Đôi khi trên các phương tiện thông tin, ta lại nghe đâu đó có người nhập viện vì bị ngộ độc thuốc. Nạn nhân phù căng, da nứt nẻ, nước chảy dầm dề. Một số khác suy gan, thận, sốc và tử vong. Trung tâm chống độc-Bạch Mai, Viện da liễu Quốc gia, Khoa Dị ứng các bệnh viện trong cả nước là nơi đến của những bệnh nhân này. Các nhà điều trị cho biết, đó là những trường bị ngộ độc do dùng phải thuốc giả, thuốc kém chất lượng, thuốc không rõ nguồn gốc.
Nguy cơ vì dùng thuốc giả
Theo bác sĩ Phạm Duệ- Giám đốc Trung tâm Chống độc –Bạch Mai, việc phát hiện thuốc giả rất khó, chỉ có các cơ quan quản lý mới làm được khi tiến hành kiểm tra, xét nghiệm các lô thuốc mới nhập.
Không phải chỉ người bệnh mà các bác sĩ cũng rất sợ thuốc giả bởi nó có thể “đánh lạc hướng” khiến bác sĩ có những nhận định sai trong quá trình điều trị cho bệnh nhân. Đây là lý do khiến bác sĩ thường nghĩ đến thuốc của các hãng có tên tuổi, đắt tiền để kê đơn. Do thuốc của Ân Độ thường bị làm giả, nên các bác sĩ ít khi kê đơn thuốc của nước này. Thuốc của các hãng tên tuổi cũng có thể bị làm giả, nhưng với xác suất nhỏ bởi tiêu chuẩn cao, mẫu mã đẹp, nên tỷ lệ thuốc giả lưu hành trên thị trường thấp.
Một tiến sĩ bộ môn Cận lâm sàng-Đại học Dược Hà Nội cho biết, bà không thể nhận ra được nếu cầm hai loại thuốc giả và thật trên tay. Để xác định được viên thuốc đó là giả chỉ có cách xét nghiệm. Nhưng việc xét nghiệm không đơn giản.
Đặc biệt việc định lượng hàm lượng hoạt chất trong viên thuốc mất nhiều thời gian. Thông thường người ta phát hiện ra thuốc giả qua việc truy tìm nơi sản xuất và đường dây buôn bán thuốc giả. Còn khi chúng đã lưu hành trên thị trường thì không chỉ người tiêu dùng mà thầy thuốc cũng khó nhận ra. Các nhà chuyên môn cho biết, thuốc giả sẽ khiến tình trạng bệnh nặng thêm, người bệnh mất cơ hội được chữa khỏi.
Về cơ bản khi dùng phải thuốc giả, kém chất lượng, người bệnh thường lâm vào tình trạng nhẹ thì nôn mửa, nhức đầu, mẩn ngứa... nặng hơn là dị ứng toàn thân, phù căng, tím tái, sốc, trụy tim mạch, rối loạn tiêu hóa, nhiễm độc thần kinh...rồi tử vong. Đặc biệt nguy hiểm hơn là hiện nay để chữa cho người bị bệnh khớp, nhiều “lang băm” đã tự trộn tân dược có chứa corticoid vào thuốc đông dược đã gây tai biến nghiêm trọng, thậm chí tử vong.
Những thuốc hay bị làm giả
Thống kê của Viện Kiểm nghiệm Bộ Y tế 5 năm trước, trong số 43.237 mẫu thuốc kiểm nghiệm đã phát hiện 1.054 mẫu không đạt tiêu chuẩn chất lượng. Tỷ lệ thuốc sản xuất trong nước không đạt chất lượng là 3%, thuốc nhập khẩu là 4,9%.
Đáng lưu ý, thuốc đông dược không đạt chất lượng chiếm cao nhất, 9,61 %, phổ biến là thuốc đông dược trộn lẫn tân dược, tiếp đến là thuốc kháng sinh 6,1%. Viện còn phát hiện 10 mẫu thuốc giả tân dược không có hoặc sai hoạt chất, tập trung vào các thuốc Vitamine E viên nang, Rifampicin viên nang, Amoxicilin viên nang, viên nén Ciproxacin, viên bao phim Ofloxacin, viên nén Prednisolon, viên nén Baralgin.
