Sau gần 10 tháng triển khai thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới theo Nghị quyết 01 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh khoá XIII, lần đầu tiên Quảng Ninh tổ chức Hội nghị bàn biện pháp đẩy nhanh tiến độ thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới có sự tham dự đông đủ của bộ máy triển khai thực hiện chương trình (từ các thành viên Ban Chỉ đạo tỉnh, lãnh đạo cấp uỷ, chính quyền 13 địa phương, cơ quan thường trực chương trình xây dựng nông thôn mới ở các địa phương, Bí thư Đảng uỷ, Chủ tịch UBND 125 xã và đại diện các sở, ngành).
Các đại biểu nghiên cứu bản đồ quy hoạch NTM xã Quảng La (Hoành Bồ) giai đoạn 2011-2015. Ảnh: Hữu Việt Không phải là Hội nghị để nghe báo cáo thành tích, để khen thưởng mà đây là hội nghị nghe cơ sở nói những cái họ hiểu, những khó khăn vướng mắc, cùng thống nhất quan điểm, phương pháp triển khai và xác định những nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tiếp theo để đẩy nhanh tiến độ thực hiện một chương trình lớn xây dựng nông thôn mới.
Hiểu đúng, hiểu đủ
Xây dựng nông thôn mới có nhiều tiêu chí không chỉ đòi hỏi tiền đầu tư mà phải bằng sự quyết tâm của mỗi người dân, mỗi gia đình, mỗi thôn, xã, sự đồng thuận chung sức chung lòng của cả cộng đồng...
Gần 10 tháng triển khai với một khối lượng công việc lớn đã được thực hiện, bước đầu triển khai Chương trình xây dựng nông thôn mới đã tạo được khí thế quyết tâm của cả hệ thống chính trị, tạo sự đồng thuận trong xã hội và mang lại những kết quả đáng ghi nhận. Thế nhưng nhận thức về bản chất của chương trình ở một số cán bộ đảng viên và nhân dân chưa đúng, chưa đủ, chưa toàn diện. Nhận thức về chương trình còn hết sức phiến diện không chỉ ở người dân mà ngay cả cán bộ chính quyền cơ sở cũng coi đây là một chương trình đầu tư từ ngân sách Nhà nước, do đó nội lực ở mỗi địa phương chưa phát huy, sự chủ động, tự giác của cộng đồng dân cư chưa có chuyển biến căn bản, tư tưởng trông chờ ỷ lại vào ngân sách Nhà nước đang phổ biến ở nhiều xã. Đồng chí Lê Hồng Phương, Chủ tịch UBND xã Bản Sen (Vân Đồn) cho biết: Trước khi đến Hội nghị này tôi đã chuẩn bị ý kiến phát biểu đề nghị tỉnh, huyện quan tâm đầu tư hệ thống công trình hạ tầng trên địa bàn theo chương trình xây dựng nông thôn mới nhưng sau khi nghe quán triệt của đồng chí Nguyễn Văn Đọc, Chủ tịch UBND tỉnh, tôi hiểu tỉnh đã có lộ trình đầu tư hệ thống hạ tầng kinh tế - kỹ thuật cho các địa phương trong giai đoạn từ nay đến năm 2015 rất cụ thể rồi. Nhiệm vụ của chính quyền cơ sở đó là tổ chức triển khai thực hiện, là vận động nhân dân trên địa bàn tích cực tham gia. Vì xây dựng nông thôn mới có nhiều tiêu chí không chỉ đòi hỏi tiền đầu tư mà phải bằng sự quyết tâm của mỗi người dân, mỗi gia đình, mỗi thôn, xã, sự đồng thuận chung sức chung lòng của cả cộng đồng. Bản thân mình vừa là cán bộ xã nhưng mình cũng chính là một người dân sống trên địa bàn, mình cũng là chủ thể của chương trình, thế nên phải phát huy được vai trò của “Dân biết, dân bàn, dân đóng góp, dân làm, dân quản lý và dân hưởng lợi” hay đơn giản là vận động nhân dân vào cuộc.
