Số lượng phim truyền hình bùng nổ kéo theo lực lượng sản xuất hùng hậu phát triển, trong đó có cả những người viết kịch bản thuê.
Với cát-sê thực nhận từ 4-6 triệu đồng, hoặc thậm chí 10 triệu đồng/tập phim (nếu người viết có chút tiếng tăm), những nhà biên kịch phim truyền hình đang ăn nên làm ra khi có thể thu về từ 200 - 500 triệu đồng cho một bộ phim 40, 50 tập. Chính vì “ngon ăn” nên hiện nay sau nhà nhà làm phim đến người người viết kịch bản.
Công ty truyền thông Thằng Mõ của đạo diễn Cảnh Đôn nhận cung cấp kịch bản phim truyền hình nhiều tập. Hãng phim HK đã tổ chức được 2 nhóm viết kịch bản. Hãng phim Gia đình Việt cũng có trong tay một nhóm tác giả trẻ là sinh viên trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn TP.HCM, nhóm tác giả độc lập gồm Sói con, Lưỡng Hà Song Thủy, SGr21, Dã Quỳ... Các đài truyền hình lớn, các hãng phim đều có đội ngũ biên tập phim truyền hình. Chính những người này trong thời buổi kinh doanh phim Việt đã nghiễm nhiên trở thành những “cò” kịch bản đúng nghĩa.
Theo lời của những tác giả trẻ viết thuê, luật bất thành văn khi kịch bản chi tiết được duyệt là phải “lót tay” cho “cò” từ 5 - 10% giá trị nhận được. Đó là trường hợp may mắn ký hợp đồng trực tiếp với nhà sản xuất hay nhà đài. Tuy nhiên để nhận được tiền cũng lắm nhiêu khê: nhiều hãng phim chi nhỏ giọt kiểu: 3% bắt tay viết, 10% khi hoàn chỉnh kịch bản và duyệt, 50% sau khi ký hợp đồng làm phim, 37% còn lại lúc bấm máy.
Đa số kịch tác gia viết thuê nhuận bút còn thê thảm hơn. Một cá nhân hay nhóm tác giả vô danh chỉ nhận 1,5 triệu đồng/tập. Người biên tập được trả khoảng 1 - 1,5 triệu đồng/tập để làm sạch kịch bản. Cứ thế, với chi phí khoán từ 4-6 triệu đồng/tập, “cò” đã hưởng từ 2-3 triệu thật nhẹ nhàng, không tốn chút công sức. Nếu có quan hệ tốt với nhà đài, nhà sản xuất, mỗi năm “cò” có thể bỏ túi tiền tỉ.
Nạn nhân của “cò”
Hai tác giả trẻ Phạm Tân (tốt nghiệp khoa Diễn viên cải lương và Đạo diễn Sân khấu trường ĐH SKĐA TP.HCM) và Huỳnh Tuấn Anh (tốt nghiệp khoa Văn ĐH Sư phạm và là sinh viên năm cuối khoa Đạo diễn Sân khấu trường ĐH SKĐA TP.HCM) là nạn nhân tự nguyện cho việc bị bóc lột chất xám khi tham gia viết kịch bản phim truyền hình. Hai tác giả đều cho rằng: “Phim Ra giêng ai cưới em do chúng tôi viết từ kịch bản đề cương Những cuộc kiếm tiền. Phim chỉ dài 10 tập, chúng tôi viết thuê 8 tập. Phần tác giả kịch bản phim ghi tên H.A chứ không phải tên chúng tôi. P.H.A là người đã thuê chúng tôi viết với giá 1,5 triệu đồng/tập”. Phạm Tân và Tuấn Anh cũng nhận được 1,5 triệu đồng/tập phim Cổng mặt trời từ H.A để viết 10/tổng số 100 tập của phim này.
Hiện có vài tác giả như N.M.C, N.C, C.T thường xuyên đặt hàng sinh viên trường ĐH SKĐA TP.HCM viết thuê kịch bản. Nhiều công ty sản xuất và chế tác kịch bản phim truyền hình chiêu mộ sinh viên trường ĐH SKĐA hay ĐH KHXH & NV viết thuê vì trong tay các công ty này có quá nhiều kịch bản đề cương phim truyền hình lên dự án sản xuất. Cứ thế, chuyện sinh viên viết thuê kịch bản phải mất tiền cho “cò” ngày một dài thêm.
Chính vì chạy theo số lượng mà những “cò” kịch bản hay người viết thuê không còn thời gian để ngồi bàn bạc thống nhất về nội dung, kịch tính, tình huống, sự kiện, tính cách nhân vật..., nên khi hoàn tất buộc phải tốn thêm tiền biên tập khá bộn để hạn chế những ngờ nghệch, chệch choạc. Tuy nhiên chỉ có thể hạn chế chứ không thể xóa hết những lỗi mà phim truyền hình Việt vẫn đang mắc phải.
Được hỏi vì sao các tác giả trẻ không thể gửi trực tiếp kịch bản cho nơi sản xuất, các cây viết thuê đều trả lời: “Các hãng sản xuất phim truyền hình đều giao việc thẩm định, theo dõi tiến độ kịch bản cho người chịu trách nhiệm. Người này sẽ chọn tác giả kịch bản hay đội ngũ viết thuê. Không thể gửi trực tiếp kịch bản đến hãng hay nhà đài được vì rất dễ bị từ chối nếu không thông qua họ”.
Hiện chỉ có duy nhất ở ĐH SKĐA Hà Nội có đào tạo người viết kịch bản, còn ĐH SKĐA TP.HCM không có ngành học này. Vì vậy việc quá thiếu đội ngũ kịch tác gia được đào tạo bài bản là điều dễ hiểu. Vài hãng phim tư nhân như HK đã mở lớp đào tạo ngắn hạn, mời cả chuyên gia viết kịch bản Hàn Quốc sang giảng dạy cho 2 nhóm tác giả của hãng, để tìm người đủ tài cho kịch bản phim trong tương lai.
Một biện pháp hữu hiệu để từng bước dẹp nạn “cò” kịch bản, nạn lót tay cho những người có trách nhiệm để kịch bản được duyệt, đó là thành lập Hiệp hội các nhà biên kịch để qua tổ chức này, bảo vệ quyền lợi cho những tác giả cũng như giải quyết tranh chấp về tác quyền nảy sinh nếu có.
