Quảng Ninh như cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng từng nói: “Như một nước Việt Nam thu nhỏ” với 29 dân tộc anh em, trong đó có 6 dân tộc: Kinh, Dao, Tày, Sán Dìu, Sán Chỉ, Nùng có từ 1.000 người trở lên. Người Quảng Ninh giàu truyền thống yêu nước, gắn bó với mảnh đất mình đang sống, kiên cường chống chọi với thiên tai, ngăn chặn địch hoạ, giữ gìn bờ cõi. Trải qua thời gian, các thế hệ người Quảng Ninh đã sáng tạo nên những vần thơ, những bài ca dao, tục ngữ, câu hò rất trữ tình.
Ca dao Quảng Ninh trong nông dân làm nghề đồng ruộng, trong những người làm nghề chài lưới, trong công nhân ngành Than, trong những người làm nghề thăm dò khoáng sản, trong đồng bào miền núi, hải đảo, trong các lực lượng vũ trang v.v. thật phong phú đa dạng:
“Ai về tôi nhắn câu này,
Cu li Cẩm Phả đi giày bằng rơm,
Bốn mùa: xuân, hạ, thu, đông,
“Đờ suy” là nón, gái không dám nhìn”
(Ca dao Vùng mỏ)
Hoặc là:
“Thuyền anh trong vịnh mới ra.
Thuyền em ở dưới Vạn Hoa mới về.
Song song đôi chiếc thuyền kề.
Chiếc đi Bãi Cháy, chiếc về Tuần Châu.
Hẹn chàng sáng sớm hôm sau.
Có lên em đón Bồ Nâu, Hang Luồn...”
(Ca dao dân ca vùng biển)
Ca dao đã làm cho con người gần nhau, yêu thương nhau hơn, động viên nhau trong cuộc sống lao động, trong đấu tranh, trong học hành, công tác và chiến đấu:
“Trên rừng ríu rít chim kêu,
Cửa lò róc rách suối reo đêm ngày,
Thương nhau ta đứng ở đây
Nước non là bạn, cỏ cây là tình”
(Ca dao Vùng mỏ)
ở vùng đảo huyện Vân Đồn có những bài ca dao thời kỳ chống thực dân Pháp:
Làng ta đi lính mấy người
Đi bốt Quan Lạn, đóng ngoài Cô Tô
Thằng Tây ra hoạ bản đồ
Nước Nam đâu phải một ô chúng mày...
(Văn hoá dân gian làng Vân)
Hiện nay, ca dao, tục ngữ, dân ca Quảng Ninh theo thống kê chưa đầy đủ, cũng đã có tới hàng ngàn bài. Hàng chục tác giả đã sưu tầm, có tác giả đã in xuất bản thành sách. Thế nhưng, rất nhiều bài vẫn đang còn lưu giữ trong dân gian và dần bị mai một do lớp người lưu giữ những “tài nguyên” ấy mỗi ngày một già đi...
Hội Văn nghệ dân gian tỉnh Quảng Ninh với chức năng của mình, đang thực hiện một chương trình nghiên cứu, sưu tầm, đề xuất bảo tồn và phát huy giá trị văn hoá phi vật thể này trong 2 năm 2009-2010. Đây là một việc làm cần thiết và bổ ích. Hy vọng chương trình này sẽ được các cấp quan tâm và đông đảo nhân dân các dân tộc, các thầy cô giáo, sinh viên, học sinh trong và ngoài tỉnh, cán bộ, chiến sĩ các lực lượng vũ trang cùng tham gia.
