Chuyên gia kiến nghị Bộ Công Thương sớm nghiên cứu, chuyển sang áp dụng cơ chế giá điện linh hoạt hơn, gắn với thực tế tiêu thụ và công nghệ mới.
Tại hội nghị lấy ý kiến chuyên gia, nhà quản lý, doanh nghiệp và các đơn vị liên quan lĩnh vực năng lượng về triển khai thị trường điện cạnh tranh do Bộ Công Thương tổ chức, ông Phạm Nguyên Hùng, Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương) cho biết Bộ đã khẩn trương tổng kết, xây dựng Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết 70-NQ/TW, tập trung hoàn thiện thể chế, giám sát quy hoạch và chiến lược năng lượng, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.
Bên cạnh những kết quả đạt được của thị trường điện sau 13 năm thực hiện theo Quyết định 63/2013/QĐ-TTg, nhiều điểm nghẽn vẫn còn tồn tại. Cục Điện lực chỉ ra như: tỉ lệ nguồn điện tham gia thị trường thấp (nhất là BOT, năng lượng tái tạo); thị trường bán buôn điện cạnh tranh chưa thực sự mở với nhiều bên mua buôn điện; thị trường dịch vụ phụ trợ chưa hình thành; cơ chế hợp đồng sản lượng chưa phát huy được hiệu lực; đàm phán PPA kéo dài; thiếu công cụ quản trị rủi ro; giá bán lẻ chưa tách bạch chi phí, còn bù chéo.
Để tháo gỡ, Chính phủ đã ban hành Nghị định 72/2025/NĐ-CP về cơ chế điều chỉnh giá bán lẻ điện, xây dựng khung giá phát điện, nhập khẩu, truyền tải và dịch vụ phụ trợ; cải cách biểu giá sinh hoạt còn 6 bậc; bổ sung giá cho du lịch và sạc xe điện; đồng thời chuẩn bị thí điểm cơ chế giá điện hai thành phần từ cuối năm 2025.
Để thực hiện mục tiêu kép, vừa tăng tính cạnh tranh của thị trường, vừa bảo đảm an ninh năng lượng, ông Nguyễn Đức Ninh – Tổng Giám đốc NSMO đề xuất Bộ Công Thương chỉ đạo ba nhóm giải pháp.
"Ban hành sớm lộ trình phát triển thị trường điện thay thế Quyết định 63/2013/QĐ-TTg, tạo nền tảng pháp lý đồng bộ cho giai đoạn mới; tổ chức triển khai chi tiết, phân công rõ ràng trách nhiệm giữa Cục Điện lực, NSMO, EVN và các đơn vị liên quan để bảo đảm tiến độ. Bố trí nguồn lực hạ tầng công nghệ thông tin cấp bách: phê duyệt và triển khai dự án hệ thống thị trường điện MMS cùng các hạ tầng khác trong năm 2025, phục vụ vận hành và thanh toán theo yêu cầu của thị trường điện cạnh tranh" - ông Nguyễn Đức Ninh đề xuất.
Theo ông Nguyễn Xuân Nam – Phó Tổng Giám đốc EVN, quá trình xây dựng thị trường điện cạnh tranh phải đặt trong bối cảnh đặc thù của Việt Nam. Thứ nhất, tỉ trọng năng lượng tái tạo đã chiếm tới 30% công suất hệ thống (gần 30.000 MW), tạo áp lực lớn cho công tác điều độ, vận hành. Thứ hai, nhu cầu tăng trưởng điện 12–15%/năm là mức rất “nóng” so với nhiều nước phát triển, nơi mức tăng chỉ khoảng 3%. Nếu thiết kế thị trường không phù hợp, Việt Nam sẽ khó thu hút đầu tư mới.
Ông Bùi Quốc Hoan – Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Điện lực miền Nam (EVNSPC) khẳng định: Yếu tố cốt lõi của thị trường điện cạnh tranh chính là cơ chế giá điện. Hiện nay, vẫn tồn tại tình trạng bù chéo giữa các nhóm khách hàng và giữa các vùng miền. Để triển khai thị trường bán lẻ cạnh tranh cần xem xét xây dựng cơ chế giá bán lẻ điện linh hoạt, do các bên bán lẻ điện và khách hàng sử dụng điện đàm phán theo quy định thị trường điện. Các khách hàng không tham gia thị trường sẽ áp dụng giá bán lẻ điện thống nhất theo các quy định của Nhà nước.
Liên quan đến vấn đề này, chuyên gia năng lượng Hà Đăng Sơn kiến nghị Bộ Công Thương sớm nghiên cứu, chuyển sang áp dụng cơ chế giá điện linh hoạt hơn, gắn với thực tế tiêu thụ và công nghệ mới, cho phép EVN điều chỉnh giá bán lẻ điện linh hoạt hơn theo tín hiệu thị trường.
Liên quan đến các vấn đề trên, ông Phạm Nguyên Hùng – Cục trưởng Cục Điện lực khẳng định: Đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia là mục tiêu xuyên suốt, bao trùm từ quy hoạch, đầu tư nguồn điện, lưới truyền tải và thị trường điện. Đây là nền tảng để hệ thống điện quốc gia vận hành an toàn, ổn định và bền vững.
“Nghị quyết 70 -NQ/TW không chỉ đặt mục tiêu an ninh cung cấp điện, mà còn nhấn mạnh nguyên tắc người dân và doanh nghiệp có quyền lựa chọn nhà cung cấp điện. Điều này đồng nghĩa, thị trường bán lẻ điện cạnh tranh là đích đến tất yếu”- ông Hùng nhấn mạnh.
