Những năm qua, công tác quản lý các hoạt động khai thác, vận chuyển, tiêu thụ than trên địa bàn tỉnh đã được tỉnh Quảng Ninh, Tập đoàn Công nghiệp Than và Khoáng sản Việt Nam (TKV) chỉ đạo và phối hợp thực hiện đạt nhiều kết quả. Tuy nhiên, tình hình khai thác, vận chuyển, chế biến và tiêu thụ than trên địa bàn tỉnh nhất là trong thời gian gần đây nảy sinh những phức tạp mới.
Tại một số địa phương tình trạng khai thác, tiêu thụ than trái phép kéo dài; một số hộ dân lợi dụng việc san gạt mặt bằng, cải tạo nhà vườn, trồng rừng... để khai thác than; các bến, cảng thủy nội địa tập kết chế biến, tiêu thụ than; các phương tiện vận chuyển than đi trên các tuyến đường công cộng, trên biển để tổ chức hoạt động xuất khẩu than trái phép ra nước ngoài tập trung tại cửa khẩu Vạn Gia (Móng Cái) và trên tuyến biển xa có chiều hướng ngày càng gia tăng, công tác ngăn chặn chưa kịp thời... Trên địa bàn tỉnh đã xuất hiện một số băng nhóm dùng vũ lực (dao, kiếm, súng tự tạo) tranh giành địa bàn thu gom, khai thác than gây bất ổn về an ninh trật tự. Nguyên nhân chủ yếu do cấp ủy, chính quyền một số các địa phương, doanh nghiệp có hoạt động sản xuất, kinh doanh than, các ngành chức năng có liên quan chưa làm hết trách nhiệm, một số ít cán bộ, công chức trong bộ máy Nhà nước, cán bộ quản lý trong các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh than có biểu hiện làm ngơ, tiếp tay cho hoạt động khai thác, chế biến, tiêu thụ và xuất khẩu than trái phép... gây bất bình trong cán bộ, đảng viên. Để ngăn chặn có hiệu quả tình trạng trên, góp phần lập lại trật tự kỷ cương trong hoạt động khai thác, vận chuyển, chế biến và tiêu thụ than trên địa bàn tỉnh, ngày 9-4-2008 Ban Thường vụ Tỉnh uỷ đã ra Chỉ thị (số 11/CT-TU) yêu cầu cấp uỷ, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và đoàn thể các cấp trong tỉnh, các đơn vị sản xuất - kinh doanh than tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo công tác quản lý các hoạt động khai thác, vận chuyển, chế biến và tiêu thụ than. Chỉ thị nêu rõ:
Các cấp, các ngành, các địa phương trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ được giao tăng cường công tác lãnh đạo, chỉ đạo, thường xuyên tổ chức kiểm tra, xử lý nghiêm các điểm khai thác than trái phép. Kiểm tra, xử lý các phương tiện vận chuyển than không rõ nguồn gốc; những tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân lợi dụng chức năng để kinh doanh than để tiếp tay cho các tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân thu mua gom than, sử dụng bến bãi tập kết, chế biến, tiêu thụ than không rõ nguồn gốc, vận chuyển, xuất khẩu than hoặc tiếp tay cho hoạt động xuất khẩu than trái phép. Các tổ chức, doanh nghiệp vi phạm các nội dung trên thực hiện rút giấy phép và cấm kinh doanh các ngành nghề trên theo quy định của pháp luật; cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức trực tiếp tham gia hoặc tiếp tay thực hiện một trong các nội dung trên các đơn vị kiên quyết xử lý kỷ luật đưa ra khỏi ngành hoặc đơn vị công tác. Cấp ủy, chính quyền các địa phương, các doanh nghiệp nơi có hoạt động khai thác than tăng cường kiểm tra, có giải pháp kiên quyết triệt phá các điểm khai thác than trái phép trong khu vực ranh giới thuộc trách nhiệm quản lý (trong và ngoài ranh giới mỏ) xong trước tháng 6-2008. Tăng cường kiểm tra việc triển khai các dự án (san gạt mặt bằng, khai thác đất, cải tạo vườn rừng, trồng rừng...) kiên quyết xử lý các trường hợp không chấp hành đúng mục đích dự án, lợi dụng việc triển khai các dự án được duyệt để khai thác than trái phép. Xem xét, kiên quyết xử lý trách nhiệm đối với người đứng đầu địa phương, đơn vị để xảy ra tình trạng khai thác than trái phép. Tăng cường chỉ đạo kiểm tra, xử lý nghiêm các trường hợp gây ô nhiễm môi trường; không có báo cáo đánh giá tác động và bảo vệ môi trường, công tác hoàn nguyên môi trường, không có đầy đủ thủ tục pháp lý trong hoạt động khai thác tài nguyên than (giấy phép khai thác khoáng sản than, hồ sơ thiết kế mỏ, hồ sơ thuê đất, xử lý chất thải nguy hại, ký quỹ phục hồi môi trường). Các trường hợp vi phạm đã được nhắc nhở nhiều lần nhưng không chấp hành hoặc để lại hậu quả xấu kéo dài, kiên quyết đình chỉ sản xuất, rút giấy phép kinh doanh.
