Hoạt động chống tham nhũng của Bộ Giám sát Trung Quốc được ủng hộ nhiệt tình, trong khi Thanh tra Chính phủ VN lại gặp "gió, nắng, nóng" từ nhiều phía!
Như tin đã đưa, trong hai ngày 9 đến 10-9, một cuộc đối thoại rất đáng chú ý đã diễn ra trong khuôn khổ SOM 3 với chủ đề: Đối thoại Công - Tư về phòng chống tham nhũng và đảm bảo minh bạch trong các giao dịch thương mại” do VN đề xuất.
Sau khi kết thúc cuộc đối thoại, TS Vũ Phạm Quyết Thắng, Phó Tổng Thanh tra Chính phủ, chủ trì cuộc đối thoại và ông Kong Xiangren, Phó Vụ trưởng Vụ Quan hệ Quốc tế (Bộ Giám sát Trung Quốc) đã có cuộc trao đổi khá thẳng thắn.
Cuộc đối thoại đã rút ra được những kết luận quan trọng gì?
Ông Vũ Phạm Quyết Thắng: Trong bài tổng kết của mình, tôi nêu lên 3 nội dung: Muốn đối thoại công - tư tốt, trước hết phải cải cách hành chính thật tốt. Nền hành chính được cải cách tốt thì đối thoại công - tư mới có hiệu quả. Càng nhiều tầng nấc trong nền hành chính thì càng nhiều kẻ hở cho tham nhũng và càng khó cho việc đối thoại công - tư được tốt.
Vấn đề thứ hai là phải minh bạch hoá, liêm chính hoá khu vực tư cũng như khu vực công. Thay vì các tổ chức hiệp hội doanh nghiệp chỉ chú trọng đến ngành nghề, công việc kinh doanh thì cần chú trọng nhiều hơn nữa đến sự liêm chính trong kinh doanh, xoá bỏ những hành vi tham nhũng, tiêu cực mà tự nó làm cho hoạt động của ngành nghề mình trở nên khó khăn.
Nên chăng trong APEC có bản đồ của từng nền kinh tế về các doanh nghiệp liêm chính và doanh nghiệp đã vi phạm các hành vi tiêu cực. Để từ đó có sự công khai hoá mà sự công khai đó phải nhờ vào báo chí và truyền thông. Một bản đồ như thế trong đối thoại công - tư là rất cần thiết để phía Nhà nước biết đang đối thoại với ai, và từng doanh nghiệp hiểu họ có đầy đủ tư cách để đối thoại hay không?
Vấn đề thứ ba, tôi đề cập đến việc Tổng cục Hải quan VN báo cáo đang thực hiện tốt cải cách, thông quan hải quan... Tôi không phải là người bảo thủ nhưng tôi nghĩ rằng, tiến bộ kỹ thuật, sử dụng hệ thống truyền thông, máy tính để làm tốt hơn công tác hải quan là cần thiết nhưng trước hết phải chú trọng hơn đến vấn đề cán bộ, chú trọng con người. Kỹ thuật tốt đến đâu nhưng con người không liêm chính thì kỹ thuật đó cũng không có ý nghĩa trong vấn đề cải cách công tác hải quan và lành mạnh hoá thị trường cả.
Tôi cũng nhắc lại ý kiến của đại biểu Singapore khi họ nói rằng trong giáo dục cho các doanh nghiệp thì không chỉ giáo dục các doanh nhân mà còn phải chú trọng đến thế hệ trẻ, thế hệ mẫu giáo, mầm non trở đi. Để khi lớn lên, chúng có thể trở thành những công chức, doanh nhân có ý thức trách nhiệm với đất nước và lòng tự trọng trong kinh doanh, sống một cách bản lĩnh, không tha hoá, tiêu cực, tham nhũng.