Cùng chung suy nghĩ trên, đồng chí Đỗ Mạnh Chung, Chủ tịch UBND xã Quảng La (Hoành Bồ) cho biết thêm: Xã tôi được chọn làm mẫu để thẩm định đề án và đồ án quy hoạch, nên thời gian qua được các sở, ngành hướng dẫn tập huấn rất nhiều nhưng quả thật tư duy đầu tư của Nhà nước vẫn còn rất nặng nề trong cách nghĩ, cách làm của cả cán bộ và người dân trong xã. Vì vậy, sau Hội nghị này tôi hiểu không phải cứ Nhà nước đầu tư nhiều thì thành xã nông thôn mới mà quan trọng nhất là sự vận động nội tại trong cộng đồng dân cư, từ chính cách chỉ đạo, tổ chức thực hiện của mình. Để mọi người dân hiểu thực hiện xây dựng nông thôn mới là một chương trình vận động toàn xã hội tham gia, trong đó Nhà nước có vai trò hướng dẫn hỗ trợ. Bên cạnh việc huy động đóng góp bằng tài chính, vật chất cần huy động sự đóng góp cả ngày công của người dân thông qua các cuộc phát động phong trào làm thuỷ lợi, xây dựng công trình giao thông, xây dựng các thiết chế văn hoá - thể thao của xã, thôn.
Học phương pháp, cách làm
Một trong những vướng mắc nhất ở các xã hiện nay là việc lập đề án và đồ án quy hoạch nông thôn mới, vì vậy tại Hội nghị này tỉnh quyết định dành một phần nội dung để các đại biểu được tham dự buổi thẩm định mẫu đề án và đồ án quy hoạch nông thôn mới của xã Quảng La (Hoành Bồ). Không chỉ đối với các huyện, xã mà ngay chính các đơn vị tư vấn tham gia lập quy hoạch nông thôn mới trên toàn tỉnh cũng thấy ý nghĩa của buổi thẩm định mẫu này. Vì vậy khi kết thúc phần thẩm định của huyện Hoành Bồ, trong phút giải lao, trao đổi với chúng tôi, nhiều đơn vị tư vấn và các xã đều cho biết cái họ học được lớn nhất là phương pháp, cách lập đề án, đồ án quy hoạch, còn lãnh đạo các huyện thì hiểu sâu hơn, cặn kẽ hơn, bài bản hơn về phương pháp thẩm định đề án, đồ án quy hoạch nông thôn mới cấp xã. Đồng chí Nguyễn Hữu Giang, Bí thư Huyện uỷ Ba Chẽ cho biết: Tôi đã từng tham gia rất nhiều buổi thẩm định đề án và đồ án quy hoạch nhưng đây là lần đầu tiên được nghe một buổi thẩm định đồ án quy hoạch nông thôn mới cấp xã, một bản đồ án 3 chung (gồm quy hoạch xây dựng, quy hoạch sản xuất, quy hoạch sử dụng đất). Tất nhiên không thể áp dụng các nội dung đề án và đồ án quy hoạch của xã Quảng La cho các xã trên địa bàn huyện Ba Chẽ nhưng qua buổi thẩm định này chúng tôi học được phương pháp làm từ chỉ đạo thực hiện các nội dung của bản đề án, đồ án quy hoạch thế nào cho đầy đủ theo hướng dẫn của các bộ, ngành đến cách thức tổ chức buổi thẩm định, phương pháp thẩm định của Hội đồng. Những cái học được sau Hội nghị này, chắc chắn việc triển khai chương trình xây dựng nông thôn mới của Ba Chẽ sẽ tốt hơn, tiến độ sẽ được đẩy nhanh hơn nữa. Còn đại diện một đơn vị tư vấn đang thực hiện lập đồ án quy hoạch nông thôn mới cho xã Bình Dương (Đông Triều) cho biết: Chúng tôi học được rất nhiều điều từ phương pháp lập đồ án như lấy ý kiến tham gia của người dân, của chính quyền, cập nhật các thông tin số liệu, bản đồ trình chiếu như thế nào để truyền đạt được tốt nhất ý đồ của bản đồ án, làm thế nào để tiết kiệm được chi phí trong quá trình triển khai thực hiện...
Ngoài học phương pháp, cách làm của việc thẩm định, lập đề án, quy hoạch nông thôn mới cấp xã, cùng rút kinh nghiệm trong tổ chức thực hiện thông qua nhận xét đánh giá của các sở, ngành chuyên môn. Cũng tại Hội nghị này các địa phương đã được giải đáp rất nhiều băn khoăn thắc mắc xung quanh việc triển khai thực hiện quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch xây dựng của lãnh đạo các Sở: Tài Nguyên và Môi trường, Xây dựng và định hướng các giải pháp thực hiện của đồng chí Đặng Huy Hậu, Phó Chủ tịch UBND tỉnh người trực tiếp phụ trách, đôn đốc, theo dõi quá trình triển khai thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới.
