Đó là một lô đất, chiều ngang chỉ khoảng 3m, nằm kẹp giữa những ngôi nhà cao tầng của dãy phố bám mặt đường quốc lộ ở tổ 9, khu VI, phường Giếng Đáy (TP Hạ Long). Một lô đất nhỏ, chẳng có gì đặc biệt để mọi người khi qua đây phải để ý. Thế nhưng, nó lại là lô đất đã làm tốn không ít giấy mực, là nguyên nhân của rất nhiều cuộc họp, thanh tra, hoà giải v.v.. kéo dài suốt hơn 3 năm nay mà vẫn chưa đâu vào đâu…
Chuyện mấy năm về trước
Nếu bạn đọc quan tâm hẳn còn nhớ, cách đây hơn 2 năm, tháng 6-2006, Báo Quảng Ninh cũng đã từng đề cập tới vụ việc tranh chấp giữa gia đình bà Vũ Thị Lan với gia đình ông Trần Văn Thìn (đều ở khu VI, phường Giếng Đáy) xung quanh lô đất này. Bà Lan thì cho rằng, lô đất vốn nằm trong diện tích 1.350m2 đất mà gia đình bà đã tôn tạo và sử dụng từ năm 1965; đến năm 1991, do ông Bình và ông Thìn (hai nhà ở phía sau khu đất) nhiều lần đề nghị, nên bà đã đồng ý cho họ “mượn tạm” để làm lối đi. Vì thế, cuối tháng 12-2005, khi gia đình ông Bình và gia đình ông Thìn đều có lối đi khác, bà Lan đã cho người xây bịt lô đất lại…
Nhưng khi bà Lan làm việc này, ông Thìn đã có đơn khiếu nại gửi chính quyền phường, phủ nhận chuyện ông “mượn đất làm ngõ”, mà khẳng định đây là lối đi chung từ năm 1984, khi ông đến ở khu vực này…
Rõ ràng, việc bà Lan tự ý xây bịt lô đất vốn đang được dùng làm lối đi chung là tuỳ tiện, trái pháp luật; thế nhưng, những gì mà ông Thìn trình bày trong đơn khiếu nại gửi chính quyền phường cũng không hoàn toàn đúng sự thực. Tìm hiểu thực tế thì biết rằng lô đất đúng là thuộc diện tích đất gia đình bà Lan đã khai phá, tôn tạo và sau đó đã cho hai gia đình (ông Bình và ông Thìn) mượn làm lối đi ra đường quốc lộ. Điều này chính ông Bình cũng đã xác nhận. Tuy nhiên, điều rắc rối là cũng khoảng thời gian bà Lan cho ông Bình và ông Thìn “mượn đất” thì toàn bộ khu vực này được UBND TX Hồng Gai (nay là TP Hạ Long) quy hoạch thành khu tự xây. Những hộ được cấp đất trên phần diện tích mà bà Lan đã tôn tạo, sử dụng, đều bồi thường cho gia đình bà theo mức giá quy định của nhà nước vào thời điểm đó. Riêng lô đất đang được dùng làm lối đi, trên danh nghĩa, vẫn thuộc quyền sử dụng của bà Lan (vì nếu chính quyền trưng dụng thì phải có bồi thường công tôn tạo chứ!). Đáng tiếc là mặc dù vậy, nhưng suốt nhiều năm, bà Lan hầu như chẳng ngó ngàng gì đến. Khi hai gia đình ở liền kề làm ban công, cầu thang lấn chiếm lô đất, bà Lan cũng không làm đơn khiếu nại, đề nghị chính quyền giải quyết; thậm chí cũng không đóng thuế sử dụng đất v.v.. Chính vì “để lâu cứt trâu hoá bùn” nên khi bà Lan “đòi lại” lô đất bằng cách xây bịt lối đi thì ông Thìn không chịu… Và tranh chấp đã xảy ra!
Và chuyện hôm nay…
Mọi chuyện lẽ ra được giải quyết ổn thoả ngay từ khi tranh chấp mới phát sinh, nếu như UBND phường Giếng Đáy lúc ấy không hấp tấp, ra quyết định cưỡng chế vội vàng, bỏ qua nhiều thủ tục cần thiết. Và UBND TP Hạ Long, do không xem xét thực tế một cách đầy đủ, chỉ nghe qua báo cáo của cấp dưới, đã quyết định không chấp nhận đơn khiếu nại của bà Lan. Chính vì thế, tranh chấp giữa các hộ dân có liên quan xung quanh lô đất này cứ dai dẳng, kéo dài mãi…
Tháng 12-2007, Ban Thường vụ Đảng uỷ phường Giếng Đáy đã giao ban cùng Thường trực HĐND, UBND, UB MTTQ và các đoàn thể v.v.. để bàn hướng giải quyết các đơn, thư khiếu nại, tố cáo tồn đọng; trong đó có các khiếu nại liên quan đến lô đất nói trên. Theo đó, ngày 12-1-2008, lãnh đạo HĐND, UBND, UB MTTQ và đại diện các đoàn thể thanh niên, phụ nữ phường và bí thư chi bộ, khu trưởng, tổ trưởng tổ dân v.v.. cùng những người có liên quan, đã tổ chức cuộc họp và một lần nữa xác nhận, sự việc bà Lan nêu trong đơn là đúng, lô đất này chính là do gia đình bà Lan tôn tạo từ năm 1965; việc nó trở thành lối đi chung là do “bà Lan đồng ý cho các hộ phía sau mượn…”. Trên cơ sở kết luận như vậy, UBND phường Giếng Đáy đã có văn bản báo cáo với UBND TP Hạ Long, đề nghị UBND thành phố xem xét lại quyết định số 1179/QĐ-UBND ngày 14-12-2006 (Quyết định không chấp nhận đơn khiếu nại của gia đình bà Lan mà chúng tôi đã nói ở trên); đồng thời