Các đại biểu cũng đánh giá đúng vai trò tích cực của VN, đánh giá đúng sự đổi mới của chúng và cũng đòi hỏi một xã hội dân sự trong hoạt động này. Tôi hiểu rằng xã hội dân sự mà chúng ta hướng tới là phát huy quyền làm chủ của dân để giám sát các cơ quan công quyền và các cơ quan dân cử tốt hơn. Đó là hướng tới một xã hội dân chủ mà chúng ta mong muốn.
Ông Kong Xiangren: Nhóm đặc trách về chống tham nhũng của APEC vừa được thành lập cách đây không lâu. Diễn đàn này rất quan trọng, vì tham nhũng tồn tại ở khắp nơi, hầu như không có nền kinh tế nào là không có tham nhũng. Tham nhũng diễn ra trong nội bộ của nền kinh tế và vượt khỏi biên giới của nền kinh tế đó.
Vì vậy, chúng ta cần phải hợp tác giữa các nền kinh tế để chống lại tham nhũng. Trong khuôn khổ hoạt động của nhóm đặc trách về chống tham nhũng của APEC thì VN có vai trò rất tích cực. Tháng 2 năm nay, VN đã từng tổ chức một cuộc hội thảo về chống tham nhũng và đây là cuộc hội thảo thứ hai về vấn đề này. Một trong những điểm đặc trưng của hội thảo lần này là thảo luận rất sâu và chi tiết về vai trò của xã hội dân sự trong chống tham nhũng. Chống tham nhũng là nhiệm vụ của mọi người, nên đây phải là nhiệm vụ của cả Chính phủ, giới kinh doanh và xã hội công dân.
Tại hội thảo đã có nhiều kinh nghiệm hay về huy động sự tham gia của xã hội công dân trong chống tham nhũng. Vai trò của xã hội công dân trong công tác này cần được củng cố và tăng cường hơn nữa. Một trong những biện pháp để lôi kéo sự tham gia của xã hội công dân vào việc này là mọi công dân đều được khuyến khích để báo cáo về các hiện tượng mà họ nghi ngờ có dấu hiệu tham nhũng. Và ở Trung Quốc cũng như VN, báo giới có vai trò rất quan trọng trong việc chống tham nhũng. Trong hội thảo, nhiều đại biểu cũng nêu lên một số biện pháp nằhm tăng cường hơn nữa sự hợp tác giữa các nền kinh tế trong lĩnh vực này.
VN đã học hỏi được những kinh nghiệm gì qua cuộc đối thoại này?
Ông Vũ Phạm Quyết Thắng: Qua hội thảo lần này, VN đã học tập được rất nhiều kinh nghiệm và cần có thêm nhiều buổi thảo luận để bàn cách triển khai như thế nào. Họ có nhiều bài học rất quý, nghe thì đơn giản thôi nhưng không dễ thực hiện. Ví dụ kinh nghiệm của Trung Quốc về việc rà soát các văn bản, nghị định, chính sách đang cản trở quá trình phát triển thương mại. Nhưng rà soát văn bản không phải là dễ. Đây là công việc nặng nhọc và không dễ thực hiện. Bởi từng văn bản có thể cản trở doanh nghiệp nhưng có khi lại là điều kiện thuận lợi cho hành vi tham nhũng của một bộ phận công chức trong lĩnh vực đó.
Chúng ta nói rà soát giấy phép con, nhưng thử hỏi trong nhiều năm qua đã rà soát và bỏ được bao nhiêu giấy phép con, và có bao nhiêu giấy phép con mới lại nảy sinh ra? Nên để làm được việc rà soát và loại bỏ những văn bản cản trở phát triển thương mại thì còn phải học tập tận nơi, nghe thật kỹ cách làm của bạn. Tôi cho đây là một bài học rất quý nhưng học được cũng rất khó.
Vậy liệu chúng ta có chống tham nhũng trong thương mại được không?
