Cùng với đánh đu, chọi gà, đấu vật v.v.., cờ người là một trong những môn thể thao truyền thống của dân tộc, là nơi hội tụ sự tinh tế, thể hiện trí tuệ và tính nhân văn của người Việt Nam. Đến nay, vẫn chưa có một tài liệu nào xác định rõ ràng nguồn gốc của môn cờ người, có người cho rằng nó là một trò chơi dân gian được du nhập từ Trung Quốc vào nước ta ở thời nhà Lê. Khởi nguồn cho môn thể thao truyền thống này là Lễ hội cờ ở chùa Vua (phố Thịnh Yên- quận Hai Bà Trưng - Hà Nội), nơi thờ thần cờ Đế Thích, sau đó được lan truyền rộng rãi trong cả nước.
Cờ người là môn thể thao trí tuệ - giải trí sinh động và hấp dẫn, thu hút đông đảo người xem trong các lễ hội. Nơi diễn ra các trận cờ người thường là sân đình, sân chùa hay bãi ruộng khô, phẳng, gần nơi tổ chức lễ hội. Chơi cờ người cũng dựa trên những luật lệ của cờ tướng, nhưng nếu như cờ tướng là chơi trên bàn cờ thì quân cờ người là những người thật và bàn cờ là khoảng sân rộng, đủ đường đi nước bước cho 32 người. Cuộc đấu cờ người được chuẩn bị hàng tháng trời, từ việc định sân chơi cờ đến việc tuyển chọn người làm quân cờ. Những người được chọn làm quân cờ phải là những nam thanh - nữ tú, xuất thân từ những gia đình nề nếp, vừa đẹp người, đẹp nết lại được dân làng quý trọng và đồng tình. Số quân cần thiết cho mỗi sân cờ là 16 nam, 16 nữ (không kể những người trong đội nghi thức quanh sân). Nếu như cờ người ở miền Bắc gắn với những điệu múa, câu hò đối ứng rộn rã thì cờ người ở miền Nam lại gắn liền với võ thuật. Chơi cờ người cũng là cơ hội để các võ sinh trình diễn những tinh hoa độc đáo của phái võ mình. Những năm gần đây, nhiều địa phương đã tổ chức cờ người theo cách trên và thu hút đông đảo người xem như ở các đô thị Huế, Hội An, Biên Hoà...
Ở Vùng mỏ Quảng Ninh, môn cờ người đã xuất hiện từ lâu trong những dịp lễ hội, đình đám v.v... ở một số địa phương như Yên Hưng, Hạ Long, Cẩm Phả... nhưng hình thức thi đấu còn đơn giản. Thời gian gần đây phong trào thi đấu cờ người ở Quảng Ninh đã phát triển rộng rãi ở các địa phương và trong các doanh nghiệp ngành Than. Điển hình cho phong trào cờ người ở Quảng Ninh phải kể đến TX Cẩm Phả - nơi vẫn được coi là “cái nôi cờ” của tỉnh; ở đây cờ người đã trở thành môn thể thao truyền thống với tên gọi trang trọng: Lễ hội Cờ người. Lễ hội được tổ chức hàng năm vào ngày mồng 2 Tết âm lịch, không chỉ có tính thể thao mà còn mang đậm nét văn hoá lễ hội! Trước khi vào sân thi đấu tại Quảng trường Nhà Văn hoá ngoài trời của thị xã, 32 VĐV, là những nam thanh - nữ tú chọn lựa từ những võ sinh xuất sắc của các lớp võ thuật thuộc Trung tâm Văn hoá - Thể thao TX Cẩm Phả, trong trang phục của môn phái, cùng đội cờ thần và đội nhạc dân tộc, diễu hành trên đường phố, thu hút đông đảo nhân dân cùng tham gia đám rước... (trước đó, từ cuối tháng Chạp gần Tết Nguyên đán, Phòng Văn - Thể thị xã đã tổ chức giải cờ tướng để tuyển chọn ra các kỳ thủ xuất sắc vào thi đấu cờ người...). Sau mỗi nước đi của 2 kỳ thủ, đội nhạc lại tấu lên khúc ''Lưu thuỷ - Kim Tiền'' cùng tiếng hò vang vọng của người nữ diễn viên xướng tên quân cờ và nước đi. Dưới sân, người chơi phất cờ và những VĐV - võ sinh lại di chuyển bằng những thế võ đẹp mắt để tiến, thoái hoặc ăn quân... Có nhiều năm, CLB Cờ TX Cẩm Phả còn mời cả những kỳ thủ ở tỉnh ngoài hoặc những trung tâm cờ mạnh của tỉnh ở Hạ Long, Mạo Khê v.v... đến cùng thi đấu giao hữu nhân dịp Mừng Đảng - Mừng Xuân...
Ngoài TX Cẩm Phả, trong khối các doanh nghiệp ngành Than, Công ty Cổ phần Than Núi Béo - TKV (lá cờ đầu phong trào TDTT của tỉnh và ngành Than do Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch tặng năm 2007), đơn vị đã 5 lần (2004-2008) liên tục tổ chức giải Cờ truyền thống, cũng thường tổ chức thi đấu cờ người vào dịp đầu xuân để động viên khí thế thi đua lao động sản xuất trong doanh nghiệp ngay từ những tháng, quý đầu năm. Nhìn những bộ trang phục dân tộc được các nam, nữ thanh niên công nhân “đóng thế” trong vai những “tướng ông - tướng bà” di chuyển theo nhịp trống rộn ràng, khán giả cảm thấy không khí mùa xuân lan toả cả một vùng dân cư, nơi doanh nghiệp đóng quân...
Đón xuân Mậu Tý 2008, cùng với các hoạt động văn hoá - thể thao mừng Đảng - mừng Xuân mới, ngoài những đơn vị nói trên, lần đầu tiên huyện Vân Đồn cũng đã tổ chức thi đấu cờ người vào sáng ngày mồng 2 Tết Âm lịch. Tuy còn nhiều bỡ ngỡ trong khâu tổ chức nhưng hoạt động này cũng đã thu hút đông đảo người dân thị trấn Cái Rồng và các ban, ngành, đơn vị trong huyện đến xem. Trao đổi với chúng tôi, đồng chí Lê Thanh Phùng - Trưởng phòng Văn Thể huyện - nói: ''-Vân Đồn sẽ phát triển cờ người thành môn thể thao truyền thống được tổ chức hàng năm. Vào ngày lễ hội, dưới sông đua thuyền chải, trên bờ thi đấu cờ người... điều này sẽ càng làm cho Vân Đồn thu hút nhiều du khách thập phương, xứng tầm là khu kinh tế lớn của Quảng Ninh!”.