cũng đề nghị UBND thành phố: “Cho phép UBND phường tổ chức hoà giải giữa các hộ có liên quan”... Và ngày 28-8-2008, đồng chí Vũ Văn Hợp, Phó Chủ tịch UBND TP Hạ Long, cùng với đại diện các ngành hữu quan, Đảng uỷ, chính quyền phường Giếng Đáy v.v.. tổ chức cuộc đối thoại giữa các gia đình có liên quan trong vụ tranh chấp này; sau đó, ngày 9-9-2008, Văn phòng UBND thành phố có thông báo kết luận về sự việc này. Nhưng điều đáng nói là những ý kiến trong Thông báo kết luận lại ngược hoàn toàn với những gì mà UBND phường Giếng Đáy đã đề xuất. Không những thế, còn yêu cầu UBND phường phải “nghiêm túc rút kinh nghiệm…”. Kết luận này đã “gây sốc” với nhiều người; ông Nguyễn Hồng Thướng, Phó Bí thư Chi bộ, Khu trưởng Khu VI, người cũng có mặt trực tiếp tại buổi đối thoại, tỏ ra rất bức xúc; thậm chí còn gửi đơn lên UBND thành phố để phản đối, cho là trong đó có rất nhiều sai sót, “không thấu tình, đạt lý”…
Tìm hiểu cụ thể sự việc, chúng tôi cũng thấy không phải những ý kiến của ông Thướng là không có cơ sở. Chỉ xin nêu vài chi tiết làm ví dụ; chẳng hạn như theo bản kết luận thì: “Việc chỉ mời gia đình bà Lan mà không mời đại diện các hộ hiện đang sử dụng thửa đất này làm đường đi (ý nói đến ông Trần Văn Thìn-TL) là thiếu khách quan…”. Điều này “hơi oan”, vì thực ra khi UBND, UB MTTQ, cùng các ban, ngành liên quan của phường Giếng Đáy tổ chức họp để giải quyết tranh chấp, có trực tiếp giao giấy mời cho ông Thìn, sau đó, trước cuộc họp, thấy ông Thìn chưa đến, còn cử người đến tận nhà để nhắc, nhưng ông Thìn từ chối tham dự! (Lý do vì sao, chúng tôi sẽ đề cập ở phần sau). Cũng như vậy, để khẳng định bà Lan không phải là chủ lô đất này, bản kết luận còn lấy một hành vi trái pháp luật làm “chứng cứ”; đó là việc hai hộ liền kề “đã xây dựng công trình đua phần cầu thang và ban công từ năm 1991, 1992…”. Không lẽ việc hai hộ dân liền kề này lấn chiếm, cho dù là đất thuộc quyền sử dụng của bà Lan hay đất công, lại có thể coi là “chứng cứ”? Làm như thế chẳng hoá ra đồng chí Phó Chủ tịch UBND thành phố đã “hợp pháp hoá” (hay bao che?) cho một hành vi trái pháp luật hay sao? Đấy là chưa kể việc quá nhấn mạnh về lý, “án tại hồ sơ”, mà bỏ qua những chi tiết thực tế mà những người dân sống lâu năm ở đây đều biết, đều thừa nhận… Nói tóm lại, xem ra sau cuộc đối thoại, vụ việc tranh chấp khó mà giải quyết ổn thoả!
Đôi điều cần nói thêm
Qua trao đổi với một số cán bộ, người dân có quan tâm đến vụ việc, chúng tôi có cảm nhận là hình như mối tranh chấp hiện nay không phải là giữa bà Lan với ông Thìn nữa. Bởi lẽ, ông Thìn đã được XN Xăng dầu Quảng Ninh bồi thường để trưng dụng đất làm công trình; đồng thời còn được XN này đầu tư làm đường bê tông vào tận nhà. (Đây cũng là một trong những lý do mà ông Thìn từ chối tham dự cuộc họp đã nói ở trên). Như vậy, lô đất này trên thực tế không còn đóng vai trò là lối đi nữa. Vậy tại sao vẫn còn tranh chấp? Hỏi những người dân xung quanh thì được biết chính những hộ dân liền kề, do đã “nhỡ” đua cầu thang và ban công ra, nên tìm mọi cách để duy trì khoảng không gian cần thiết, không muốn có ai xây dựng công trình nhà ở trên lô đất này. Đây mới là “mấu chốt” khiến cho vụ việc cứ dai dẳng, kéo dài!
Được biết, mới đây đồng chí Bí thư Thành uỷ cũng đã trực tiếp xuống địa bàn, gặp gỡ những người liên quan để nắm cụ thể tình hình. Theo chúng tôi, đây là việc cần thiết, bởi vụ tranh chấp không thể giải quyết được theo hướng “nếu các hộ dân không hoà giải được thì hướng dẫn các bên có tranh chấp khởi kiện ra Toà án…” như kết luận của đồng chí Phó Chủ tịch UBND thành phố; nguyên nhân đơn giản là bởi “phía bị đơn” mà bà Lan (nếu có khởi kiện) là ông Thìn thì hiện nay đã tuyên bố “Chính quyền giải quyết thế nào cũng được!”; còn những người khác (là hai hộ liền kề) thì lấy tư cách gì để “theo kiện”? Và vì thế, thiết nghĩ, để giải quyết triệt để vụ tranh chấp, UBND thành phố nên xem xét, nếu bà Lan đủ điều kiện thì cấp quyền sử dụng lô đất này; nếu không thì phải thu hồi, có bồi thường công tôn tạo theo quy định; không nên dây dưa càng khiến cho vụ việc thêm phức tạp…
