Quyết tâm chính trị chống tham nhũng của Đảng và Nhà nước ta đã được khẳng định rất rõ qua một hệ thống Luật, Nghị định, Nghị quyết Trung ương, chương trình hành động và cả một Ban chỉ đạo Trung ương về phòng chống tham nhũng. Tuy nhiên, việc ngăn chặn nạn tham nhũng phải được gắn với trách nhiệm của mỗi công dân, của các cơ quan báo chí cũng như các tổ chức.
Năm 2006, khi lần giở vụ án tham nhũng đất đai ở Đồ Sơn, người ta đã phần nào thấy được tính phức tạp và những khó khăn trong việc đấu tranh với loại hình tội phạm này. Những cán bộ ở cơ sở nắm công cụ pháp luật trong tay đã bóp méo công lý. Thông tin về những việc làm sai trái của họ bị bưng bít và không đến được những nơi cần đến. Trầm trọng hơn, những người dân tố cáo tiêu cực bị bôi nhọ danh dự, bị xử lý kỷ luật và chịu thiệt thòi cả về vật chất lẫn tinh thần.
Cách đây vài ngày, ngay trong ngày ra mắt Cục chống tham nhũng, thuộc Thanh tra chính phủ, Ông Mai Quốc Bình, Phó tổng thanh tra Chính phủ đã một lần nữa thừa nhận, những người tố cáo tiêu cực có thể vẫn phải chịu thiệt thòi trong thời gian tới.
Ông Mai Quốc Bình cho biết: "Tham nhũng hiện nay rất tinh vi, và được che chắn kỹ lắm, do đó cũng không dễ gì mà có người phát hiện một cách đầy đủ. Chúng tôi đang nghiên cứu để đưa ra cơ chế bảo vệ những người phát hiện tham nhũng. Nếu làm tốt cái vấn đề này, sẽ không có ai dám đứng ra tố cáo tham nhũng. Cho nên, đây vẫn là những câu hỏi chúng tôi còn nợ".
Nước ta cũng đã ký công ước LHQ về chống tham nhũng. Thế nhưng, theo bà Narumi Yamada, Trưởng đại diện của cơ quan phòng chống ma tuý và tội phạm Liên hợp quốc, điều quan trọng là bên cạnh quyết tâm của chính phủ, việc ngăn chặn nạn tham nhũng phải được gắn với trách nhiệm của mỗi công dân, của các cơ quan báo chí cũng như các tổ chức phi chính phủ.
Bà Narumi Yamada, Trưởng đại diện của cơ quan phòng chống ma tuý và tội phạm Liên hợp quốc trao đổi: "Tham nhũng ảnh hưởng đến đầu tư phát triển kinh tế và thậm chí gây mất ổn định quốc gia. Các công ty nước ngoài không muốn đầu tư vào những quốc gia mà ở đó họ phải cống nạp những khoản thuế ngầm vì lý do tham nhũng. Ở nhiều quốc gia, công chúng cũng tỏ ra hoài nghi với hệ thống tư pháp đã bị tham nhũng thao túng và không thể xét xử các vụ tranh chấp khiếu kiện một cách công bằng trung thực. Chính vì vậy, phải coi phòng chống tham nhũng là một phần của nỗ lực tổng thể tạo cơ sở cho dân chủ, phát triển, công lý và quản trị hiệu quả. Đấu tranh chống tham nhũng phải là nhiệm vụ và là mối quan tâm của tất cả mọi người. Mọi công dân đều phải có vai trò đấu tranh phòng chống tham nhũng".
Từ kinh nghiệm của một số vụ tham nhũng nổi cộm trong thời gian qua, có thể nhận thấy, người dân đã biết một phần của sự thật hoặc toàn bộ sự thật từ khá lâu trước các cơ quan điều tra vào cuộc. Ví dụ trong như vụ án PMU 18, chi bộ nơi ông Bùi Tiến Dũng sinh sống đã từng nhận xét bằng văn bản về những điểm bất bình thường trong tư cách đạo đức cũng như lối sống của vị TGĐ này. Thế nhưng, ý kiến của họ đã không được tiếp nhận cho tới khi Bùi Tiến Dũng bị bắt vì tội đánh bạc. Theo nhà báo Trần Lê, việc tìm ra các biểu hiện tham nhũng cần được bắt đầu thông qua đối thoại với người dân, một việc làm mà nhiều cơ quan chức năng hiện đang bỏ qua.
Nhà Báo Trần Lê, Thời báo Kinh tế Việt Nam nói: "Vừa rồi, nhân dân rất hoan nghênh khi Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng tuyên bố sắn sàng đối thoại. Thế nhưng, các bộ trưởng thì không thấy ông nào sẵn sàng đối thoại cả. Có một điều kỳ lạ là tôi làm báo, anh cũng làm báo, thế mà gặp được các ông ấy đã khó chứ đừng nói đến người dân. Tôi không hiểu một nước kỳ lạ thế nào mà họp cứ triền miên. Gặp lãnh đạo khó lắm, khó vô cùng, khó lắm. Họp, ngập trong họp. Thành thử ra do không gặp được nhau nên mới đâm ra căng tức, đâm ra khiếu kiện kéo dài".
Từ những trải nghiệm thực tế, nhà báo Trần Lê cho rằng, dù các cơ quan chống tham nhũng dù có mạnh đến đâu, trong sạch đến đâu, nhưng nếu thiếu người dân, họ cũng không thể hoàn thành nhiệm vụ của mình.
Nhà Báo Trần Lê trao đổi với chúng tôi: "Nếu nói gọn lại, chống tham nhũng: ai chống? chống ai? Bộ máy của Thủ tướng bộ máy uỷ ban chống tham nhũng quốc gia là bộ máy chỉ đạo cả nước. Nhưng mà người chống vẫn phải là nhân dân. Vì không có tai mắt nào bằng tai mắt của quần chúng. Những phát hiện của quần chúng có khi lại bị trả thù. Nhiều nhà báo bị khốn đốn, suýt nữa rơi vào vòng lao lý vì chống tham nhũng. Thế thì chống cái gì?".
Nhà báo Trần Lê khẳng định, chỉ có nhân dân mới có được "thiên la địa võng" để bủa vây tham nhũng. Hơn thế nữa họ không sợ vùng cấm, không sợ chỉ trích địa phương mình hay đơn vị mình và điều này thì thậm chí các cơ quan dân biểu như quốc hội hay báo chí cũng không bằng họ.
Chỉ tiếc một điều là cho đến giờ, những kiến nghị và tố cáo của người dân vì nhiều lý do vẫn chưa thể dễ dàng đến với các cấp có thẩm quyền. Hơn thế nữa, những nguy hiểm mà người tố cáo tham nhũng gặp phải khi đấu tranh với loại tội phạm này vẫn còn nhiều, nhưng pháp luật để bảo vệ vẫn chưa đủ mạnh để bảo vệ họ.