Mới đây Cục Quản lý dược Việt Nam có công văn gửi Sở Y tế các tỉnh/thành về việc trên thị trường xuất hiện một số thuốc đang bị làm giả, đó là thuốc tiêm Augmentin 1 g/200mg, trên nhãn ghi SĐK: Vn-8614-04 của Công ty GlaxoSmithline; thuốc bột Biolactyl 1g, trên nhãn ghi SĐK: VNB-4085-05; thuốc nén bao phim Chlorpheniramin maleat 4mg, SĐK: VNB-4087-05 của Công ty cổ phần Dược phẩm Imexpharm. Mặc dù Bộ Y tế đã nhiều lần thông báo ngăn cấm sản xuất thuốc nhái, song do các biện pháp bảo vệ sản phẩm công nghiệp của Cục sáng chế chưa đúng mức và quá chậm, nên các loại thuốc nhái ( decolgen, tiffy, analgin, viagra...) vẫn xuất hiện nhiều, khó quản lý.
Trong số hơn 200 mặt hàng có paracetamol, thì 30% là thuốc nhái nhãn hiệu, đã phát hiện 7 loại là thuốc giả. Gần đây thuốc PDE-5 trị rối loạn cương dạng uống cũng bị kẻ gian làm nhái. Để chống lại những hình thức buôn bán gian lận, Cục Quản lý Dược đã nhiều lần thông báo không cho phép gia công các loại thuốc. Song thông báo này không được thực hiện nghiêm túc do ý thức tự giác kém lại thiếu sự giám sát, kiểm tra. Hơn nữa, phần lớn hệ thống phân phối thuốc đều nằm trong tay các nhà sản xuất, nhiều điểm phân phối thuốc thuê dược sĩ “làm cảnh” hay mượn bằng của dược sĩ.
Quản lý còn bất cập
Chúng ta đã có những văn bản cần thiết như Thông tư liên tịch số 02/TTLT-BYT-BTC-CBCP hướng dẫn thực hiện Nghị định số 01/1998/NĐ-CP của Chính phủ quy định về hệ thống tổ chức y tế địa phương và Quyết định số 2176/2000/QĐ-BYT của Bộ Y tế quy định chức năng, nhiệm vụ và tổ chức bộ máy của Trung tâm kiểm nghiệm dược phẩm, mỹ phẩm thuộc tỉnh, thành phố.
Cả nước có 9 trạm kiểm nghiệm dược phẩm, mỹ phẩm nâng tổng số Trung tâm kiểm nghiệm dược phẩm, mỹ phẩm lên 54. Nhưng việc kiểm tra hoạt động buôn lậu cũng như kiểm tra chất lượng thuốc còn nhiều khó khăn. Các chế phẩm đang lưu thông trên thị trường khó quản lý; các chất chuẩn đối chiếu không đủ để kiểm tra; hồ sơ tiêu chuẩn không được quản lý đồng bộ, đầy đủ nên các cơ quan kiểm nghiệm từ trung ương đến địa phương gặp nhiều trở ngại. Mặt khác vẫn có một số công ty nước ngoài đưa thuốc không đúng mẫu mã vào Việt Nam, công thức đăng ký và tình trạng quản lý tiêu chuẩn thuốc nước ngoài không đồng bộ.
Để khắc phục tình trạng này, rất cần có sự phối hợp chặt chẽ, thông thoáng, thường xuyên của Cục Quản lý Dược, thanh tra dược và cơ quan kiểm nghiệm... sớm có quy định việc các công ty nước ngoài phải nộp chất chuẩn khi đăng ký nhập khẩu thuốc để Viện kiểm nghiệm và Phân viện kiểm nghiệm kiểm tra chất lượng.
Mặt khác phải phối hợp với các ban, ngành liên quan kiểm tra và xử lý tận gốc các doanh nghiệp sản xuất thuốc trong nước làm lại bao bì rồi đưa ra nước ngoài, sau đó nhập bất hợp pháp vào Việt Nam dưới dạng thuốc của các công ty nước ngoài. Một trong những hình thức đưa ra là coi việc làm thuốc giả như một hành vi cố ý làm trái pháp luật, kèm theo đó là những hình phạt thích hợp cũng như thắt chặt hơn việc kiểm soát trong quá trình sản xuất, phân phối hàng giả, đặc biệt những trường hợp rao bán qua mạng Internet.
