Những năm gần đây, tình hình ứng dụng KH&CN tại khu vực nông thôn, miền núi trên địa bàn tỉnh đã được cải thiện đáng kể song hiệu quả mang lại vẫn chưa đáp ứng được so với nhu cầu thực tế. Nhiều ứng dụng đến với người dân đã không phát huy được hiệu quả như mong muốn. Lý giải cho điều này, bên cạnh những nguyên nhân về vốn đầu tư cơ sở hạ tầng còn thiếu, một số ứng dụng chưa thực sự phù hợp với đặc điểm từng vùng, thói quen canh tác lạc hậu của nhân dân chưa xoá bỏ hoàn toàn… thì có một nguyên nhân hết sức quan trọng khác đó là nguồn thông tin KH&CN thực sự vẫn thiếu và chưa hoàn toàn đến được với người dân.
* Thực trạng
Trên thực tế, nguồn thông tin về KH&CN dành cho các khu vực nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa hiện nay không ít. Có rất nhiều nguồn khác nhau tại: cơ sơ dữ liệu do Trung tâm thông tin KH&CN quốc gia; từ Trung tâm Khuyến nông của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn; chợ Công nghệ và Thiết bị trên mạng (www.techmartvietnam.com.vn); mạng thông tin KH&CN Việt Nam (www.vista.gov.vn); các nguồn tin KH&CN khác trên Internet như: www.agroviet.gov.vn, www.stp.gov.vn, Website thông tin khoa học và công nghệ các tỉnh…. Nội dung thông tin trên các địa chỉ trên cũng khá đa dạng, đi sâu vào nhiều ngành, nhiều lĩnh vực ở nhiều địa phương khác nhau nhằm giúp bạn đọc tham khảo nhiều thông tin ứng dụng hơn. Bên cạnh đó, ngay tại nguồn cơ sở dữ liệu KH&CN ở Trung tâm Tin học và Thông tin tư liệu tỉnh (Sở KH&CN) hiện đang lưu giữ và cung cấp các thông tin KH&CN, hướng dẫn kỹ thuật trong các ngành nông - lâm - ngư nghiệp… Cùng với đó, bạn đọc có thể tham khảo thêm thông tin KH&CN từ các phương tiện thông tin đại chúng.
Đồng bào dân tộc Dao xã Húc Động, huyện Bình Liêu thu hoạch lúa cao sản.
Tuy nhiên, để các nguồn thông tin bổ ích đến được với đông đảo người dân, nhất là nhân dân ở những vùng nông thôn xa trung tâm, vùng sâu, vùng xa thì không phải là một việc dễ dàng. Do thói quen canh tác lạc hậu đã ăn sâu rất khó để bà con nông dân tự giác ý thức được tầm quan trọng của KH&CN trong đời sống, đặc biệt là trong sản xuất phát triển kinh tế. Qua một khảo sát mới đây của Sở KH&CN thì nguồn thông tin KH&CN hiện cung cấp cho nhân dân tại các cơ sở chủ yếu là do cán bộ xã tự tìm hiểu, một phần khai thác qua sách báo, tạp chí; một số ít các cán bộ xã đã tự tiếp cận tìm kiếm các nguồn tin trên Internet. Trong khi đó, lượng các ấn phẩm KH&CN mà các cán bộ này khai thác được khá hạn chế và thường không mới. Nguyên nhân chính của tình trạng trên là do số lượng phát hành các ấn phẩm KH&CN phát về các cơ sở có hạn. Đối với ấn phẩm Khoa học và Đời sống do Trung tâm tin học và thông tin dữ liệu (Sở KH&CN) xuất bản mới chỉ phát hành tới 123 điểm Bưu điện - Văn hoá xã, UBND các xã và cán bộ chủ chốt các huyện; một số ấn phẩm thậm chí các cán bộ xã đặt hàng rất lâu mới có.
Theo thống kê tại các xã trên địa bàn tỉnh, đến nay có khoảng 103/141 xã, thị trấn đã được trang bị thiết bị nối mạng Internet đang hoạt động tốt. Số xã, thị trấn chưa được trang bị máy tính là 38 xã (có 2 xã chưa có điện lưới). Cũng theo thống kê này, gần 100% điểm Bưu điện - Văn hóa xã và điểm truy cập Internet của thanh niên chưa được trang bị máy in. Vì vậy, việc in các tài liệu tuyên truyền về KH&CN để phổ biến tới người dân hoặc làm tài liệu học tập lại càng khó khăn. Phương tiện hỗ trợ truy cập thông tin đã khó khăn là vậy, nhưng ngay cả tại những nơi có trang bị thiết bị máy móc nối mạng cũng không phải cán bộ nào cũng có đủ thời gian và trình độ để tìm kiếm, áp dụng, đặc biệt là tại các xã vùng sâu, vùng xa thì khả năng tiếp cận với thông tin từ Internet lại càng ít hơn.
