Tổ đỉa là bệnh chứng diễn biến từ chứng eczema (thấp chẩn) lâu ngày mà thành bệnh. Chứng bệnh thường khó trị tận gốc, lại hay bị tái phát. Bệnh có thể phát sinh ở bất cứ tuổi nào và ở mọi thời tiết khác nhau, nhưng dễ phát sinh nhất vẫn là mùa đông và đầu mùa xuân.
Theo Đông y, thấp chẩn có hai nguyên nhân sinh bệnh đó là nguyên nhân bên ngoài và bên trong. Nguyên nhân bên ngoài chủ yếu là do ngoại phong thấp nhiệt gây ra và liên quan chặt chẽ với sự biến hóa của khí hậu như thời tiết, ánh nắng mặt trời, phong sa thủy thổ... Trong đó ngoại thấp là chủ như ngồi, nằm nơi ẩm ướt hay ăn ở lâu dài nơi ẩm ướt. Nguyên nhân bên trong chủ yếu do công năng của tỳ, tâm, can, tạng, phủ mất thăng bằng mà sản sinh ra nội nhiệt, nội thấp, nội phong mà sinh bệnh. Nguyên nhân tạo thành nội thấp là do ăn uống không điều độ, ăn nhiều thức ăn sống lạnh hay trái cây hoặc ăn nhiều thức ăn thủy sản, ham thích uống rượu, trà. Nguyên nhân tạo thành nội nhật thường do lòng buồn phiền, tinh thần căng thẳng dẫn đến huyết nhiệt. Như vậy thấp nhiệt tương kết, bên ngoài bị phong xâm vào, khiến thấp nhiệt chạy khắp tứ chi, ngoại đạt đến da dẻ mà phát sinh bệnh, có thể là loại thấp nhiệt hoặc loại tỳ thấp.
Những người mắc chứng tổ đỉa mà xuất hiện các dấu hiệu như: bệnh mắc đã lâu hay tái phát. Giữa lòng bàn tay hay bàn chân nổi lên đám mụn nhỏ li ti, da vùng bị bệnh khô dày. Bệnh tái phát vào mùa đông và mùa xuân, ngứa, khô, không cương mủ, nơi bị bệnh da dày, bệnh dai dẳng, chữa đỡ rồi tái phát trở lại. Trường hợp này do khí huyết suy yếu không chống đỡ được, phong tà lại xâm nhập vào lâu ngày làm khí huyết ứ trệ mà khu trú tại lòng bàn tay, bàn chân. Bởi vậy cần thanh nhiệt, bổ huyết, tán ứ, tiêu độc. Sử dụng các phương pháp sau sẽ có hiệu quả.
Phương 1: Thuyền thoái (bỏ đầu chân) 6g, phác tiêu 2g, liên kiều 12g, thổ phục linh 16g, thông nhĩ tử 16g, phòng phong 8g, hoàng bá 8g, sinh địa 24g, bạch thược 12g, xích thược 12g, xuyên khung 12g, kim ngân hoa 20g, bạch chỉ 12g, cam thảo 6g, đương quy 20g, sinh khương 3 lát. Tất cả sắc uống ngày 1 thang, chia 2-3 lần, cần uống liên tục trong một tuần, sau chuyển sang phương thuốc 2 là “Hậu thiên lục vị gia giảm”.
Phương 2: Thục địa 32g, kinh giới 12g, đương quy 20g, liên kiều 12g, đảng sâm 20g, kim ngân hoa 20g, đan sâm 16g, bồ công anh 16g, táo nhân 8g, đại táo 3 quả, viễn chí 12g, sinh khương 3 lát. Sắc uống ngày 1 thang, chia 2-3 lần trong ngày. Cần uống 10 ngày.
Thuốc kết hợp sử dụng bên ngoài nơi tổn thương từ khi bắt đầu trị bệnh (uống thuốc) đến lúc bệnh lành. Mỗi ngày sử dụng 40g tô mộc, sắc lấy nước đặc ngâm nơi bị bệnh ngày 2 lần (sáng và chiều), để tự khô và bôi thuốc sau: Lấy 3 quả trứng gà luộc chín, lấy lòng đỏ cho ít mỡ lợn vào bắc lên bếp đun cho ra dầu, để nguội đóng chai nút kín ngày bôi 2 lần sau khi ngâm nước tô mộc để tự khô. Đây là phương thuốc sử dụng có hiệu quả cho những người mắc chứng tổ đỉa.
Cần lưu ý: Trong thời gian đang trị bệnh nên giảm thiểu việc tiếp xúc với nước, nhất là nước bẩn (lội bùn). Không ăn đậu xanh, rau muống, cá biển, thịt gà. Nếu như bệnh nặng có thể kéo dài thêm thời gian uống thuốc.
