Từ tháng 3-2006, Bộ Y tế ra Quyết định ban hành quy chế cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện vệ sinh an toàn thực phẩm (VSATTP) đối với cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm có nguy cơ cao. Theo Quyết định này, thẩm quyền cấp giấy đã được phân cấp một cách cụ thể.
Đoàn liên ngành TP Hạ Long kiểm tra VSATTP tại quầy bán bún, giò chả ở Chợ Hạ Long I
Huyện Hải Hà có 280 cơ sở sản xuất, kinh doanh, chế biến thực phẩm, trong đó có 80 cơ sở do UBND huyện cấp giấy phép kinh doanh. Còn lại là các quán ăn nhỏ lẻ. Trong số 280 cơ sở này, đến nay mới chỉ cấp được giấy chứng nhận đủ điều kiện VSATTP cho 27 cơ sở. Theo anh Nguyễn Văn Xuyên, Trưởng Phòng Y tế huyện Hải Hà, đối với các huyện miền núi, việc cấp giấy gặp rất nhiều khó khăn. Nơi mà huyện đã cấp được giấy chủ yếu là nhà hàng có đầu tư lớn, nhưng số này chiếm tỷ lệ rất ít; đa phần còn lại là các quán nhỏ lẻ, chủ yếu bán phục vụ ăn đêm, ăn sáng, vốn đầu tư không lớn. Trong khi đó, điều kiện VSATTP cơ bản của các cơ sở sản xuất kinh doanh theo quy định là khá phức tạp, như: Các điều kiện về cơ sở (địa điểm, môi trường, thiết kế, hệ thống cung cấp nước, hệ thống xử lý chất thải....); điều kiện về thiết bị, dụng cụ (phương tiện rửa tay, khử trùng, thiết bị phòng, chống côn trùng, dụng cụ chế biến, bảo quản, vận chuyển, chứa đựng thực phẩm....) và điều kiện về con người (khám sức khoẻ, học tập kiến thức VSATTP và thực hành vệ sinh cá nhân....). Thực tế, nhiều hộ tận dụng điều kiện của gia đình để kinh doanh nên hầu như không đảm bảo theo quy định.
Không chỉ Hải Hà mà tất cả các địa phương trên địa bàn tỉnh đều rơi vào tình trạng khó khăn trong việc cấp giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện VSATTP như vậy. Theo thống kê của Sở Y tế, toàn tỉnh có gần 9.700 cơ sở sản xuất, kinh doanh, chế biến thực phẩm, nhà hàng, bếp ăn tập thể... nhưng đến nay mới có khoảng 290 cơ sở được cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện VSATTP, trong đó, tuyến tỉnh cấp hơn 110 giấy, còn lại là tuyến huyện, tuyến xã (tuyến xã chỉ thực hiện được 34 giấy). Mặc dù bị thúc giục, song các địa phương đều cẩn trọng trong việc cấp giấy chứng nhận, bởi quy định điều kiện được cấp giấy khá phức tạp, như: Có giấy phép kinh doanh; phải có bản thuyết minh về cơ sở vật chất, trang thiết bị, dụng cụ đảm bảo VSATTP, gồm: Bản vẽ sơ đồ mặt bằng cơ sở và các khu vực xung quanh, bản mô tả quy trình chế biến cho nhóm sản phẩm (sản phẩm đặc thù), giấy chứng nhận đủ điều kiện sức khoẻ và chứng nhận đã được tập huấn kiến thức VSATTP của chủ cơ sở và người trực tiếp sản xuất, kinh doanh thực phẩm. ở các trung tâm lớn như Hạ Long, Cẩm Phả, việc cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện VSATTP thuận hơn do có nhiều nhà hàng, cơ sở sản xuất kinh doanh thực phẩm và bếp ăn tập thể lớn. Tuy nhiên, nơi đây cũng gặp khó khăn trong quản lý đội ngũ hàng rong, thức ăn đường phố, bởi không thể tập hợp, mời đội ngũ này tham gia các lớp tập huấn về VSATTP.
Với các huyện, cơ sở sản xuất, kinh doanh, chế biến thực phẩm đều manh mún, nhỏ lẻ, họ không thiết tha, mặn mà với việc xin cấp giấy, mặc dù mỗi đợt kiểm tra, đoàn liên ngành của các địa phương vẫn thường xuyên nhắc nhở. Vốn đầu tư của các hộ này không nhiều, nên họ cũng không thể bỏ số tiền lớn ra để thuê người vẽ sơ đồ mặt bằng cơ sở. Chưa kể đến muốn xin cấp giấy chứng nhận người làm trong cơ sở phải khám sức khoẻ. Riêng xét nghiệm người lành mang trùng (người mang vi khuẩn gây bệnh như lao, tả, viêm gan v.v..) thì chỉ Trung tâm Y tế dự phòng tỉnh mới đủ thẩm quyền làm. Thành ra, các hộ không thể lặn lội hàng chục đến hàng trăm cây số về Hạ Long để làm xét nghiệm. Một số địa phương cũng đã tập hợp các hộ kinh doanh, chế biến thực phẩm để mời Trung tâm Y tế Dự phòng tỉnh về làm xét nghiệm người lành mang trùng, nhưng việc tập hợp đội ngũ bán hàng rong, quán ăn đường phố cũng không khả thi. Việc xử phạt của các địa phương còn hạn chế, chủ yếu dừng ở mức nhắc nhở. Ngay như huyện Hải Hà, các đợt thanh, kiểm tra VSATTP phát hiện nhiều cơ sở vi phạm nhưng cũng chỉ nhắc nhở, bởi nếu Đoàn liên ngành đã lập biên bản là phải xử phạt, các hộ không chấp hành dẫn đến tình trạng suốt ngày phải đi thu hồi nợ.
Phải khẳng định rằng: Cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện VSATTP là rất cần thiết, giúp việc kiểm soát các cơ sở sản xuất, chế biến, kinh doanh thực phẩm để ngăn chặn ngộ độc thực phẩm và các bệnh lây truyền qua thực phẩm. Tuy nhiên, quy định các tiêu chuẩn để được cấp giấy phải phù hợp với thực tế, nhất là ở các huyện miền núi, nơi chỉ có các hộ sản xuất kinh doanh, chế biến thực phẩm nhỏ lẻ. Nếu không sẽ dẫn đến tình trạng chây ỳ, không thực hiện của các hộ kinh doanh, chế biến thực phẩm, các quán hàng rong... Với những khó khăn phát sinh nêu trên, rất cần các ngành chức năng quan tâm và có những giải pháp phù hợp để bảo đảm VSATTP cho cả người kinh doanh lẫn người tiêu dùng.