Thời gian không nhiều, nhưng ý nghĩa mà Hội nghị bàn biện pháp đẩy nhanh tiến độ thực hiện Chương trình xây dựng nông thôn mới vừa qua mang lại rất nhiều. Được tham gia Hội nghị này với các cán bộ của 125 xã, cơ quan thường trực giúp việc ở các địa phương, các đơn vị làm công tác tư vấn quy hoạch nông thôn mới thì đúng là “đi một ngày đàng, học một sàng khôn”.
Những ý kiến bên lề hội nghị
Đồng chí Nguyễn Mạnh Tuấn, Giám đốc Sở Xây dựng:
Sở đã có hướng dẫn các xã, đơn vị tư vấn về thực hiện lập quy hoạch nông thôn mới cấp xã theo sổ tay hướng dẫn của Bộ Xây dựng, các thông tư liên ngành của các Bộ. Tuy nhiên, do hiểu chưa đúng bản chất của chương trình, nên trong đồ án quy hoạch của các xã hiện nay mới chỉ là quy hoạch chung chứ chưa đề cập sâu đến từng quy hoạch cụ thể như sử dụng đất thế nào, xây dựng ra sao, phát triển sản xuất. Rút kinh nghiệm từ bản đồ án quy hoạch của xã Quảng La (Hoành Bồ), đơn vị tư vấn khi lập quy hoạch cần có sự nghiên cứu đánh giá sâu hơn về mối liên hệ vùng, phải thể hiện được tâm tư nguyện vọng, mong muốn của người dân, có như vậy thì những số liệu đưa ra trong đồ án mới có tính khả thi và không phải là con số treo. Lưu ý trong Hội đồng thẩm định đề án và đồ án quy hoạch phải có sự tham gia của đại diện thôn. Về tỷ lệ bản đồ, với quy hoạch chung xây dựng theo tỷ lệ 1/5.000 hoặc 1/10.000 còn quy hoạch chi tiết 1/500 hoặc 1/2.000.
Đồng chí Nguyễn Văn Đát, Phó Giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường:
Vướng mắc ở các địa phương trong triển khai thực hiện xây dựng nông thôn mới về nội dung quy hoạch sử dụng đất ngành cũng đã nắm được và có tham mưu với tỉnh biện pháp tháo gỡ. Tuy nhiên, hiện nay do Quốc hội chưa thông qua chỉ tiêu của từng loại đất đối với các địa phương nên khó khăn trong việc lập quy hoạch, giao cho thuê đất. Trong khi chờ các hướng dẫn của Trung ương các địa phương cứ tập hợp nhu cầu sử dụng đất trên địa bàn, khi có chỉ tiêu phân bổ của Trung ương, Sở sẽ tham mưu UBND tỉnh triển khai ngay xuống các huyện. Riêng đối với quy hoạch sử dụng đất phục vụ cho chương trình xây dựng nông thôn mới các xã cần xác định rõ mình cần bao nhiêu đất và sử dụng cho từng mục đích gì. Những địa phương có điều kiện thực hiện cơ giới hoá trong sản xuất, nên tiến hành dồn điền đổi thửa tạo quỹ đất rộng. Vừa qua Chính phủ đã có Nghị định 38 sửa đổi một số điều trong Nghị định 181 về giao cho thuê đất hộ gia đình, cá nhân, theo Nghị định mới này đã rút ngắn rất nhiều, dễ hiểu, dễ làm hơn vì vậy cán bộ xã phải quan tâm tìm hiểu.
Đồng chí Ngô Thành Chiến, Phó Chủ tịch UBND huyện Đông Triều:
Kinh nghiệm của Đông Triều rút ra sau thời gian triển khai thực hiện chương trình đó là muốn vận động nhân dân tham gia thực hiện phải xác định đây là một mặt trận, mọi việc làm đều phải thật khách quan, khoa học, tỷ mỷ, có sự đồng lòng của cả hệ thống chính trị. Thí dụ như để hoàn thành mục tiêu xây dựng nhà văn hoá, huyện vận động nhân dân hiến đất, doanh nghiệp ứng trước vật liệu xây dựng, các đảng viên trong thôn, xóm giám sát quá trình triển khai thực hiện. Xây dựng nông thôn mới là nội dung sinh hoạt của các chi, Đảng bộ, hàng tháng trong phiên họp thường kỳ của UBND huyện phải có nội dung kiểm điểm tiến độ thực hiện để kịp thời có chỉ đạo.
