý. Đó là việc nhiều cơ quan lập quy hoạch dẫn đến chồng chéo trong quản lý vì một loại khoáng sản có thể sử dụng trong nhiều lĩnh vực (đơn cử đá vôi có thể dùng cho xi măng, vật liệu xây dựng, khoáng chất công nghiệp). Về khoanh định khu vực cấm, tạm thời cấm, hạn chế hoạt động khoáng sản chưa cụ thể hoá việc khoanh định các khu vực cấm hoạt động khoáng sản trên cơ sở cân đối các mục tiêu, lợi ích giữa khai thác khoáng sản phục vụ nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội với các lợi ích, mục tiêu của các đối tượng cần bảo vệ; chưa phân ra các đối tượng cần bảo vệ tuyệt đối, các đối tượng cần bảo vệ theo thời gian.
Để hoạt động khai thác khoáng sản ngày càng tốt hơn, trong buổi làm việc với Uỷ ban Kinh tế Quốc hội, tỉnh đã đề nghị Chính phủ và các Bộ, ngành sớm phê duyệt Quy hoạch phát triển ngành than đến năm 2015, tầm nhìn đến năm 2025 làm cơ sở cho công tác quản lý hoạt động điều hành sản xuất than. Đồng thời tăng cường đầu tư hơn nữa cho công tác bảo vệ, khắc phục ô nhiễm môi trường do khai thác than, đảm bảo mục tiêu phát triển kinh tế hài hoà với bảo vệ môi trường.
