Không phải tới bây giờ, khi bà Bùi Khoát, người chị cả trong gia đình có bốn chị em đều làm nhà giáo, hiến tặng quê hương Tiền An (Yên Hưng) 10 tỷ đồng để xây một ngôi trường cho học sinh thì nhiều người mới biết đến gia trang họ Đàm.
Mà đã hơn 20 năm nay, tại TP Hồ Chí Minh, bốn chị em họ Đàm đã được nhiều phụ huynh và học sinh ghi nhận tấm lòng khi họ cùng nhau xây dựng và phát triển Trường Bồi dưỡng văn hóa 218 Lý Tự Trọng thành cơ sở giáo dục Lễ - Văn thuộc hàng uy tín ở thành phố mang tên Bác... Còn như nhận xét của họ mạc ở quê hương Tiền An, nơi chôn nhau cắt rốn của bốn chị em, các bà đã làm sáng danh tổ tông và quê hương Yên Hưng...
Ngôi nhà của gia đình họ Đàm đã được cụ Đàm Quang Vinh hiến tặng cho xã từ năm 1957, đến nay là Trường mẫu giáo xã Tiền An.
Sau khi dẫn chúng tôi tới thăm cơ sở vật chất của Trường tiểu học Tiền An - một ngôi trường cao 3 tầng rất khang trang và rộng rãi, do người chị cả trong bốn chị em tặng toàn bộ kinh phí xây dựng (10 tỷ đồng), Bí thư Đảng uỷ xã Tiền An, ông Bùi Đức Xảo, cho biết: “Không chỉ sau nghĩa cử cao đẹp này người ta mới biết đến gia đình bà cả Bùi Khoát, mà ngay chính ngôi nhà được làm trụ sở của Đảng uỷ - HĐND - UBND xã Tiền An (giai đoạn từ 1957- 2000) cũng là căn nhà do ông cụ thân sinh ra bốn chị em bà Khoát là cụ Đàm Quang Vinh hiến tặng đấy cô ạ!”.
Chúng tôi tới trụ sở làm việc cũ của xã, nơi trước đây là căn nhà mà gia đình cụ Đàm Quang Vinh sinh sống những năm đầu thế kỷ 20. Trong khuôn viên đất rộng chừng gần 1.000 mét vuông là căn nhà gạch xây mà cho đến nay, sau gần một thế kỷ sử dụng, vẫn vững chãi, bền đẹp. Hẳn là hồi mới xây, căn nhà thuộc hàng khang trang có một không hai ở Tiền An... Từ năm 2000, sau khi Đảng uỷ, HĐND và UBND xã Tiền An có nơi làm việc mới, căn nhà này lại được bố trí làm trường mẫu giáo của xã. Và hôm nay, người con cả của gia đình, sau hơn 70 năm xa quê, lại dâng tặng nhân dân xã nhà 10 tỷ đồng để xây dựng một ngôi trường mới cho hơn 500 học trò tiểu học...
Có thể cũng bởi vốn là những người giàu lòng nhân ái mà cả bốn người con của cụ Đàm Vinh, gồm bà cả Bùi Khoát (87 tuổi, nhũ danh Đàm Thị Lộc), ông Đàm Quang Mậu (85 tuổi), bà Đàm Lê Đức (79 tuổi) và người em út Đàm Thị Thái đều chọn cho mình nghề dạy học và gắn bó cho tới tận bây giờ, khi các ông bà đều đã ở tuổi vàng, tuổi bạc. Người chị cả sau khi tốt nghiệp Trường nữ sinh Trưng Vương Đồng Khánh (Hà Nội), lấy chồng là cử nhân Luật học Bùi Khoát rồi cùng chồng sang định cư ở Pháp cho đến năm 1965 thì về Sài Gòn sinh sống. Khi ấy bà 44 tuổi. Người em thứ hai là ông Đàm Quang Mậu, là hiệu trưởng ở một trường phổ thông, là giáo viên dạy nhiều lớp chuyên toán ở Hải Phòng. Em thứ ba là nhà giáo Đàm Lê Đức, năm nay 79 tuổi, nguyên là sinh viên khóa đầu của khoa Toán, Đại học Tổng hợp Hà Nội từ những năm 50 thế kỷ trước. Tốt nghiệp đại học, bà về dạy toán ở một trường THPT của TP Hải Phòng, rồi chuyển vào TP Hồ Chí Minh làm giảng viên Đại học Kinh tế TP Hồ Chí Minh từ năm 1983. Người em út của gia đình là bà Đàm Thị Thái, cũng là một cô giáo của TP Hải Phòng. Sau khi về hưu, tất cả bốn chị em quây quần sống bên nhau tại số nhà 218 Lý Tự Trọng.
