Hàng chục năm công tác trong ngành Văn hoá-Thông tin, Nguyễn Thanh Sỹ (bút danh là Thi Sảnh) đã từng có rất nhiều bài nghiên cứu, sáng tác văn học về vịnh Hạ Long. Và đến hôm nay, tình yêu ấy của ông với Vịnh Hạ Long vẫn vẹn nguyên, tràn đầy.
(Nhà nghiên cứu lịch sử Nguyễn Thanh Sỹ, nguyên Giám đốc Sở VH - TT Quảng Ninh trò chuyện với PV Báo Quảng Ninh)
Ông Nguyễn Thanh Sỹ.
Trong căn phòng nhỏ tại gia đình, chất đầy những tư liệu, thơ được coi như góc riêng của ông, ông đã chia xẻ với chúng tôi một số cảm nhận, tâm tư về Vịnh Hạ Long...
- Được biết, hồi còn đương chức Giám đốc Sở VH-TT ông đã từng có mặt, chứng kiến Hội đồng Di sản thế giới, kỳ họp thứ 18 tại Phù-Khẹt (Thái Lan) biểu quyết công nhận Vịnh Hạ Long là Di sản thế giới lần thứ nhất về cảnh quan. Tâm trạng của ông lúc ấy như thế nào?
+ Để có một hồ sơ đệ trình lên Hội đồng Di sản thế giới, chúng ta đã quá vất vả; bởi ngày đó khi làm hồ sơ, chúng ta phải tự mày mò chứ không như sau này có chuyên gia nước ngoài giúp đỡ... Trước khi vào cuộc họp của Hội đồng Di sản thế giới, lại có những thông tin bên lề rằng Vịnh Hạ Long sẽ không chắc được xét duyệt... Nhưng rồi, sau rất nhiều cố gắng thì mọi việc cũng được thu xếp ổn thoả. Vào cuộc họp, lần lượt đại biểu các nước Đức, Pháp, Mỹ, Ô-Man, Trung Quốc phát biểu, trình bày quan điểm. Chúng tôi chờ đợi căng thẳng, vì trước đó, 2/5 nước trên đã từng không ủng hộ Huế là di sản thế giới. Tuy nhiên, lần này thì tất cả đều khẳng định Vịnh Hạ Long xứng đáng được công nhận. Kết quả đưa ra biểu quyết 100% đại biểu tán thành. Chúng tôi quá xúc động, bồi hồi bởi rốt cuộc bao nỗi vất vả đã được đền đáp xứng đáng. Ngay tối ấy, anh Trương Quốc Bình (khi đó là Cục phó Cục Bảo tồn Bảo tàng, Bộ VH-TT, nay là Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật VN) đã điện về Đài Tiếng nói Việt Nam. Về phần mình, tôi cũng đã điện cho đồng chí Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Tất Dũng. Sau này, tôi được biết ngay sáng hôm sau đến cơ quan, đồng chí Chủ tịch UBND tỉnh đã mang 1 chai ‘’Lúa mới’’ để cùng mọi người chia vui, mừng thắng lợi...
- Đã từng có rất nhiều bài viết, nghiên cứu, sáng tác văn học v.v. về Vịnh Hạ Long. Vậy với ông, cảm xúc lớn nhất mà nó đã để lại là gì?
