Năm 2012, việc triển khai thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới (NTM) trên địa bàn tỉnh gặp nhiều khó khăn do bị tác động bởi suy giảm kinh tế. Trong khi đó, nội dung về xây dựng NTM theo các tiêu chí còn là vấn đề mới, năng lực đội ngũ cán bộ xây dựng nông thôn mới các cấp còn nhiều hạn chế... Những yếu tố nêu trên là những trở ngại, ảnh hưởng tiến độ và hiệu quả xây dựng NTM. Tuy nhiên, với sự quyết tâm, vào cuộc của cả hệ thống chính trị và mọi tầng lớp nhân dân, phong trào xây dựng NTM đã đạt được nhiều kết quả nổi bật.
Triển khai Chương trình xây dựng NTM, ngay từ đầu năm tỉnh đã đổi mới công tác quản lý vốn hỗ trợ cho chương trình theo hướng phân cấp giao quyền chủ động cho các địa phương. Các đoàn thể chính trị - xã hội từ tỉnh đến cơ sở tích cực tham gia xây dựng NTM thông qua việc vận động các hội viên, hình thành các phong trào như: Giữ gìn an ninh trật tự, thắp sáng đường quê ở huyện Đông Triều; cải tạo môi trường ở huyện Đầm Hà; Hội Nông dân vận động giúp đỡ các hội viên sản xuất giỏi, nâng cao thu nhập. Đoàn Thanh niên thực hiện vệ sinh môi trường. Hội Phụ nữ đẩy mạnh phong trào “5 sạch, 3 không” gắn với xây dựng NTM. Công tác thông tin, tuyên truyền được triển khai khá mạnh mẽ dưới nhiều hình thức đa dạng, phong phú nhằm thay đổi nhận thức của cán bộ và nhân dân về chương trình, huy động sự tham gia của toàn xã hội, đặc biệt là nâng cao được vai trò chủ thể của người dân trong xây dựng NTM. Ban Xây dựng NTM phát hành tới các thôn, bản gần 80.000 tờ rơi về “chính sách hỗ trợ lãi suất đầu tư phát triển sản xuất, kinh doanh sản phẩm nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh” và “cơ chế chính sách khoa học công nghệ” cho người dân, doanh nghiệp và các tổ chức ngân hàng; 10.800 cuốn bản tin; 1.370 đĩa CD tuyên truyền về NTM; 4.800 cuốn tài liệu dùng cho cán bộ làm công tác tuyên truyền; 3.000 tờ áp phích tuyên truyền trực quan ở trung tâm các xã, nhà văn hoá xã, thôn…
Với nhận thức nâng cao thu nhập cho người dân là “gốc” nên hầu hết các địa phương rất coi trọng công tác hỗ trợ, đầu tư phát triển sản xuất với số tiền gần 100 tỷ đồng để thực hiện 255 mô hình sản xuất. Nhiều mô hình hay, cách làm hiệu quả được nghiên cứu ứng dụng và nhân rộng góp phần giảm nghèo, tăng thu nhập cho người lao động, nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp trên địa bàn tỉnh. Chương trình xây dựng NTM cùng với các chương trình khác đã góp phần nâng cao đời sống người dân khu vực nông thôn. Thu nhập của người dân khu vực nông thôn tăng từ 12,5 triệu đồng/năm lên 14 triệu đồng/năm, góp phần giảm tỷ lệ hộ nghèo từ 4,89% (năm 2011) xuống còn 3,68% (năm 2012). Các địa phương đã tập trung đẩy nhanh chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi, nâng cao giá trị sản phẩm nông nghiệp hàng hoá, tăng thu nhập cho người lao động. Xây dựng các vùng sản xuất hàng hoá tập trung có chất lượng cao, đồng thời hình thành các vùng sản xuất nguyên liệu gắn liền với xây dựng thương hiệu sản phẩm như các dự án sản xuất rau an toàn tại thị xã Quảng Yên, vùng hoa Hoành Bồ, vùng mía, chè nguyên liệu Hải Hà, vùng lúa chất lượng cao, cây ăn quả Đông