Khẩn trương hoàn thành các dự án xây dựng đường vận chuyển than chuyên dụng, các cầu vượt đường quốc lộ 18. Tăng cường kiểm tra, kiểm soát chặt chẽ tình hình vận chuyển than, bắt giữ, xử lý kiên quyết các phương tiện chở than không rõ nguồn gốc. Các phương tiện vận chuyển than của tư nhân, các doanh nghiệp ngoài ngành than do các mỏ ký hợp đồng vận chuyển phải đi đường công vụ của các đơn vị thuộc TKV, không được chạy trên quốc lộ. Đề nghị TKV tạo điều kiện về việc này. Các cơ quan chức năng kiểm tra, kiểm soát chặt chẽ khu vực cửa khẩu Vạn Gia trên tuyến biển xa. Thành lập tổ công tác liên ngành gồm Công an, Hải quan, Biên phòng và một số ngành chức năng liên quan tại cửa khẩu Vạn Gia nhằm ngăn chặn và xử lý triệt để tình trạng vận chuyển than trái phép qua biên giới. Xử lý nghiêm nếu phát hiện vi phạm. Kiên quyết sắp xếp lại các bến, cảng thủy nội địa theo quy hoạch được duyệt; nghiên cứu mô hình quản lý các bến, cảng thủy nội địa theo hướng tập trung, hình thành công ty cổ phần... Kiên quyết xóa bỏ các bến, cảng thủy nội địa hoạt động trái phép.
Đề nghị TKV chỉ đạo các đơn vị thành viên không ký hợp đồng (thuê kho bãi, cầu cảng để chế biến, tiêu thụ than) với các đơn vị quản lý các cảng, bến thủy nội địa không trong quy hoạch được duyệt. Kiểm tra các đơn vị ký hợp đồng với các tổ chức, cá nhân ngoài ngành than vào khai thác, vận chuyển, bốc xúc đất đá... trả bằng than hoặc chia tỷ lệ khai thác đưa than ra ngoài.
Đẩy mạnh các biện pháp kiểm tra phát hiện và kiên quyết xử lý các đường dây: Tổ chức thu mua than trái phép; tổ chức mua, bán hóa đơn nhằm hợp thức hóa nguồn gốc than, tổ chức thông đồng, tiếp tay cho doanh nghiệp sản xuất kinh doanh than, xuất khẩu than trái phép. Các ngành nội chính phối hợp chặt chẽ để kịp thời điều tra, đưa ra xét xử một số vụ điển hình về việc khai thác, tiêu thụ than trái phép.
Đề nghị TKV chỉ đạo các đơn vị thành viên trên địa bàn Quảng Ninh phối hợp chặt chẽ với cấp ủy, chính quyền các địa phương tăng cường hơn nữa công tác quản lý, bảo vệ tài nguyên, ranh giới mỏ; quản lý chế biến, tiêu thụ than ở các bến, cảng thủy nội địa. Xử lý nghiêm hoặc đề nghị các cơ quan pháp luật xử lý theo luật định đối với những cán bộ thuộc quyền quản lý vi phạm các quy định về khai thác, chế biên, tiêu thụ than.
