Bây giờ cứ có dịp đi công tác từ Hạ Long đến khu vực miền Tây bỗng thấy nhẹ hẳn người vì không phải bị ách lại để chờ những chuyến phà. Cây cầu Bãi Cháy hoàn thành - trục chính cầu đường toàn tỉnh đã thông suốt, cũng là lúc nên nhìn lại cả một quá trình phấn đấu miệt mài với những quyết tâm cao nhất của ngành Giao thông Vận tải Quảng Ninh trong hàng chục năm trời.
Một góc cầu Bãi Cháy.
Ảnh: Đỗ Giang
Ngày xưa chuyện đường xấu, đập tràn ở miền Đông là cả một chương buồn, mỗi lần đi công tác mà cứ như đi đày. Ngồi U-oát từ Bình Liêu về, bụi đường cuốn vào xe, đến Hạ Long quần áo đỏ cạch. Qua dốc Bò Đái (Vô Ngại - Bình Liêu) nhìn xe cam nhông lăn xuống vực sâu, y chang cảnh chiến tranh, Năm nào cũng có chuyện nước lũ cuốn chết người, hiểm họa tai họa giao thông như một bọn cường đạo thảo khấu thường xuyên rình rập làm hại phương tiện và khách bộ hành. Năm 1989 nước cuốn trôi xe chở khách ở ngầm Yên Than (Tiên Yên) làm 43 người chết. Đầu những năm 90 (thế kỷ trước) chỉ riêng Báo Quảng Ninh đã có 2 phóng viên đi công tác miền Đông bị tai nạn mang thương tật do xe đổ, xe trôi phanh... Tôi đã có dịp chứng kiến lũ về ngầm Pạt Cạp và phải ngủ qua đêm ở đất Hải Ninh... Ngày đó chuyện đường đất đều là chuyện buồn, đáng nhớ. Công tác miền Đông về tối, có vị lãnh đạo tỉnh phải bắn súng lục chỉ thiên mới “điều” được phà Ba Chẽ sang chở xe về.
Rồi công trình mong đợi cầu Ba Chẽ với vốn đầu tư 14 tỷ đồng được khởi công vào năm 1989. Ngày đó, nghe thông số kỹ thuật gì đó về cọc móng nhồi, nền đá đáy sông khó làm chân cầu, mà sao cứ thấy lo lo. Toàn ngành Giao thông Vận tải Quảng Ninh triển khai giai đoạn 1 từ 1989 đến 1995 với chiến lược cầu hóa làm 13 cầu có độ dài từ 40m trở lên để xóa đi tất cả bến phà, đập tràn toàn tuyến quốc lộ 18 đến Móng Cái, trong đó có nhiều cây cầu khá lớn như Tiên Yên, Đồng Lốc, Pạt Cạp... Rồi tiếp đến giai đoạn 2 cầu hóa tuyến đường 18C đến Hoành Mô và tỉnh lộ 330 đến thị trấn Ba Chẽ với 15 cây cầu: Thín Coóng, cầu Ba Chẽ 2, Đồng Và và Pắc Hoóc, bản Pạt... Chúng tôi có dịp dự lễ khánh thành cầu Ba Chẽ 2, Bản Pạt, Pắc Hoóc và vẫn còn nhớ vẹn nguyên nỗi xúc động của bà con dân tộc hôm đó. Con sông Ba Chẽ chảy qua thị trấn hầu như năm nào cũng có người bị chết đuối, đến nay có cây cầu to đẹp của Công ty Xây dựng Thăng Long là món quà đầu xuân Quý Mùi. Cây cầu Poóc Hóc (Bình Liêu) cong như nửa vành trăng với vốn đầu tư 13,8 tỷ đồng cùng với các cầu Pác Cận (Tình Húc), Pạc Lạc (Vô Ngại) đã hoàn chỉnh kế hoạch cầu hóa và cửa khẩu Hoành Mô, mở ra thế phát triển mới cho vùng biên giới giàu tiềm năng này. Sang giai đoạn 2, ngành Giao thông Vận tải đã có sự phát triển về chất trong mục tiêu cầu hóa các bến phà. Bởi không chỉ dừng ở lợi ích giao thông thuần tuý mà mang ý nghĩa chiến lược để ứng cứu kịp thời khi sóng triều, bão lụt tràn về gây thiên tai cho xã Hà An (Yên Hưng) và đảo Cái Bầu (Vân Đồn). Những quyết tâm làm cầu đạt chất lượng cao, hoàn thành dứt điểm trong thời gian khá ngắn là mục tiêu chung của ngành Giao thông Vận tải và của tỉnh. Qua đó tất cả các hệ thống 18 cầu của 2 tuyến quốc lộ 18A, 18C là 100% vốn của Bộ Giao thông Vận tải; các cầu Vân Đồn, Cầu Chanh, Cầu Bang xóa đi các bến phà còn lại là 100% vốn ngân sách tỉnh.
