Khi dự buổi lễ công bố Tuyển tập văn học chọn lọc của cố nhà văn Tô Ngọc Hiến tại Hội VHNT Quảng Ninh (vào ngày 8-3 vừa qua), tôi lại nhớ tới sự kiện đã làm xúc động biết bao người cách đây chưa lâu ở Hà Nội. Ấy là vào buổi chiều trung tuần tháng 11 năm ngoái, khi nhà thơ Phạm Tiến Duật đang phút lâm chung thì Tuyển tập thơ Phạm Tiến Duật - thành quả của không chỉ riêng nhóm biên soạn, mà là của cả rất đông những người yêu thơ ông - đã được ra mắt bạn đọc...
Phải chăng, trong cơ chế thị trường hiện nay, để những trang viết cháy bỏng nhiệt huyết một thời được hồi sinh, cần có những tấm lòng...
Thực ra, ngay ở Quảng Ninh, đây cũng không phải là lần đầu tiên những trang viết của các nhà văn đi trước được tái bản theo cách mà mọi người vẫn hay gọi là ''xã hội hoá'' như vậy! Cách đây mấy năm, Tuyển tập tác phẩm chọn lọc của cố nhà văn Sỹ Hồng từng ra đời như thế. Rồi mới đây, tuyển tập các tác phẩm viết về vùng than với nhan đề “Đêm ấy vùng than ai thức” của nhà văn Lý Biên Cương ra mắt bạn đọc được, một phần rất quan trọng cũng từ sự hỗ trợ nhiệt tình của Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam. Và hôm nay, lại chính Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam là người đứng ra tài trợ chính cho việc xuất bản Tuyển tập tác phẩm chọn lọc của cố nhà văn Tô Ngọc Hiến...
Đại diện Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam và Hội VHNT Quảng Ninh đến thăm và chúc mừng gia đình cố nhà văn Tô Ngọc Hiến nhân dịp tuyển tập tác phẩm của ông được xuất bản.
Có thể nói, đây là những việc làm thực sự có ý nghĩa, nó giúp cho các thế hệ độc giả hôm nay có cái nhìn toàn diện hơn, sâu sắc hơn về một quá khứ chưa xa nhưng ở thời đại ''bùng nổ thông tin'' như hiện nay, lại rất dễ bị lãng quên...
Nhà văn Lý Biên Cương có lần tâm sự rằng, chính ông khi đọc tuyển tập “Đêm ấy vùng than ai thức” (xuất bản năm 2007), cũng “sững sờ vớichính mình, tại sao mình có thể viết về vùng đất này nhiều đến thế...''. Rằng, khi ''thu gom'' lại những tác phẩm để tuyển, ông ''mới hay mình mô tả đến lắm chuyện của đủ loại người: Thợ lò, thợ goòng, thợ máy xúc, thợ máy khoan, thợ lái xe mỏ, thợ cẩu tải cảng, thợ hàn, thợ địa chất... Và ở mọi thành phần, đủ mọi đối tượng, mọi vị trí công tác...''. Ông ngỡ như: ''có thể sờ thấy họ, nghe họ tâm sự, cùng họ lao vào những lần khó khăn khó lường, những chuyện mắc mớ, những đêm đi ca, những trận đau ốm, những bữa đói không đủ cơm gạo... '' v.v. và v.v.
Ấy là những tác phẩm đã được viết, đã được đăng; còn có những trang viết mà thời gian đã làm ố nhoè con chữ nhưng chưa bao giờ đến với bạn đọc! Như tiểu thuyết ''Ngôi nhà rắn rết'' được in trong Tuyển tập chọn lọåc của cố nhà văn Tô Ngọc Hiến lần này nữa lại càng quý. Ai sống và làm việc tại Báo Quảng Ninh cùng Tô Ngọc Hiến những năm chín mươi của thế kỷ trước, hẳn đều biết về những trăn trở, dằn vặt, thậm chí là cả sự phủ nhận hơi cực đoan của chính tác giả về những gì mình đã viết. ''Hãy cho tôi viết lại” - Đó là tên một bài báo - như một lời tự bạch trước công chúng - của ông sau khi cuốn tiểu thuyết ''Hãy cho tôi sống lại" (có tuyển chọn trong Tuyển tập lần này) được xuất bản lần đầu năm 1998. Điều tiếc nuối, chưa hài lòng với ''đứa con tinh thần'' mình rứt ruột đẻ ra ấy của tác giả không làm giảm đi giá trị tác phẩm mà nó chỉ cho thấy sự khắt khe, trăn trở của chính ông trước trang viết. Cho thấy cái nghiệp văn chương nó nhọc nhằn đến thế nào!
Tác giả còn vậy, huống chi là bạn đọc khi cầm trong tay những cuốn tuyển tập như thế, đọc những trang viết như thế, hẳn là không thể không xao xuyến, không rung động? Và vì thế, việc xuất bản những tuyển tập tác phẩm của các nhà văn, nhà thơ thuộc thế hệ đi trước, như Võ Huy Tâm, như Hoàng Văn Lương, như Sỹ Hồng, như Tô Ngọc Hiến v.v... là rất cần thiết đối với độc giả nói chung, độc giả là thợ mỏ hiện nay nói riêng.
Phát biểu tại buổi lễ công bố Tuyển tập tác phẩm văn học chọn lọc của cố nhà văn Tô Ngọc Hiến, ông Bùi Văn Khích, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam, Bí thư Đảng uỷ Than Quảng Ninh, xúc động nói: ''- Đọc những trang viết của tác giả, chúng ta cảm thấy yêu hơn, hiểu hơn về người thợ mỏ trong sự vận động đi lên của cả xã hội và đất nước!''. Ông cũng khẳng định rằng: Việc Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam đứng ra tài trợ để in Tuyển tập này, ngoài sự trân trọng đối với tác giả, còn bởi nó rất hữu ích trong việc nâng cao nhận thức về người thợ và cuộc sống người thợ nhất là cho lớp trẻ hôm nay. Và như thế, đây là sự “đầu tư” có lợi, nếu xét dưới góc độ “hạch toán kinh doanh”...
Ông Bùi Văn Khích (bên phải) trân trọng trao tặng cuốn Tuyển tập văn học chọn lọc của cố nhà văn Tô Ngọc Hiến cho bà Chu Thị Oanh (vợ nhà văn) và gia đình.
Vậy thì theo thiển nghĩ của chúng tôi, trong bối cảnh chung ấy, việc tạo cơ hội cho những trang viết của một thời quá khứ được hồi sinh chính là góp một phần nào đó giúp các cây viết hiện tại nhận chân giá trị cuộc sống thợ mỏ và con người thợ mỏ hôm qua, hôm nay và ngày mai một cách sâu sắc hơn, đầy đủ hơn, để có những tác phẩm tương xứng với sự phát triển của thợ mỏ và vùng mỏ, như Võ Huy Tâm và lớp nhà văn đi trước đã làm...
