Nghịch lý đang diễn ra trên thị trường tiền tệ: nguồn đô la Mỹ thừa, nhưng ngân hàng ngại mua vào. Trong khi đó, nguồn đô la huy động vào ngân hàng lại thiếu, và ngân hàng hạn chế cho vay bằng đô la.
Một chủ doanh nghiệp mang 100.000 USD đi bán tại một ngân hàng. Nhưng ông đành mang tiền về, bởi giá ngân hàng thu mua nằm dưới mức giá sàn ngân hàng Nhà nước quy định. Tình trạng người mua kẻ bán không thoả thuận được giá USD/VND ngày càng xuất hiện nhiều hơn.
Chê khi mua
Hiện tỷ giá USD/VND phổ biến ở các ngân hàng là 15.980 đồng/USD, trong khi tỷ giá bình quân liên ngân hàng do ngân hàng Nhà nước công bố là trên 16.000 đồng/USD, chênh lệch 112 đồng/USD. Vì vậy, chủ doanh nghiệp này khó chấp nhận mức giá quá thấp mà ngân hàng này đưa ra. “Dường như họ đè giá thấp để tránh mua vào”, ông phàn nàn.
Từ tỷ giá bình quân liên ngân hàng, các ngân hàng thương mại được phép cộng trừ 0,75% để cho ra giá mua bán ngoài thị trường. Khoảng tuần từ 14 – 20.1 vừa qua, có không ít ngân hàng, với những giao dịch mua vào lớn, vẫn phải hạ xuống dưới giá sàn thêm 65 – 85 đồng/USD. Không ít khách hàng, mặc dù không được giá, nhưng vì cần tiền đồng vẫn phải bấm bụng bán USD cho ngân hàng.
Có tình trạng này bởi tiền USD vẫn đang dồi dào trên thị trường với nguồn từ các quỹ đầu tư nước ngoài. Và do bị hạn chế bởi tình trạng ngoại hối và USD ngày càng rớt giá trên thị trường, nhiều ngân hàng vì khách hàng buộc phải mua vào nhưng “ép” khách bằng giá thấp, hoặc tung ra giá rất thấp như một cách để khéo léo từ chối mua vào.
Để kích tỷ giá USD/VND, ngân hàng Nhà nước cũng đã tung chiêu mua nhỏ giọt tiền USD của một số ngân hàng thương mại, mỗi ngày 1 – 2 triệu USD như thời điểm giữa tháng 12.2007, tạo tâm lý nhằm đẩy giá USD lên. Tuy nhiên, với lần này, các ngân hàng thương mại đã “cảnh giác đề phòng”. Vì trước đó đã có tiền lệ. Khi ngân hàng Nhà nước bắt đầu mua vào, ngân hàng thương mại vội vã đẩy giá lên mua vào, cuối cùng “ôm xô”. Thế nên, dù có thông tin ngân hàng Nhà nước bắt đầu mua vào USD, giá thị trường vẫn chỉ ở mức 15.900 – 15.920 đồng/USD, thấp hơn sàn quy định 65 – 85 đồng/USD.
Ngoài việc phải đối đầu với tỷ giá thực, ngân hàng thương mại còn phải lo việc khách hàng sẵn sàng bỏ mình tới ngân hàng khác. Theo ông Nguyễn Thanh Toại, phó tổng giám đốc ngân hàng ACB, những ngân hàng có khách hàng là các quỹ đầu tư nước ngoài, họ buộc phải mua ngoại tệ vào. Tuy nhiên, khi mua vào ngân hàng gặp khó khăn vì ngoại hối theo quy định chỉ được phép giữ 30% ngoại tệ trong cơ cấu vốn. Ngoài ra, xu hướng đô la Mỹ xuống giá, không ai muốn mua vào.
Chính việc quy đổi ngoại tệ khá khó khăn cho các quỹ đầu tư, mà công ty quản lý quỹ VFM, đơn vị quản lý quỹ VF4 đang trong quá trình huy động vừa tuyên bố gia hạn thời gian đóng quỹ.
Bởi lý do nhà đầu tư nước ngoài tham gia vào VF4 chiếm hơn 40%, nhưng việc chuyển tiền từ tài khoản ngoại tệ sang VND đang bị chậm lại, khiến cho một số nhà đầu tư đã đăng ký mua chứng chỉ quỹ đầu tư VF4 không thể đóng tiền đúng hạn.
Khó khi vay
Trái lại với nguồn USD dồi dào trên thị trường, nguồn huy động USD lại khan hiếm. Có những chương trình huy động của không ít ngân hàng chỉ huy động được 50% – 60% nhu cầu vốn. Vì vậy, ngoài thị trường có những động thái có vẻ trái ngược, như FED cắt giảm lãi suất, nhưng có những ngân hàng thương mại trong nước lại vừa tăng lãi suất USD và VND.
Chính vì huy động thiếu hụt, nhiều ngân hàng tìm tới thị trường liên ngân hàng. Tuy nhiên, vay trên thị trường tiền tệ cũng chỉ được kỳ hạn ngắn, vay qua đêm đến một tuần cũng rất khó, rất ít ngân hàng có nguồn cung tốt.
Đó là chưa kể, khách hàng vay USD xong lại bán USD cho ngân hàng để lấy VND, tình trạng này khiến các ngân hàng lại bị sức ép về tỷ giá lần nữa. Vì vậy, ngoài những hợp đồng tín dụng đã ký kết, nhiều ngân hàng hạn chế cho khách hàng vay USD.