Từ năm 1983, bốn chị em họ Đàm đã nổi tiếng và nhiều đồng nghiệp đã gửi con mình để họ kèm cặp ngoài giờ học chính. Đến năm 1985 nhóm dạy kèm, ngoài bốn chị em còn có thêm 3 đồng nghiệp nữa dạy cùng vì học sinh đến với lớp đông hơn. Những năm sau vì học sinh theo học đông quá, những người tham gia ban đầu chọn lựa những người ưu tú trong đồng nghiệp để đến dạy ở cơ sở 218 Lý Tự Trọng. Cứ thế, từ một cơ sở dạy thêm, nơi đây trở thành trung tâm bồi dưỡng văn hoá ngoài giờ, rồi thành một trường tư thục như hiện nay. Số giáo viên từ bốn chị em đến nay đã có 240 thầy cô tham gia giảng dạy và hơn 80 nhân viên khác, làm việc ở 7 phân hiệu. Mỗi năm bồi dưỡng văn hoá ở tất cả các môn học cho khoảng 7.000 học sinh các bậc học ở TP Hồ Chí Minh. Được biết, liên tục nhiều năm, năm nào nhà trường cũng có hàng ngàn học sinh thi đỗ đại học, trong đó từ 200-300 em đạt từ 24 điểm trở lên. Số học sinh chiếm các ghế thủ khoa, á khoa có năm tới 42 người! CLB thủ khoa, á khoa của nhà trường đến nay đã có 145 hội viên. Bên cạnh đó, số học sinh các lớp tiểu học và THCS trúng tuyển vào các trường chuyên nổi tiếng của thành phố cũng chiếm tỷ lệ cao. Chỉ tính riêng số học sinh của Trường trung bình đã hơn 50% số học sinh trúng tuyển vào lớp 6 của Trường chuyên Trần Đại Nghĩa và lớp 10 Trường năng khiếu Lê Hồng Phong. Tiếng lành đồn xa, ngày càng nhiều phụ huynh đưa con em mình tới gửi gắm ở mái trường của bốn chị em họ Đàm. Để điều hành và trực tiếp tham gia giảng dạy, cả bốn chị em bà Bùi Khoát đã lao động hết sức cho dù đều ở tuổi “xưa nay hiếm”...
Như lời Bí thư Đảng uỷ xã Tiền An kể sau khi đến thăm các chị em bà thì cả bốn chị em đều thực hiện các chương trình quản lý và soạn giáo án bằng máy vi tính. Riêng thầy hiệu phó Mậu, một mình làm việc trên bốn máy vi tính. Hằng ngày các ông bà làm việc nhiều hơn số giờ hành chính mà nhà nước qui định và có lối sống hết sức trẻ trung, giản dị, không khoa trương, ỉ thế là “người nhiều tiền”. Đồng nghiệp và các phụ huynh học sinh khi có dịp tiếp xúc và làm việc với các chị em bà đều nhận xét, có lẽ sức làm việc, sự hăng say công việc và yêu cuộc sống khiến các chị em họ Đàm như vẫn ở “mùa xuân của tuổi ba mươi”... Có lẽ vì vậy mà khi đọc những tác phẩm văn thơ do bà Bùi Khoát và bà Lê Đức viết, chúng tôi cảm nhận tinh thần “trăm năm vẫn thế có chi già” toát lên rất rõ...
Quả là tình yêu cuộc sống, yêu con người đã làm nên nhân cách cao đẹp của bốn chị em họ Đàm. Trong hội đồng hương Quảng Ninh tại TP Hồ Chí Minh, các ông bà có chỗ đứng rất được nể trọng. Và chúng tôi nghĩ rằng, tình yêu cuộc sống, yêu nghề dạy học và những gì họ đang cống hiến cho cuộc đời là tấm gương sáng, để bao lớp học trò, những chủ nhân tương lai của đất nước học tập, noi theo. Xin trích một khổ trong bài thơ “Trọn nghĩa kim bằng” của chị cả Bùi Khoát để cùng cảm nhận thêm tình yêu cuộc sống chan chứa đến khôn cùng, để rồi thấy mỗi phút giây được sống có ích trong cuộc đời thật ý nghĩa xiết bao:
“Hạnh phúc bên nhau những lúc này/ Chắt chiu từng phút quí từng giây/ Thời gian còn lại mong manh lắm/ Như nắng tàn thu được mấy ngày/ Còn được bao ngày ta cứ vui/ Việc đời coi nhẹ tựa mây trôi/ Chan hoà bằng hữu tình thân ái/ Nối mộng ngày xanh thuở thiếu thời...”
