Đồng Sơn (Hoành Bồ) là xã rộng nhất, nhưng cũng khó khăn nhất của tỉnh. Tuy chỉ ở đây có 2 ngày, nhưng tôi luôn thấy khát khao của người dân quyết tâm vươn lên, thoát khỏi đói nghèo, mong muốn được tiếp cận với những gì diễn ra ở phía bên kia ngọn Đèo Gió...
Ruộng không có nước
Khe Càn là thôn sâu, xa nhất của Đồng Sơn. Đứng trên đỉnh một quả đồi cao nhất, tôi cố tìm một vệt sáng trong đêm mà không thấy. Nằm trên chiếc giường ọp ẹp, cũ kỹ trong căn nhà gỗ ghép kê trên đá tảng, tôi nghe tiếng trở mình của chị Hòa, vợ Bí thư, kiêm Chủ tịch UBND xã Đồng Sơn Bàn Ngọc Hương. Muốn đến cơ quan, chồng chị phải đi tắt rừng qua xã Minh Cầm, Lương Mông (Ba Chẽ). Nên cố lắm tuần anh về nhà được một buổi. Nhà chị có 1 con trâu, 2 con lợn, một đàn gà, mấy sào ruộng, không có rừng, trước kia có nuôi nhím, nhưng đã bán. Gia cảnh như vậy là diện khá. Cả thôn có 97 hộ, nhưng có tới 55 hộ nghèo. ở nơi ra ngõ là rừng, tất cả trông vào tài nguyên rừng, nhưng người dân chưa được giao đất rừng nên trong định hướng phát triển của xã, nông nghiệp vẫn là mũi nhọn. Diện tích ruộng có ít ở lưu vực mấy con suối cạn, nhưng hầu như thiếu nước trầm trọng. Thôn Tân ốc 1 nằm ở trung tâm xã chỉ có 1/12 ha đất nông nghiệp là chủ động được nước tưới. Vụ mùa vừa rồi, sản lượng lương thực giảm 50% vì hạn hán và bão. Thôn Tân ốc 2, bà con tự thuê máy bơm về bơm nước, nhưng sản lượng lúa của thôn vẫn giảm tới 60%. Vụ mùa 2007, xã Đồng Sơn mất mùa nghiêm trọng, cả 4 thôn đều giảm trên 50% sản lượng thóc. Có nơi như thôn Khe Càn, chỉ đạt 100kg/sào. Xã phải bàn tới việc không thu tiền sản phẩm, kẻo bà con đói. Huyện đồng tình, bà con cũng đỡ lo. Việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, nhờ mấy năm nay làm tốt nên có rau xanh trong vườn nhà, ngô ở ngoài ruộng. Tuy nhiên chưa có sản xuất hàng hóa, bà con trồng cho nhau và nuôi gà.
Cả xã chỉ có thôn trung tâm là có đường ô tô gầm cao đến được và có điện. Một vài hộ có hơn 100 ngàn đồng từ khai thác lâm sản, rủ nhau đắp thủy điện nhỏ, nhưng chỉ đủ đốt đỏ dây tóc của bóng điện...
Những thử nghiệm mới
Dù còn nhiều khó khăn, nhưng nhiều hộ dân ở Đồng Sơn cũng bắt đầu bắt nhịp với cách làm ăn mới. Bà con tự bảo nhau đắp đập và tự túc được 80% nhu cầu nước nông nghiệp, nên 90/154 ha ruộng cấy được 2 vụ. Bí thư Đảng ủy xã, Bàn Ngọc Hương cho biết, bà con đã nhúc nhắc trồng khoai sọ, mía, ngô, rau vào vụ đông. Có nhà vay ngân hàng để nuôi thử nghiệm 1 đàn dê, hiện đã bán lứa đầu và có lãi. Hiện xã có 680 con trâu, hơn 50 con bò, 88 con nhím; gà, lợn thì nhà nào cũng nuôi, dù mới là tự cung, tự cấp. Nguyện vọng tha thiết nhất của người dân xã Đồng Sơn là nhanh chóng được giao đất rừng để trồng rừng, được đầu tư một số đập thủy lợi và kênh mương. Nếu có điện thì quá tốt, để trẻ em học chữ, nhưng nếu Nhà nước còn khó khăn quá thì bà con chưa đòi hỏi có điện ngay.
Ngoại trừ những ngày hiếu, hỷ, ở các thôn của Đồng Sơn hiếm khi có khách. Đường sá đi lại quá khó khăn, thôn không có chợ, nên cuộc sống trong xã gần như khép kín. Đến các ngày 4, 14, 24 âm lịch hằng tháng, những chị em gái địu đứa con bé nhất, rủ nhau trèo đèo lội suối 14 km để đi chợ bên xã Lương Mông (Ba Chẽ). Tôi đã theo chị em đi bộ từ Tân ốc sang chợ Lương Mông mua lợn giống, giá 360 ngàn đồng/con lợn bé tí.
Tôi rời Đồng Sơn về Hạ Long, qua ngọn Đèo Gió ở độ cao hơn 1.000m so mặt nước biển. Con đường vừa mới được cào ra nhấp nhô, đất mềm nhũn, bụi mù mịt, một bên núi cao, một bên vực sâu thẳm. ở trên đỉnh cao nhất của đèo, vào ngày trời trong có thể nhìn thấy cầu Bãi Cháy bé như sợi chỉ. Nghe tôi kể chuyện, nhiều người dân trong xã bảo, ước có một lần trong đời được lên cầu Bãi Cháy, ngắm vịnh Hạ Long. Nhưng trước hết Đồng Sơn phải có đường giao thông... Đây là nguyện vọng tha thiết của bà con.
Một lớp học đêm của chị em phụ nữ ở Đồng Cằm