Trên thực tế, chúng ta biết hoạt động đầu tư của nhiều doanh nghiệp nước ngoài tại VN khó khăn như thế nào. Chính phủ đã nhiều lần cố găng khắc phục tình trạng này bằng cách thể thức hoá, làm tốt hơn quy trình cấp phép; thể thức hoá và làm tốt hơn trong xuất nhập khẩu. Thế nhưng khi các bạn đến một doanh nghiệp, nghe người ta ca than sự chậm trễ trong việc cấp phép, kiểm hoá, thông quan hàng hoá ở hải quan, chậm trễ trong việc hoặc đánh giá về thuế và thu thuế thì các bạn sẽ thấy tình hình nghiêm trọng hay không.
Tôi lưu ý, sự nghiêm trọng không chỉ là mất mát tiền bạc, thời gian mà lớn nhất là tổn thất những công chức, công bộc của dân trong quá trình thực thi nhiệm vụ này... Với ý nghĩa đó, tôi cho rằng sự đối thoại công - tư là hết sức cần thiết, để bóc tách được những công chức không vì hoạt động kinh doanh của dân, không thực hiện được nhiệm vụ của mình theo luật pháp và theo luật công chức đã ban hành.
Khu vực tư nhân có dám đấu tranh chống tham nhũng không?
Tất cả chúng ta đều có lòng trung thực. Nhưng lòng trung thực chỉ có thể bộc lộ ra khi họ có điều kiện cụ thể và biết rằng sự trung thực đó có thể thắng được những thế lực tà ám. Bản thân tôi có thể đấu tranh chống tiêu cực khi tôi biết rằng nếu bị loại khỏi cơ quan, đơn vị này thì tôi vẫn có thể đứng vững trong cuộc sống, đảm bảo nuôi sống được gia đình, vợ con, sống đàng hoàng, không phải luồn cúi ai cả.
Các doanh nghiệp có thể làm được điều đó để chống tham nhũng mà vẫn có thể đứng thăng, vươn mình đi lên hoà nhập với thế giới bên ngoài bằng kinh doanh lành mạnh, chừng nào các hiệp hội doanh nghiệp biết tự bảo vệ mình và đồng nghiệp bằng cách lành mạnh hoá, liêm khiết hoá tổ chức và cộng đồng của mình, chừng nào cải cách hành chính của nhà nước đã thể thức hoá và xoá đi được nhiều khe hở để những kẻ tham nhũng không thể lợi dụng được. Tất nhiên, luật pháp có tốt lên chăng nữa thì yếu tố quan trọng nhất vẫn là con người. Do vậy, sự gương mẫu của công chức, công tác quản lý cán bộ của các cấp và sự giám sát của các đoàn thể rất cần thiết.
Có thể thành lập bản đồ các doanh nghiệp liêm chính và những doanh nghiệp có hành vi tiêu cực hay không?
Tôi cho là có thể và Thanh tra Chính phủ sẽ góp phần vào đó bằng các cuộc đấu tranh chống tiêu cực ở các cơ quan công quyền. Đối thoại công - tư không chỉ ở khu vực tư mà ở cả khu vực công, cũng như muốn vỗ tay phải có hai bàn tay. Chỉ cần kiểm soát tốt một nửa thôi cũng đã có thể phát hiện được rất nhiều rồi, biết được tốt xấu rồi.
Cho nên một bản đồ như thế là có thể thực hiện được trên cơ sở cải cách hành chính tốt và hệ thống thông tin tuyên truyền tốt. Tất nhiên nêu sáng kiến là một việc, còn tổ chức triển khai sáng kiến đó lại là vấn đề khác, đòi hỏi sự đồng thuận và tham gia tích cực của các cơ quan có trách nhiệm và cũng như sự hợp tác trong APEC phải tốt.
