Từ ngày hoà bình lập lại (1954) đến nay, nước ta đã 6 lần tiến hành tổng điều tra dân số. Ngày 10-7-2008, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 94/2008/QĐ-TTg về việc tổ chức Tổng điều tra dân số và nhà ở trên phạm vi cả nước vào thời điểm 0 giờ ngày 1-4-2009.
Tổng điều tra lần này nhằm thu thập các thông tin về dân số và nhà ở phục vụ nghiên cứu, phân tích, dự báo quá trình phát triển dân số và nhà ở trên phạm vi cả nước và từng địa phương; đánh giá kết quả thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước trong giai đoạn 2000-2009 và định hướng xây dựng kế hoạch phát triển KT-XH cho giai đoạn 2010-2020. Tổng điều tra còn cung cấp các thông tin giám sát việc thực hiện “Mục tiêu phát triển thiên niên kỷ” của LHQ mà nước ta đã cam kết.
Với ý nghĩa, tầm quan trọng như vậy, quá trình chuẩn bị cho tổng điều tra của tỉnh ta đã được các cấp, ngành, địa phương chủ động thực hiện các công việc theo quyết định của Ban Chỉ đạo (BCĐ) Trung ương về tổng điều tra. Theo báo cáo của BCĐ tổng điều tra dân số và nhà ở tỉnh, đến nay BCĐ và văn phòng giúp việc BCĐ các cấp đã được thành lập xong với tổng số 1.276 thành viên. Do chủ động được việc tập huấn cho cán bộ vẽ sơ đồ, lập bảng kê, nên việc phân định địa bàn điều tra trên toàn tỉnh được triển khai đúng tiến độ. Các xã, phường, thị trấn trên địa bàn tỉnh đã phân chia được 2.809 địa bàn điều tra với 298.808 hộ (trung bình mỗi địa bàn điều tra có khoảng 106 hộ). Đến nay, toàn tỉnh đã hoàn thành việc xây dựng 186 sơ đồ nền, vẽ sơ đồ, lập bảng kê ở tất cả các địa bàn điều tra (trong đó 215 địa bàn thuộc các xã 135 không vẽ mà ký hiệu nhà); hoàn thành việc nhập tin danh sách địa bàn điều tra. Đáng chú ý là việc vẽ sơ đồ địa bàn điều tra, lập bảng kê số nhà, số hộ và những người thực hiện điều tra được tiến hành theo phương châm phải xuống thực địa quan sát, phỏng vấn trực tiếp các chủ hộ hoặc người đại diện cho hộ.
Đối với việc điều tra mẫu, toàn tỉnh cũng đã chọn và được BCĐ Trung ương thẩm định 644 địa bàn, với tổng số 64.307 hộ phân bố ở tất cả 14 huyện, thị xã, thành phố trong tỉnh. Theo tính toán của Cục Thống kê tỉnh, tỷ lệ mẫu xét theo địa bàn của tỉnh là 22,93%, xét theo số hộ là 21,52% (phương án BCĐ Trung ương quy định tỷ lệ mẫu chung trong toàn quốc là 15%).
Trong tháng 2-2009, BCĐ và Văn phòng giúp việc BCĐ tổng điều tra dân số và nhà ở tỉnh đã tích cực mở các lớp tập huấn điều tra, ghi phiếu cho các đối tượng là giảng viên cấp huyện với phương pháp giảng dạy tích cực, đưa ra những tình huống có thể gặp phải để các học viên thảo luận, thực hành và cùng nhau thống nhất biện pháp giải quyết. Sau khi được tập huấn ở tỉnh, các giảng viên của cấp huyện đã về địa phương khẩn trương triển khai việc tuyển chọn, tập huấn cho đội ngũ điều tra viên và tổ trưởng điều tra. Theo số liệu các địa phương báo cáo, toàn tỉnh đã lựa chọn được 3.081 cán bộ điều tra chính thức, 240 tổ trưởng và điều tra viên dự phòng. Tài liệu và kinh phí phục vụ cuộc tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2009 đã và đang được BCĐ tỉnh chuyển cho các địa phương đúng tiến độ. Tính đến nay, BCĐ cấp tỉnh đã tạm ứng kinh phí 1.416 triệu đồng cho các địa phương triển khai nhiệm vụ. Để đảm bảo tiến độ các công việc phục vụ cho tổng điều tra, BCĐ tỉnh đã xây dựng kế hoạch kiểm tra, giám sát và phân công cán bộ đến các huyện, thị xã, thành phố để giúp các địa phương vẽ sơ đồ, lập bảng kê, tập huấn điều tra viên và tổ trưởng điều tra, nhập tin danh sách địa bàn điều tra, cập nhật danh sách các hộ bằng phần mềm ứng dụng cũng như việc chọn địa bàn mẫu…
Cùng với đó, BCĐ tỉnh đã triển khai các công việc để đẩy mạnh công tác tuyên truyền về cuộc tổng điều tra thông qua việc phối hợp với các cơ quan thông tin đại chúng, các sở, ngành, đoàn thể. Đồng chí Nguyễn Văn Thất, Cục trưởng Cục Thống kê, Phó Ban Thường trực BCĐ tổng điều tra tỉnh cho biết: Cùng với việc đẩy mạnh tuyên truyền trực quan, tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng, từ nay tới khi diễn ra cuộc tổng điều tra, chúng tôi sẽ phối hợp với các đoàn thể và ngành Giáo dục để chỉ đạo thành lập các đội cổ động xuống đường tuyên truyền, nhằm làm cho ai cũng biết và hưởng ứng thực hiện tốt các công việc trong tổng điều tra dân số và nhà ở vào 0 giờ ngày 1-4-2009. Cũng theo đồng chí Nguyễn Văn Thất, công tác chuẩn bị cho cuộc tổng điều tra còn gặp một số khó khăn như: Quy định về tiến độ thực hiện các đầu việc của BCĐ Trung ương là rất gấp, trong khi hướng dẫn của BCĐ Trung ương nhiều khi chưa kịp thời và công việc của ngành Thống kê lại rất nhiều; trình độ tin học của nhiều cán bộ trong ngành Thống kê còn hạn chế, trong khi yêu cầu về ứng dụng các phần mềm và sử dụng máy tính trong cuộc tổng điều tra lần này lại rất lớn; trình độ của lực lượng cán bộ điều tra ở các địa bàn cũng hạn chế. Trong khi đó, yêu cầu của cuộc tổng điều tra lần này lại rất cao do BCĐ Trung ương quyết định ứng dụng công nghệ dùng máy quét để tổng hợp kết quả các phiếu điều tra. Vì thế, trong quá trình tập huấn, các giảng viên phải quán triệt từng chi tiết nhỏ nhất, chẳng hạn như các phiếu điều tra không được gấp lại hoặc để nhàu như những cuộc điều tra trước, vì máy quét khó có thể nhận và nhập dữ liệu chính xác được. “Với sự chuẩn bị kỹ càng cùng kinh nghiệm của các cuộc tổng điều tra trước và quyết tâm của cấp uỷ, chính quyền các cấp trong tỉnh, tôi tin là cuộc tổng điều tra lần này trên địa bàn tỉnh sẽ thành công”, đồng chí Nguyễn Văn Thất, Phó Ban Thường trực BCĐ tổng điều tra dân số và nhà ở tỉnh khẳng định.
