Anh bạn tôi mới đổi nghề, trước kia, anh chạy honda ôm, giờ ra chợ đầu mối phụ coi sạp cá. Nghe giá cá ở ngoài đó rất rẻ, có lần gặp anh, tôi đùa: "Chà, dạo này chắc đỡ tốn tiền mua thức ăn lắm phải không?".
Anh cười gượng: "Làm cho người ta thôi mà". Rồi anh hạ giọng: "Mà có cho cũng ít khi dám lấy". Tôi tròn mắt: "Lấy thì lấy chứ ngại gì, hay ngượng?". Anh chép miệng: "Thứ nào biết chắc là sạch mới dám mang về ăn chứ bây giờ... cá mú toàn ướp hàn the, urê thậm chí là phooc-môn hay hóa chất không à!". Câu nói của anh như một lời tuyên bố làm tôi sững sờ...
Những chú cá chỉ còn biết... khóc
Máu nghề nghiệp nổi lên, đêm ấy tôi theo anh ra chợ. 10 giờ khuya, khu chợ tấp nập bởi những đoàn xe ra vào liên tục. Cá, tôm, mực... được bày la liệt trong các khay, thúng, các loại bồn nhựa to... đang được các chủ hàng xử lý trước khi giao bán về các chợ trong thành phố. Quy trình xử lý diễn ra một cách nhanh chóng: các loại cá tra, cá basa được xe đông lạnh chở đến và đội bốc xếp túc trực ở đây dùng bồ cào cào cá xuống khay, rồi dùng xe đẩy đưa vào từng khu vực. Riêng các loại cá biển thì đã được đựng sẵn trong thùng riêng, chỉ việc khuân xuống.
Ướp cá bằng muối và nước đá giúp bảo quản cá được lâu
Tiếp đó, những người khác bắt đầu công đoạn rũ hết đá ướp rồi phân loại cá lớn, cá nhỏ thành từng thùng, từng khay khác nhau. Sau khi phân loại, họ rắc một lớp đá mới lên, rồi thêm một lớp muối rải đều trên mặt. Tôm, mực thì đựng trong những lu, thùng lớn được vận chuyển từ trên xe xuống, sau đó trút ra những vại sắt tròn chứa đầy nước. Người ta dùng tay khuấy đều cho đầu mực săn lại và tiến hành rửa sạch, cho ra các khay nhựa. Nếu chỉ nhìn bằng mắt thường, đố biết họ pha hóa chất vào lúc nào.
Anh tiết lộ: "Cứ đi hỏi mua đá để ướp cá ở chỗ mấy đề-pô, rất dễ dàng kiếm mua thêm một bịch hàn the với giá rẻ như bèo bán kèm. Vậy nhưng chuyện ướp hàn the vào cá bây giờ cũng xưa rồi, ướp urê vừa giữ được cá tươi lâu mà kinh tế hơn nhiều. Ướp urê, có rửa cá trong nước cũng không làm thịt cá mềm đi. Người đi chợ hay giở mang cá ra xem có đỏ không cứ gọi là lầm chết".
Người ta có thể mua bất cứ loại hoá chất nào ở chợ Kim Biên (Tp.HCM)
Theo anh, một bịch urê chưa tới 10 ngàn đồng nhưng có thể thay thế cho cả chục cây nước đá - hiệu quả bất ngờ. Nhận biết thì có khó gì: Một thùng ướp cá lõng bõng nước, không thấy đá đâu nhưng cho tay vào thì lạnh ngắt. "Chẳng lẽ không có ai kiểm tra việc này hay sao?", tôi bức xúc. Anh cười mũi: "Kiểm tra là kiểm tra làm sao. Cứ tính trung bình cả thành phố có đến hơn 8 triệu dân. Mỗi đêm, gần 500 trăm tấn cá được nhập về chợ, người đâu để kiểm soát cho xuể. Vậy là chuyện kiểm tra đành thả nổi".
Anh còn cho biết, đã có lần lấy mẫu đi xét nghiệm, 100 mẫu thì hết gần phân nửa là có urê và chất Cloramphenicol, toàn là những hóa chất bị cấm sử dụng trong thực phẩm. Điều đáng thất vọng hơn, theo anh: Đến khi có được kết quả xét nghiệm thì đã mất hơn một tuần, lúc ấy, thực phẩm đã đến với người tiêu dùng, còn đâu để xử lý. Câu chuyện của anh làm tôi rùng mình: Nghĩa là trời kêu ai nấy dạ. Chẳng thế mà hàng loạt vụ ngộ độc thực phẩm đã xảy ra khắp nơi...
Những điều nghe thấy mà đau đớn lòng
Tuy nhiên, với kinh nghiệm của anh, cá biển là loại cá bị ướp urê nhiều nhất bởi lý do, những thuyền đánh cá của ngư dân lênh đênh cả tháng trời trên biển, muốn giữ cho cá còn tươi cho đến lúc về đất liền, cần phải chở theo hàng tấn đá cây và muối để ướp... Thế nhưng, chỉ cần vài ký urê là có thể thay thế chỗ đá và muối tốn kém đó - vừa nhẹ nhàng, vừa rẻ lại giữ được cá tươi lâu.
Đó là chưa kể khi về đến đất liền, những chú cá tội nghiệp kia còn phải rong ruổi thêm một chặng đường dài lên thành phố, vào chợ đầu mối, qua tay bán lẻ rồi mới đến từng nhà. Cũng chính vì qua lắm khâu như thế mà rất khó có thể kết luận cá bị ướp urê ở đâu. Các chủ vựa thì đổ tại ngư dân, ngư dân lại nói do những đầu mối thu gom cá.
Những người bán lẻ hải sản tại các chợ tạm
Những người bán lẻ hải sản tại các chợ tạm
Cũng theo anh bạn tôi kể: Có lần về sớm, anh thấy một nhóm những người bán lẻ sau khi mua cá ở vựa ra đứng tụm năm tụm ba dùng chất xử lý trước khi tỏa đi bán... Anh khẳng định, những người bán hàng ngoài chợ luôn thủ sẵn các túi hóa chất. Ví dụ như thuốc tẩy để dành cho mực. Mực mới nhập về tanh rinh, đen thui do túi mực vỡ ra, chỉ cần một ít thuốc tẩy vào thùng rồi cho mực vô quậy lên, lát sau, mực đã trắng tinh, thớ thịt dày lên trông thật bắt mắt. Cứ như lời anh: Yêu cầu lương tâm của những người bán chẳng khác nào đòi một bộ sa lông nhung xa xỉ trong một mái nhà tranh rách nát giữa đồng... May ra thì chỉ còn cách kiểm tra thật kỹ và xử lý thật nặng khi phát hiện, nhưng!!!...