Như ông cho biết, bình quân mỗi năm ở Trung Quốc có khoảng 10.000 công chức bị điều tra, trừng phạt vì tham nhũng, biển thủ công quỹ, lợi dụng chức quyền... Trong đó có khoảng 10 quan chức cao cấp (từ phó chủ tịch tỉnh, thứ trưởng trở lên). Đặc biệt có các quan chức rất cao cấp như Phó Chủ tịch Quốc hội Trung Quốc, phó thị trưởng TP Bắc Kinh... cũng bị điều tra, xử lý nghiêm khắc. Vậy xin hỏi, ngay trong nội bộ Bộ Giám sát Trung Quốc có xảy ra tình trạng tham nhũng hay không? Và các ông làm thế nào để ngăn chặn tình trạng đó?
Ông Kong Xiangren: Câu trả lời của chúng tôi là có. Có hiện tượng tham ô, tham nhũng trong nội bộ của chúng tôi. Như tôi đã nói ban đầu, không có nền kinh tế nào cũng như cơ quan nào có thể nói là hoàn toàn không có nạn tham nhũng. Tuy nhiên, ở Bộ Giám sát Trung Quốc thì hiện tượng tham nhũng ít hơn rất nhiều lần so với những nơi khác. Bởi nhân sự của chúng tôi được lựa chọn rất nghiêm ngặt từ các cơ quan khác của Nhà nước, chúng tôi đã lựa chọn những người tốt nhất từ các cơ quan khác về làm việc tại đây.
Đồng thời chúng tôi có kỷ luật rất nghiêm khắc. Có lẽ đó là hệ thống quy định, kỷ luật khắc khe nhất so với các đơn vị khác Trung Quốc. Nếu chúng tôi phát hiện hành vi sai trái hay bất cập nào đó trong nội bộ của chúng tôi thì ngay lập tức tổ chức điều tra. Và nếu xác định có sai trái thật thì chúng tôi sẽ kỷ luật rất nghiêm khắc. Bởi chúng tôi quan niệm rằng đây là cơ quan thanh tra, giám sát nên sự trừng phạt cũng phải nghiêm khắc hơn.
Trong hoạt động của Bộ Giám sát Trung Quốc có khi nào gặp sự cản trở từ cấp cao hơn hay không? Và nếu có điều đó thì các ông làm thế nào để "hoá giải"?
Ông Kong Xiangren: Với câu hỏi này thì câu trả lời của chúng tôi là không. Khi liên quan đến hoạt động điều tra các quan chức cao cấp thì chúng tôi có sự đồng thuận, chấp thuận của lãnh đạo cấp Nhà nước. Có thể nói, nếu không có sự ủng hộ vững chắc của lãnh đạo cấp Nhà nước thì chúng ta không thể nào điều tra được các quan chức cấp cao. Cũng như VN, Trung Quốc hiện có những nhà lãnh đạo trẻ tuổi và họ ủng hộ chúng tôi rất nhiệt tình trong lĩnh vực chống tham nhũng.
Còn với VN thì thế nào thưa Phó Tổng Thanh tra Chính phủ?
Ông Vũ Phạm Quyết Thắng: Trong hội thảo vừa qua đã có nhiều bài phát biểu khác nhau, và những lời bình đó đã giúp chúng ta suy nghĩ, xem xét nhiều hơn đến những việc phải làm trong hoạt động đối thoại công - tư và thực hiện chống tham nhũng trong lĩnh vực thương mại. Không khí chung của cuộc hội thảo là rất lạc quan, phấn khởi.
Nhưng chúng tôi cũng hiểu rằng, khi mở cửa phòng họp bước ra ngoài thì gió, nắng và nóng vẫn còn rất nhiều. Điều đó đòi hỏi chúng tôi phải cố gắng hơn nữa. Chúng tôi rất mong báo chí sẽ giúp đỡ chúng tôi trong cuộc đấu tranh chống tham nhũng, trước hết trong lĩnh vực thanh tra mà ở đó chúng tôi gặp rất nhiều khó khăn. Vừa qua chúng tôi gặp rất nhiều cản trở và cần có sự phục hồi và phát triển.
