Vượt quãng đường khoảng 6km từ trung tâm xã Vạn Yên (huyện Vân Đồn), chúng tôi mới đến được thôn Đài Chuối, một thôn có lẽ thuộc diện nghèo nhất ở đây. Các gia đình sống ở thôn Đài Chuối hầu hết đều là dân đi xây dựng kinh tế mới từ TP Hải Phòng đến đây từ hơn 30 năm trước...
Cả thôn có 38 hộ thì có tới 13 hộ nghèo, còn lại phần lớn là cận nghèo. Bà con chủ yếu sinh sống bằng các nghề trồng lúa, trồng cam. Nhưng từ lâu các vườn cam đã chết và nhiều ha ruộng không trồng cấy được vì bị xâm thực của nước mặn. Năm 2005, huyện Vân Đồn đã đầu tư cho Đài Chuối con đường dài khoảng 3km, nối liền với trung tâm xã, và một tuyến đê ngăn mặn dài khoảng 500m. Thế nhưng do sự xâm nhập của nước biển nhiều năm nên đến nay cũng chỉ có khoảng 30/60 ha ruộng canh tác của Đài Chuối là có thể tạm trồng cấy được, nhưng năng suất cũng chỉ khoảng hơn 3 tấn/ha, có chỗ chỉ đạt khoảng hơn 1 tấn/ha.
Chúng tôi đến thăm gia đình ông Phạm Văn Một, là hộ vào loại ''có máu mặt'' ở Đài Chuối. Do biết làm ăn, lại nhận được khu ruộng tốt, nên các cánh đồng nhà ông Một đạt năng suất ''kỷ lục'' ở đây, khoảng 100kg thóc/sào. Dẫu vậy nhưng thu nhập đó không thấm vào đâu so với nhu cầu của gia đình. Bởi nhà ông được nhận 8 sào ruộng (đã thế, chỉ có 4 sào cấy được hai vụ còn 4 sào cấy một vụ mùa mà thôi), nên giỏi lắm mỗi năm cũng chỉ thu được khoảng hơn tấn thóc. Số thu nhập này mà chia ra cho 5 nhân khẩu trong năm quả là quá ít. Vì vậy những ngày nông nhàn, ông Một đi ra biển bắt cá kiếm thêm tiền hỗ trợ cuộc sống gia đình. Khốn nỗi, do không có đầu tư lớn nên ông cũng chỉ bắt được những con cá nhỏ, thường chỉ để ăn. Những hôm dư dật, ông đổi luôn cá cho lái buôn lấy vài lạng thuốc lào, hay vài gói mỳ chính. Ông bảo, làm như vậy tiện hơn, vì đồ này nhiều khi muốn mua phải đi hàng chục cây số ra trung tâm xã hay huyện mới mua được...
Và vì thế, không có gì ngạc nhiên khi dẫu là hộ khá, nhưng nhà ông Một vẫn rất tuềnh toàng...
Nhưng nghèo lúa gạo, tiền bạc song người dân Đài Chuối lại ''giàu'' tình cảm. Trong chương trình xoá nhà tạm cho người nghèo theo Nghị quyết 167 của Chính phủ, năm nay xã Vạn Yên có 40 hộ được xoá nhà tạm thì riêng Đài Chuối có 10 hộ. Một cán bộ xã Vạn Yên khoe: ''Đài Chuối là thôn xoá nhà tạm nhanh nhất xã. Tết Nguyên đán năm nay, cả 10 hộ của Đài Chuối nằm trong chương trình xoá nhà tạm của xã đều có nhà mới đón Tết!''.
Có được điều này một phần do người dân Đài Chuối biết đoàn kết gắn bó. Gia đình anh Bùi Văn Chiến là 1 trong số 10 hộ nghèo nói trên. Tuy vậy nhưng vào ban ngày, sân nhà anh lúc nào cũng đầy ắp tiếng cười. Một phần do anh sống cởi mở, phần khác do gia đình anh may mắn có cái giếng nước vừa trong vừa mát... (nước ở Đài Chuối rất khó khăn vì hầu hết các giếng nước bị phèn chua do ảnh hưởng của ngập mặn...). Từ đó, nhà anh Chiến trở thành trung tâm tụ họp của bà con trong thôn. Mọi người đến đây để tắm giặt, vui đùa, hoặc xách nước về nhà ăn, có hộ cách nhà anh đến mấy trăm mét cũng tới lấy nước...
Nước ăn là như thế, còn nước phục vụ cấy trồng thì hầu như hoàn toàn phụ thuộc vào ''ông trời''. Các cánh đồng chỉ cấy được một vụ, còn lại để... làm chỗ vui chơi của trẻ con và để thả rông trâu, bò!
Còn buổi tối, mọi người trong thôn lại kéo đến tụ tập ở nhà trưởng thôn Nguyễn Đình Sinh. Vì nhà anh là 1 trong 2 hộ ở Đài Chuối sắm được ti vi. Khổ nỗi, vì xăng dầu đắt nên nhiều lúc ti vi nhà anh đành phải ''đắp chiếu'' để đó. Anh tâm sự với chúng tôi: ''Sở dĩ ở đây chỉ có 2 hộ sắm được ti vi vì không có điện lưới, nếu chạy máy phát thì 1 tiếng mất 1 lít xăng, trong khi xăng đưa vào được đến đây giá khoảng 20 nghìn đồng/lít''.
Đã có lần anh Sinh đưa ra ý tưởng, bà con ai có nhu cầu dùng điện thì sắm dây điện và bóng, anh sẽ cấp điện máy phát cho! Nhưng ý tưởng đó của anh chẳng được ai hưởng ứng vì... lấy tiền đâu mua dây, mua bóng?
Dẫu nhiều năm nay, huyện Vân Đồn đã quan tâm đến Đài Chuối, thế nhưng cuộc sống của bà con vẫn không vươn lên được. Vì bà con quá nghèo! Một yếu tố khác hạn chế sự phát triển kinh tế của bà con thôn Đài Chuối chính là do chưa được đầu tư điện lưới (dù thôn chỉ cách trung tâm xã khoảng 6km, giao thông thuận tiện). Nhiều hộ muốn vay vốn mở mang làm ăn kinh tế nhưng đành lắc đầu vì không có điện làm ăn lớn sao được. Cuối cùng, đành chịu cảnh ''nghèo vẫn hoàn nghèo''...