Sau giai đoạn cầu hóa hệ thống đường quốc lộ, liên tỉnh; ngành Giao thông thực hiện chương trình phát triển cầu dân sinh khu vực miền núi. Từ việc đưa vào sử dụng và rút kinh nghiệm làm cầu treo Hà Lâu (Tiên Yên) có vốn đầu tư 420 triệu, trong năm 2007 ngành Giao thông Vận tải sẽ thực hiện tiếp 6 cầu treo dân sinh phục vụ miền núi ở Ba Chẽ, Tiên Yên, Bình Liêu, Đầm Hà với tổng vốn đầu tư 6 tỷ đồng, chiều dài mỗi cầu từ 100 m trở lên. Giao thông được xác định là ngành quan trọng hàng đầu trong nền kinh tế quốc dân, bởi hệ thống cơ sở hạ tầng là nền móng phát triển cho toàn xã hội. Trong tương lai gần ngành Giao thông Vận tải sẽ góp phần mở ra vận hội tiền đề mới cho phát triển kinh tế. Đó là hệ thống cảng biển khá đồng bộ suốt dọc tuyến biển đảo toàn tỉnh; hệ thống đường sắt Hạ Long - Móng Cái nối liền với Đồng Đăng (Lạng Sơn) - Phòng Thành (Trung Quốc) đã nằm trong Chương trình phát triển. Trong quy hoạch, đường cao tốc quốc gia, tỉnh ta được hưởng lợi từ 3 dự án, đó là 2 tuyến Nội Bài - Hạ Long và Hạ Long - Móng Cái chạy tương đối song song với quốc lộ 18A. Và tuyến đường cao tốc mới chạy dọc ven biển các tỉnh duyên hải từ Nam Định, Thái Bình, Hải Phòng, Quảng Ninh... đang tạo nên một hành lang phát triển kinh tế đầy hứa hẹn cho khu động lực phía Bắc và cho tỉnh ta.
Đứng trên cây cầu Bãi Cháy sừng sững vắt ngang Cửa Lục, nhìn đoàn xe nườm nượp, trong đó có nhiều xe Container ra cửa khẩu quốc tế Móng Cái mà mừng cho cái thế đi lên của tỉnh nhà. Ngày xưa đường xấu, từ TP Hạ Long ra đến Móng Cái phải đi mất 12 giờ, nay con đường thông thoáng phương tiện vận chuyển chất lượng tốt hơn, thời gian chỉ còn 1/3 so với trước. Thế nhưng, để hoàn thiện hơn nữa chất lượng giao thông cũng cần đến nhiều nỗ lực. Chúng tôi có dịp đi qua một rẻo vùng cao Việt Bắc, Tây Bắc, Tây Nguyên... song chưa thấy biển báo tai nạn giao thông nào lại gây ấn tượng như đường miền Đông Quảng Ninh, đó là - “Đường hẹp - cong gấp - dốc gắt - vực sâu”. Trong buổi nói chuyện ngày 12-1-2007 do Tỉnh ủy tổ chức, Nguyên Phó Thủ tướng Vũ Khoan nhận xét về đường miền Đông đại ý Từ Móng Cái về, đường nguy hiểm quá, đến Hạ Long mới biết mình còn sống. Do đó, việc cải tạo, nâng cấp dần và xóa đi những điểm tiềm ẩn nhiều hiểm họa giao thông dọc hệ thống quốc lộ và đường liên tỉnh cần phải dứt điểm trong thời gian ngắn. Quảng Ninh ở địa thế tương đối đắc địa để phát triển kinh tế - văn hóa theo hướng văn minh hiện đại, điều đó đòi hỏi quy hoạch giao thông phải đi trước một bước. Song thực tế, việc triển khai dự án ở lĩnh vực này trong nhiều năm qua còn thể hiện một dạng “tư duy giật lùi”. Ví dụ, theo thiết kế ban đầu tuyến quốc lộ 18A Sao Đỏ - Hạ Long có 3 đường tránh khu đông dân cư và đường sắt vận chuyển container ở thị trấn Đông Triều, thị trấn Mạo Khê (Đông Triều) và xã Minh Thành (Yên Hưng). Song vì địa phương đề nghị làm theo nền quốc lộ cũ nên đã bộc lộ nhiều bất cập và lại phải đầu tư thêm tiền làm theo thiết kế ban đầu. Gần đây nhất là khi xây dựng cầu Bãi Cháy, dự án làm cầu vượt ở ngã tư Loong Toòng không được thực hiện nên nút giao thông đồng mức này đang trở thành điểm ách tắc giao thông điển hình có tính thời sự. Điều làm được của ngành Giao thông Vận tải thật đáng ghi nhận. Song một vài khiếm khuyết cũng cần quan tâm để làm tốt hơn quy hoạch giao thông có tầm nhìn đến 2020 một cách sắc nét, mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội thiết thực hơn.