Đồng chí Nguyễn Văn Thắng, Phó Chủ tịch UBND huyện Tiên Yên:
Cái khó ở các xã, huyện miền núi đó là đời sống nhân dân còn rất khó khăn, cơ sở hạ tầng thiếu thốn, nên cần có sự đầu tư rất đồng bộ của cả Nhà nước và sức dân. Nguồn lực từ ngân sách đã rõ nhưng nguồn lực huy động khác là bao nhiêu thì chưa thể xác định được, thế nên ban đầu tập trung cho công tác tuyên truyền vận động để người dân bằng nội lực mình có như có đất hiến đất, có công góp công cùng ngân sách Nhà nước đầu tư để hoàn chỉnh hệ thống hạ tầng kinh tế, kỹ thuật phục vụ cho phát triển sản xuất, đời sống dân sinh. Mỗi địa phương có một đặc thù riêng, nên không thể áp dụng theo đúng trình tự cách làm của địa phương này với địa phương khác nhưng có thể học tập tham khảo nhau phương pháp, cách thức tổ chức thực hiện.
Đồng chí Nguyễn Tiến Đức, Chủ tịch UBND xã Quảng Long (Hải Hà):
Cái khó nhất ở xã chúng tôi khi triển khai chương trình xây dựng nông thôn mới, đó là trình độ dân trí không đồng đều, nhân dân còn nghèo, nên việc huy động đóng góp của dân bằng tiền của là không có, đội ngũ cán bộ bỡ ngỡ, lúng túng. Tại Hội nghị, tôi cũng đã đề xuất với Ban Chỉ đạo tỉnh nên có nghiên cứu điều chỉnh cơ chế hỗ trợ đầu tư phù hợp với đặc thù các xã miền núi nhiều đồng bào dân tộc sinh sống như Quảng Long; có cơ chế khen thưởng kịp thời để động viên các hộ dân đã tham gia tích cực như hiến đất làm đường giao thông, nhà văn hoá; có các lớp tập huấn, hướng dẫn bồi dưỡng nâng cao trình độ cho đội ngũ cán bộ thực hiện ở cơ sở.
Đồng chí Nguyễn Đức Hiều, Chủ tịch UBND xã Quảng Tân (Đầm Hà):
Tôi mạnh dạn đề nghị tỉnh dù đã có kế hoạch lộ trình đầu tư đối với từng xã, huyện nhưng xem xét lại, ưu tiên cho những nơi mà nhân dân đang rất hăng hái tích cực tham gia để khích lệ phong trào. Thí dụ những địa phương nhân dân đã hiến đất để làm đường giao thông thì ưu tiên phân bổ vốn làm ngay để bà con thấy phấn khởi. Như ở Quảng Tân có một thôn 100% là đồng bào dân tộc, đời sống còn rất khó khăn nhưng lại là thôn mà có số hộ dân tham gia hiến đất làm các công trình hạ tầng nhiều nhất, bà con đã tự nguyện hiến đất rồi mà không thấy Nhà nước đầu tư làm gì thì họ sẽ nản lòng. Thời gian qua hoạt động của các HTX ở địa phương không hiệu quả nhưng vẫn có vai trò rất quan trọng đối với phát triển sản xuất ở địa phương, vì vậy đề nghị từ nguồn vốn chương trình xây dựng nông thôn mới có thể cho HTX vay để tạo nguồn hoạt động ban đầu.
Đồng chí Bùi Huy Lực, Bí thư Đảng uỷ xã Hà An (Yên Hưng):
Với những xã có nhiều tiêu chí đạt và nhiều tiêu chí gần đạt theo Bộ tiêu chí Quốc gia về nông thôn mới tỉnh nên có sự quan tâm đầu tư dứt điểm để hoàn thành các chỉ tiêu cần sự đầu tư từ ngân sách Nhà nước. Riêng với phát triển sản xuất thành các vùng hàng hoá tập trung ngoài sự vận động nội tại của bà con nông dân rất cần có sự vào cuộc hỗ trợ hơn nữa của các cơ quan chuyên môn. Như xã Hà An thời gian qua đã phát triển được vùng nuôi trồng thuỷ sản tập trung nhưng lại rất khó khăn về kỹ thuật phòng, chống dịch bệnh, về đầu ra cho sản phẩm.