Triều... Bước đầu hình thành các trang trại chăn nuôi gia súc, gia cầm tập trung. Các mô hình, dự án phát triển nuôi thuỷ sản được triển khai đồng bộ trên 3 loại hình mặt nước, nuôi ngọt, nuôi lợ và nuôi biển với những đối tượng có giá trị kinh tế cao. Việc ứng dụng cơ giới hoá vào sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là khâu làm đất, thu hoạch và chế biến nông sản bước đầu được chú trọng. Việc đào tạo nghề cho lao động nông thôn được các địa phương tích cực triển khai thực hiện. Năm 2012, toàn tỉnh đào tạo khoảng 5.087 lao động khu vực nông thôn với tổng kinh phí là 11,6 tỷ đồng. Qua đó góp phần nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo, từng bước chuyển dịch cơ cấu lao động theo hướng công nghiệp hoá. Theo báo cáo của các địa phương, tổng nguồn vốn đầu tư cho cơ sở hạ tầng nông thôn tại các xã gần 1.100 tỷ đồng, trong đó nguồn vốn trực tiếp từ Chương trình xây dựng NTM là 427 tỷ đồng và lồng ghép từ các chương trình, dự án khác là 673 tỷ đồng để đầu tư xây dựng tu bổ, nâng cấp và xây dựng mới các hạng mục công trình. Sau 1 năm triển khai thực hiện, các chỉ tiêu về hạ tầng nông thôn đều tăng so với năm 2011, tiêu biểu như: Số xã có tỷ lệ km đường trục thôn, xóm được cứng hoá đạt chuẩn tăng thêm 17 xã; số xã có tỷ lệ đường ngõ, xóm sạch và không lầy lội vào mùa mưa tăng thêm 8 xã; số xã có hệ thống thuỷ lợi cơ bản đáp ứng yêu cầu sản xuất và dân sinh tăng thêm 12 xã, số xã tỷ lệ trường học các cấp có cơ sở vật chất đạt chuẩn quốc gia tăng thêm 10 xã…
Hưởng ứng cuộc vận động “Chung sức xây dựng nông thôn mới” do tỉnh phát động trong năm 2012, các hộ dân tự nguyện tham gia hiến đất được 211.868m2, trên 2.400m tường rào, 26 cổng, 64 công trình phụ, 2.537 cây ăn quả lâu niên để xây dựng nhà văn hoá và các công trình hạ tầng khu vực nông thôn. Các Quỹ đã tiếp nhận được trên 4,8 tỷ đồng (cấp tỉnh tiếp nhận ủng hộ của 112 cơ quan, đơn vị với tổng số tiền trên 1,2 tỷ đồng; cấp huyện tiếp nhận trên 3,6 tỷ đồng). Ngoài ra, các doanh nghiệp cũng tích cực hỗ trợ trực tiếp công trình (chìa khoá trao tay) cho địa phương thực hiện xây dựng nông thôn mới. Tiêu biểu như 9 doanh nghiệp huyện Đông Triều thi công mở rộng tuyến đường có chiều dài gần 7km, với kinh phí khoảng 30 tỷ đồng; Ngân hàng Thương mại Cổ phần Công thương Việt Nam - Chi nhánh Cẩm Phả hỗ trợ xây dựng 1 trường học với kinh phí 4,1 tỷ đồng…
Mặc dù còn gặp nhiều khó khăn, song phong trào thi đua xây dựng nông thôn mới diễn ra sôi nổi ở khắp các địa phương, ban, ngành trong tỉnh. Biểu hiện thấy rõ nhất là sự nhập cuộc ngày càng tự tin của người dân nông thôn, phong trào hiến đất, góp của, góp công xây dựng hạ tầng NTM diễn ra sôi nổi khắp nơi. Có những gia đình hiến hàng nghìn mét vuông đất, trị giá hàng trăm triệu đến hàng tỷ đồng. Công nghiệp hỗ trợ nông nghiệp, hàng chục doanh nghiệp đã tự nguyện đóng góp vật liệu tặng các địa phương xây dựng NTM. Thành phố kết nghĩa hỗ trợ nông thôn (Hạ Long giúp Ba Chẽ; Uông Bí giúp Hoành Bồ); lực lượng quân đội tình nguyện đăng ký tham gia đóng góp nhân lực chung sức xây dựng NTM... đã tạo được nét riêng của Chương trình NTM tỉnh Quảng Ninh.
Hữu Việt
