Một người bị mù đã khổ, cả hai vợ chồng đều bị mù thì không biết sẽ ra sao? Nhưng với vợ chồng ông Diềng Gì Sày và bà Phùn Nhì Múi, (người dân tộc Dao ở thôn Cao Lâm, xã Phong Dụ, huyện Tiên Yên) thì mọi chuyện đều có thể khắc phục được. Hai vợ chồng từ xưa đến nay vẫn vào rừng trồng cây, cuốc đất v.v... như mọi người bình thường khác! Điều đó ai nghe cũng phải ngạc nhiên, nể phục...
Khi biết tôi muốn vào thôn Cao Lâm thăm vợ chồng ông Diềng Gì Sày anh cán bộ văn hoá xã tỏ ra ái ngại. Bởi đi vào Cao Lâm giờ tuy đã có cầu treo, không còn phải vượt suối bằng bè mảng như trước nữa, nhưng đường sá về mùa mưa này rất khó đi...
Vợ chồng ông Diềng Gì Sày và bà Phùn Nhì Múi vẫn lao động như mọi người bình thường.
Thế nhưng điều đó vẫn không làm tôi thay đổi ý định. Và phải mất hơn1 giờ đồng hồ đi xe máy ''đánh vật'' với con đường đất, hết đoạn lầy lội rồi lại dốc cao v.v... cuối cùng tôi cũng thở phào nhẹ nhõm vì ngôi nhà mình cần đến đã hiện ra trước mắt. Đó là một ngôi nhà nhỏ nằm trên ngọn đồi cao. Khi chúng tôi vào nhà chỉ gặp một cụ bà mặc bộ quần áo người Dao, đầu đội chiếc khăn hoa đỏ, đang ngồi băm củ sắn tươi. Thật ngạc nhiên, đôi mắt bà nhắm nghiền, nhưng bàn tay thì vẫn thoăn thoắt với từng nhát dao băm đều. Sự hiện diện của khách lạ dường như cũng chẳng làm bà bận tâm. Bà vẫn bình thản tiếp tục công việc của mình. Thấy vậy, anh con trai của bà nhanh nhảu nói: ''-Mẹ tôi biết có khách vào đấy, nhưng bà không nói được tiếng Kinh, có gì chị thông cảm...''.
Qua câu chuyện với người con trai cả của bà (anh tên là Diềng Chống Quay), tôi hiểu thêm nhiều điều về họ. Bà Múi năm nay 67 tuổi, hơn chồng 6 tuổi. Hai ông bà đều bị mù từ nhỏ. Anh Quay cho biết trước đây bố mẹ anh vẫn cùng nhau đi rừng, cuốc đất, trồng cây... Nói chung là làm được tất cả những công việc giống như những người bình thường trong bản này. Nhưng gần đây, sức khoẻ của mẹ anh đã yếu đi rất nhiều, bệnh tật thường xuyên nên bà không thể đi rừng được nữa, chỉ ở nhà làm những việc vặt thôi. Còn ông Diềng Gì Sày thì hàng ngày vẫn dậy sớm, đi bộ gần 2 tiếng đồng hồ vào rừng trồng cây, rồi chăn nuôi lợn gà v.v... (Nhà ông Sày có một căn chòi và khu vườn ở trong rừng để tăng gia, chăn nuôi). Câu chuyện giữa chúng tôi với anh con trai diễn ra được một lúc thì ông Sày đi làm về, mồ hôi vẫn còn ướt đẫm trên lưng áo. Khác với vợ, ông Sày rất cởi mở. Biết trong nhà có khách đến chơi, ông rất vui. Khi tôi tò mò không biết làm sao một người mù như ông mà đi rừng lại không lạc đường, ông Sày cười: ''-Cứ đi rồi thì thành quen, đi đâu chẳng được!''. Anh con trai ông còn cho biết thêm, nhiều hôm ông đi làm tới 7, 8 giờ tối mới về. (Bởi với ông thì ngày hay đêm có quan trọng gì!).
Trò chuyện với ông Sày, tôi đi hết từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác. Một người mù như 2 vợ chồng ông mà vẫn làm đủ mọi công việc như lên rừng, làm cỏ, trồng cây v.v... mà theo như bà con ở đây nói, ''có khi những người sáng mắt ở thôn Cao Lâm này vẫn còn thua xa...''. Ông Sày kể, cuộc sống gia đình ông bây giờ cũng đã bớt khó khăn hơn trước rất nhiều, bởi các con ông đã trưởng thành, có gia đình riêng. Trong 4 người con (2 trai, 2 gái), 3 người đã lập gia đình riêng, chỉ có cô con gái út còn ở nhà chăn trâu, giúp việc vặt cho 2 ông bà. Đối với một gia đình bình thường ở trong thôn nghèo này, việc nuôi được 4 người con cũng là chật vật, nói chi đến 2 vợ chồng người mù. Ông Sày bảo: ''- Được cái, ông trời thương nên đẻ chúng ra cũng dễ nuôi, ít ốm đau...''. Tuy vậy, cuộc sống của vợ chồng ông những năm trước đây cũng khó khăn, thiếu thốn trăm bề. Nhưng rồi gia đình ông cũng đã vượt qua. Khoảng 3, 4 năm nay, gia đình ông đã có thóc, gạo dự trữ trong nhà, không còn sợ thiếu ăn nữa. Ngoài ra lại trồng thêm được gần 2 ha rừng keo. Anh Trần Văn Phùng, một người dân trong xã Phong Dụ, kể rằng ngày trước hay gặp ông Sày gánh chuối đi bộ gần 20 cây số ra chợ huyện Tiên Yên bán. Khi về lại thấy ông quẩy một gánh nặng thức ăn, lương thực mang về. Mà ngày đó, đường đi lại đâu được dễ dàng như bây giờ...
Nhắc lại chuyện cũ, ông Sày chỉ cười, rồi chỉ tay vào chiếc giường gỗ kê trong nhà, ông khoe: ''- Tôi tự lên rừng chặt gỗ rồi đẽo, đóng thành chiếc giường đó!”.
Chia tay gia đình ông Sày, anh Đặng Văn Quân, cán bộ phụ trách văn hoá, chính sách xã hội xã Phong Dụ nói: ''Nhờ chăm chỉ làm ăn, không nản lòng trước cuộc sống khó khăn và có những cách làm hay, gia đình hai vợ chồng ông bà mù bây giờ đã có cuộc sống khá hơn rất nhiều so với một số hộ khoẻ mạnh trong thôn''. Tôi nghe càng thấy cảm phục trước ý chí vươn lên vượt qua số phận của hai vợ chồng người mù này.