Chính vì vậy, tại các khu vực này chưa thể có nguồn thông tin KH&CN phong phú, thường xuyên được tuyên truyền, phổ biến. Mặt khác, với cách tiếp thu thông tin một cách thụ động của người dân như vậy nên thông tin có thể chưa phù hợp với nhu cầu và không áp dụng được.
* Giải pháp để tăng cường nguồn thông tin KH&CN
Những khó khăn trên thực sự là rào cản lớn đối với người dân trong việc tiếp cận thông tin KH&CN. Với vai trò của mình, Sở KH&CN cần tiếp tục tham mưu cho UBND tỉnh xây dựng cơ chế, chính sách về công tác phổ biến thông tin khoa học và công nghệ riêng cho vùng nông thôn và miền núi trên địa bàn. Tăng cường ứng dụng kết quả nghiên cứu của các đề tài, dự án đã được nghiệm thu để phổ biến rộng rãi đến người dân. Các đề tài dự án phải có phân loại cụ thể cho các vùng, miền để việc tiếp nhận thông tin và ứng dụng tại các khu vực có hiệu quả hơn. Về hình thức phổ biến thông tin cần sử dụng nhiều phương pháp phù hợp hơn với đặc thù địa phương, trình độ hiểu biết và khả năng tiếp thu của các đối tượng. Cùng với đó, tại các khu vực nông thôn, miền núi cần tiếp tục được tăng cường đầu tư hạ tầng kỹ thuật để thông tin đến nhanh hơn với người dân. Tại điểm văn hoá các xã, thôn, bản nên đầu tư trang thiết bị nối mạng để việc cập nhật nguồn thông tin KH&CN thường xuyên và hiệu quả. Chất lượng nguồn thông tin KH&CN cần thiết phải có chọn lọc kỹ trước khi đến tay độc giả.
Bên cạnh đó, yếu tố nguồn nhân lực phải được quan tâm, chú trọng. Trong đó, đội ngũ cán bộ cấp cơ sở, cấp xã, thôn, bản cần được quan tâm bồi dưỡng nâng cao kiến thức và trình độ về KH&CN hơn nữa. Các địa phương cần tăng cường phối hợp với Trung tâm Khuyến nông tỉnh, Sở KH&CN, Hội Nông dân tổ chức nhiều lớp tập huấn chuyên môn nghiệp vụ cho các cán bộ làm công tác tuyên truyền KH&CN; tổ chức xây dựng điểm nhiều mô hình ứng dụng KH&CN hay; tập huấn các kỹ năng diễn đạt... Đây phải là đội ngũ được ưu tiên đầu tư, trang bị kiến thức, trình độ để không những biết cách tiếp cận được với nguồn thông tin KH&CN phù hợp mà còn phải biết cách chuyển tải thông tin đến với bà con nhân dân. Có như vậy mới đảm bảo những ứng dụng KH&CN khi đi vào thực tế đảm bảo tính hiệu quả.
| Ý kiến ngắn * Đồng chí Đàm Sơn, Trưởng Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, huyện Ba Chẽ: Việc triển khai đưa thông tin KH&CN tại Ba Chẽđến nay đã có những hiệu quả nhất định. Bà con địa phương, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số đã có ý thức ứng dụng KH&CN để phát triển sản xuất, xoá đói giảm nghèo. Để những ứng dụng KH&CN phát huy hiệu quả và tác dụng nhiều hơn nữa, địa phương rất cần đầu tư thêm phương tiện phục vụ cho trạm khuyến nông huyện, phương tiện tuyên truyền như máy phát điện, bộ chiếu phim, nâng cấp hạ tầng cơ sở về giao thông thuỷ lợi để nhân dân có thêm điều kiện áp dụng KHKT vào sản xuất; tăng cường bổ sung kiến thức về lĩnh vực sản xuất… * Đồng chí Vũ Thị Nụ, Trưởng Ban Tuyên giáo Huyện Vân Đồn: Những năm qua, việc đẩy mạnh thông tin KH&CN đến với nhân dân Vân Đồn đã mang lại cho địa phương những hiệu quả hết sức thiết thực. Qua đó, các hộ gia đình đã mạnh dạn áp dụng khoa học vào việc phát triển kinh tế, nâng cao thu nhập. Để thông tin khoa học và đời sống đến được vùng nông thôn, miền núi, hải đảo rộng rãi hơn nữa thì ngoài ấn phẩm thông tin khoa học đời sống mới xuất bản, đề nghị các ngành chức năng tăng cường tuyên truyền thông tin thêm bằng các tờ rơi, có thể dùng hình ảnh minh hoạ nếu điều kiện cho phép, biên soạn ngắn gọn, dễ hiểu. Nội dung thông tin cần đi sâu vào các điển hình tiên tiến, mô hình hoạt động có hiệu quả nếu có điều kiện tổ chức tham quan để người dân học tập. Nêu những điều nên tránh khi thực hiện tiến bộ khoa học và kỹ thuật để người dân thực hiện. PV (thực hiện) |