+ Hạ Long thường để lại nhiều cảm xúc cho con người ta, dù chỉ một lần đến đây. Với riêng tôi, có lẽ cảm xúc nhất, ấn tượng nhất chính là vẻ đẹp thiên nhiên. Vịnh Hạ Long là một bức tranh tổng thể, được hoà trộn bởi ba yếu tố: Đảo đá nước và mây trời, nhưng điều đặc biệt là cảnh quan đó không tĩnh mà động, luôn thay đổi theo góc nhìn, theo thời gian, thậm chí là giây lát. Ví dụ như hòn Gà Chọi, ở góc này nhìn thế này, sang góc kia nhìn lại khác đi rồi. Nó giống như trò chơi ú tim của thiên nhiên với con người vậy. Hầu hết các sáng tác thơ của các thi nhân từ xưa đến nay về Hạ Long, cũng đều là từ những rung cảm trước cảnh đẹp của nó. Cảnh quan đẹp chính là đặc hữu của Vịnh Hạ Long như ông Jems Thorsell, chuyên gia của UNESCO đã đánh giá: ‘’Những ngọn núi đá nhô lên từ mặt nước Hạ Long là một cảnh độc đáo tự nhiên với một tuyệt mỹ của thiên nhiên ưu đãi... Nó xứng đáng được bảo quản và ghi vào danh mục di sản thế giới với tiêu chuẩn là một di sản thiên nhiên’’. Nhưng tôi rất tiếc và không hiểu sao ngành Du lịch của ta chỉ chăm chăm khai thác đưa khách vào các hang động, thay vì đi ngắm vịnh, ngắm đảo. Hơn nữa, hang động của Vịnh Hạ Long chưa phải là đẹp so với các hang động ở những danh thắng khác trên đất liền. Những năm 1968-1970, tôi từng là hướng dẫn viên đưa các đoàn khách là cán bộ miền Nam ra nghỉ dưỡng ở Quảng Ninh đi thăm Vịnh Hạ Long. Tôi thường đưa họ lên khu Lán Đạo, phía đồi Hà Tu để ngắm Vịnh từ trên cao. Tất cả đều công nhận Vịnh Hạ Long quá đẹp khi nhìn toàn cảnh, chỉ như vậy chứ đâu có cần vào các hang động...
- Vậy còn giá trị văn hoá của Vịnh Hạ Long thì sao?
- Thật đáng tiếc tôi phải nói rằng có còn gì đâu. Tất cả chỉ là trên các dòng sử liệu mà thôi. Các di chỉ khảo cổ như Ngọc Vừng, Cột 8, Tuần Châu có còn gì, rồi thương cảng Vân Đồn cũng vậy. Những năm trước đây, đi dọc bờ Vịnh những chỗ có di tích dễ dàng nhận ra các tầng văn hoá là mảnh gốm vỡ sóng biển vỗ vào lộ ra từng lớp, nay thì là bờ kè đá hết rồi còn đâu. Với những gì hiện tại đang có, chúng ta đừng ảo tưởng đến một ngày nào đó Vịnh Hạ Long sẽ được UNESCO công nhận di sản thế giới lần thứ 3 về giá trị văn hoá...
- Trong công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản Vịnh Hạ Long hiện nay, theo ông đâu là vấn đề chúng ta cần quan tâm nhất?
+ Đó là môi trường. Môi trường gắn liền với môi sinh của con người và du lịch. Sự phát triển kinh tế-xã hội trên và ven bờ Vịnh Hạ Long gây nhiều áp lực lên Vịnh Hạ Long, nhất là vấn đề lấn biển, đổ thải. Nó tạo ra tiền đề nguy hiểm là nơi này làm thì nơi kia cũng làm.
Trước đây, một lần chúng tôi xử lý trường hợp lấn biển làm ảnh hưởng tới động Hang Hanh, họ cự nự, cãi lại rằng: - Các anh về mà xử lý ở TP Hạ Long trước đi, họ đang lấn đầy ra đó. Các nhà máy xi măng xây dựng bên bờ Vịnh, họ cam kết bảo vệ môi trường nhưng thử hỏi khói, bụi và nước thải không đưa ra Vịnh thì đi đâu. Rõ ràng là chúng ta phải có một chiến lược quy mô bảo vệ Vịnh Hạ Long, làm cho Hạ Long luôn trong lành, đẹp mãi. Nếu không, e có lúc nào đó du khách sẽ ngần ngại khi định đến với Hạ Long...
- Hiện nay chúng ta đang vận động đề cử, bình chọn Vịnh Hạ Long là kỳ quan thiên nhiên của thế giới. Theo ông, chúng ta có cơ hội thành công không?
+ Tôi nghĩ là có thể được, nếu chúng ta biết tuyên truyền, vận động được nhiều người tham gia, hưởng ứng. Nhưng nói gì thì nói, muốn Vịnh Hạ Long thực sự là kỳ quan, mãi mãi là kỳ quan, việc bầu chọn là một chuyện, còn chuyện phải quan tâm nhất vẫn là vấn đề bảo vệ môi trường của Vịnh; bởi điều đó là vô cùng quan trọng...
- Xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện này.
