Phía sau mỗi văn nghệ sĩ cũng là một gia đình với những lo toan thường nhật. Và người vợ, người chồng kia có khi lặng lẽ hy sinh, thông cảm với nghiệp sáng tác, biểu diễn của người bạn đời nhưng cũng có lúc không được như thế. Chuyện vui, chuyện buồn nói chung đều có cả...
Nhiều văn nghệ sĩ từng tá túc ở Thạch Anh trang của gia đình cố nhà văn Võ Huy Tâm ngày xưa khi nhắc đến bà Hà Thị Tuyến, vợ ông, đều rất nể phục vì sự tần tảo, chịu thương chịu khó cả đời chắt chiu vì chồng, con. Cái tính hồn nhiên của Võ Huy Tâm, cả sự chuyên chú vào văn chương đến mức quên cả chuyện nhà, chuyện cửa của ông nữa, nhiều người hay. Lúc khó khăn quá, gia đình chuyển lên núi phát đồi hoang trồng lương thực và chăn nuôi gia cầm thì cả khi ông miết mải ở Hà Nội, đến lúc về ở đây thì công việc đều một tay bà và đàn con. Để rồi có của đấy mà nuôi con và phục vụ bạn văn của chồng. Một người rất quen biết với gia đình ông lúc ấy là tác giả Trần Tâm, sau này trong một bài viết có dẫn một chi tiết thể hiện cái tâm thảo nhưng cũng là sự vô tâm với gia đình của nhà văn: Nhà có đàn ngan chuẩn bị bán lấy tiền sắm Tết cho con, ông dẫn bạn về ào ào mấy ngày rồi đi, nhà xác xơ như gặp bão...
Được nhờ vợ như thế quả là diễm phúc của ông! Và phải chăng, hệ thống tác phẩm lớn của Võ Huy Tâm với những trang viết tâm huyết về người thợ mỏ có được phần nào nhờ sự gánh đỡ hết việc nhà của bà để cho nhà văn của chúng ta toàn tâm, toàn ý theo đuổi nghiệp văn chương(!)
Biết ơn người bạn đời của mình không chỉ một mình Võ Huy Tâm, trong những tâm sự về nghề, về cuộc sống, nhiều tác giả đã tự hào khoe điều này. Nghệ sĩ ưu tú Hoàng Hạc, chàng lãng tử một thời, bộc bạch. Tính tôi không màng tiền bạc, địa vị nên khi lập gia đình, nếu không có bà ấy lo toan mọi bề chắc tôi không theo nghiệp diễn say sưa, hết mình được như thế! Cũng là một nghệ sĩ ưu tú ở mảng sân khấu, Trọng Thịnh may mắn tìm được người bạn đời tuyệt vời. Kể về ông, ánh mắt bà cứ sáng lên lấp lánh, bà xuýt xoa: Đêm diễn đầu tiên ở Quảng Ninh, ông ấy diễn vở Hoa xiêm gai trắng đẹp lắm, yêu lắm! Sau này yêu nhau, gia đình gàn, bảo lấy chồng nghệ sĩ vất vả lắm đấy! Quả thực, có lần tôi phải phát bực kêu lên, ông đi thì thôi, về cũng phải biết gạo nhà còn hay hết chứ? Có người để giãi bày, trách móc, để nhớ lại một thời thôi, chứ lúc này đây sau cơn tai biến, ông đang dựa vào đôi cánh tay của bà để tập đi. Mấy tháng trời, bà cần mẫn đưa ông tập đi, xoa bóp chân tay, chăm sóc từng chút ăn, uống, sinh hoạt của ông để ông lại có thể đi được, dẫu là những bước còn khó nhọc. Bà mở ảnh cũ ra, cho ông nghe lại những vở kịch ông từng diễn... bằng mọi cách gợi lại những ký ức trong ông. Tình nghĩa vợ chồng lúc này đây mới thấm hơn bao giờ hết, như nước giếng khơi đầy mãi không vơi.
Bà Bích Liên chia vui cùng chồng - NSNA Đỗ Kha (đứng giữa) tại Triển lãm ảnh “Hạ Long - Thuyền và biển”.
Còn chuyện khổ vì cây bút, tay máy của chồng có lẽ phải kể đến bà Phạm Thị Bích Liên, vợ tác giả Đỗ Kha. Giới văn nghệ sĩ hầu như ai cũng biết bà hơn nửa đời nuôi lợn chắt chiu thu vén gia đình để cho ông theo đuổi nghiệp ảnh. Biết ông mê ảnh quá, bao nhiêu tiền đều đổ cả vào phim, máy nên dành dụm được một khoản tiền từ nuôi lợn định cuối năm xây nhà bà cất kỹ. Một lần bà về quê, ông ở nhà lục tung mọi thứ lên tìm thấy và tất nhiên lại tiêu sạch cho ảnh. Chuyện của một thời thiếu thốn, những trường hợp như gia đình hoạ sĩ Nguyễn Hoàng chắc cũng không ít. Ông kể lại, ngày trước cứ vẽ là mang cả bát của nhà ra đựng màu, đến bữa, bà lại nhặt đi rửa để ăn cơm...
Nhẫn nại chịu đựng, lặng lẽ hy sinh cho niềm say mê sáng tác của chồng, mỗi người phụ nữ với những cách khác nhau nhưng đều thể hiện phẩm chất truyền thống người phụ nữ Việt Nam. Dẫu vậy, cũng còn nhiều văn nghệ sĩ phải nỗ lực vượt lên vì cái nghiệp trót đa mang mà không được sự thông cảm, ủng hộ của người bạn đời. Lý do chủ yếu chỉ vì... ghen. Không hiểu sao nhưng giới văn nghệ sĩ hay bị mang cái tiếng là lăng nhăng(?). Gia đình văn nghệ sĩ trẻ hay rơi vào trường hợp này hơn mà thủ phạm chính là đàn ông! Hễ cứ thấy vợ động đến bút, cọ, màu là mắng nhiếc, sợ vợ mình có những quan hệ không nghiêm túc(?). Rồi mỗi lần đi diễn, bạn diễn phải gọi điện về để anh chồng tin vợ mình đang đi diễn thật. Thậm chí, vì ghen có ông chồng còn theo vợ đi trại sáng tác, chuyện thượng cẳng chân, hạ cẳng tay cũng từng xảy ra. ít hơn nhưng vợ văn nghệ sĩ nổi tiếng là sư tử Hà Đông với tính ghen... khủng khiếp cũng có. Chuyện kể về vợ một nhà thơ nọ, rằng bất kể ai mà là giọng nữ giới gọi điện đến nhà tìm ông thì khó mà gặp được. Có lần thấy bài thơ của chồng tả về một cô gái ông nhìn thấy qua cửa sổ, bà đến tận phòng làm việc của ông để nhìn xem cửa sổ ấy nhìn đi đâu, cô gái đó là ai...
