Hiện nay, tiến trình cổ phần hóa diễn ra khá nhanh, nhưng chủ yếu là các doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) quy mô nhỏ. Việc cổ phần hóa các doanh nghiệp Nhà nước quy mô lớn vẫn diễn ra chậm chạp.
Trở ngại chính là định giá tài sản
Theo ông Dominic Scriven, Tổng Giám đốc Quỹ Đầu tư Dragon Capital, Nhà nước nên quy tụ nhiều tổ chức tài chính chuyên nghiệp tham gia định giá tài sản, như thế sẽ có kết quả khách quan.
Sau đó các nhà tư vấn sẽ đánh giá nhu cầu thị trường và tham mưu cho doanh nghiệp (DN)giá bán cổ phần. DN có thể chào bán cổ phần công khai thay vì phải đấu giá, điều này sẽ làm cho tiến độ cổ phần hóa nhanh hơn.
Ông Phạm Quang Dũng, Phó Tổng Giám đốc Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank), cho rằng phương pháp định giá tài sản ngân hàng theo chiết khấu dòng tiền, chiết khấu cổ tức; thực hiện kiểm kê đối chiếu công nợ tốn thời gian và không hiệu quả; điều chỉnh sổ sách kế toán theo kết quả định giá là bất hợp lý; tiêu chí lựa chọn đối tác chiến lược chưa cụ thể làm chậm cổ phần hóa DN.
Nhà nước nên để DN lựa chọn đối tác chiến lược trước khi phát hành cổ phần lần đầu ra công chúng (IPO) để tận dụng hỗ trợ về kỹ thuật; cho phép các ngân hàng thuê tư vấn độc lập để cùng đàm phán giá bán cho nhà đầu tư chiến lược hoặc tiến hành đấu giá giữa các nhà đầu tư chiến lược.
Khó tìm đối tác chiến lược
Một số chuyên gia nhận định, trong bối cảnh nhiều đối tác chiến lược sau khi mua cổ phần với giá ưu đãi đã bán ra, Chính phủ quy định giá mua cổ phần của đối tác chiến lược không thấp hơn giá đấu bình quân là hợp lý.
Tuy vậy, về lý thuyết nhà đầu tư chiến lược dài hạn cam kết hỗ trợ DN về công nghệ, đào tạo nhân lực... nhưng phải mua với giá như đối tượng khác là thiếu hấp dẫn. Đặc biệt đối tác chiến lược nước ngoài nhận thấy chính sách khuyến khích góp vốn có phần giảm sút so với trước đây, nên chần chừ quyết định đầu tư.
Theo TS Lê Song Lai, Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước (SCIC), nếu các đối tác chiến lược chấp nhận mua cổ phần của Tổng Công ty Cổ phần Bảo hiểm Việt Nam (Bảo Việt) - đơn vị đầu tiên áp dụng giá bán theo giá đấu bình quân thì rõ ràng quy định của Chính phủ sát thực tế.
Ngược lại, Bảo Việt thật sự khó khăn trong việc tìm kiếm đối tác chiến lược mà nguyên nhân chính từ giá bán cổ phần thì cần có sự điều chỉnh, để dung hòa giữa lợi ích Nhà nước với lợi ích nhà đầu tư. Giải quyết vấn đề này, TS Lai cho rằng, Nhà nước nên giảm 30% giá bán cổ phần cho đối tác chiến lược giỏi, cam kết đầu tư dài hạn. Nhiều khả năng giá trị DN lớn hơn rất nhiều, từ đó bù đắp lại những khoản chịu thiệt ban đầu.
Thực tế cho thấy, Bảo Việt chào bán 122,4 triệu cổ phần cho nhà đầu tư chiến lược nước ngoài với giá 73.910 đồng (giá đấu bình quân). Như vậy, nhận định của các chuyên gia đúng hay không sẽ phụ thuộc vào kết quả Bảo Việt công bố đối tác nào là nhà đầu tư chiến lược.
Một khó khăn khác là không ít DN yếu kém trong việc định hướng phát triển nên không hấp dẫn nhà đầu tư. Ông Dominic tiết lộ, đã có DN có đến 18 nhà đầu tư chiến lược. Như vậy, sẽ có nhiều chiến lược phát triển khác nhau, DN khó phát huy lợi thế cạnh tranh. Đối với đối tác nước ngoài, khi nhìn thấy DN khó phát huy thế mạnh của mình, họ sẽ từ bỏ ý định trở thành cổ đông chiến lược.
