Theo thống kê, hiện nay trên địa bàn tỉnh có trên 10.000 cơ sở sản xuất, kinh doanh, chế biến thực phẩm. Trong đó, có trên 3.200 cơ sở sản xuất, 3.700 cơ sở kinh doanh và 3.200 cơ sở dịch vụ ăn uống. Những năm qua với sự quan tâm của các cấp, ngành lĩnh vực quản lý chất lượng vệ sinh - an toàn thực phẩm (VS-ATTP) đã có những chuyển biến đáng kể: ý thức của người dân về VS-ATTP đã được nâng cao; không xảy ra các vụ ngộ độc thực phẩm lớn; hạn chế tối đa dịch bệnh truyền qua thực phẩm.
Mặc dù mức độ ngộ độc thực phẩm đã được hạn chế, song số lượng các vụ ngộ độc nhỏ lẻ qua các năm lại có chiều hướng tăng lên. Nếu như trong 5 năm (2004-2008), trên địa bàn tỉnh xảy ra 52 vụ ngộ độc nhỏ (dưới 30 người/ vụ) với 478 người bị ngộ độc thực phẩm thì riêng trong năm 2008, đã có tới 22 vụ ngộ độc thực phẩm (chiếm 42,3%). Các vụ ngộ độc xảy ra rải rác ở một số địa phương: Đông Triều, Hạ Long, Ba Chẽ, Móng Cái… Qua điều tra cho thấy nguyên nhân các vụ ngộ độc xảy ra là do vi sinh vật, thực phẩm bị biến chất, sử dụng hoá chất tồn dư trong thực phẩm và độc tố tự nhiên trong thực phẩm…
Hưởng ứng Tháng hành động vì chất lượng VS-ATTP, cuối tháng 4 vừa qua, chúng tôi đã cùng đoàn kiểm tra liên ngành VS-ATTP đi kiểm tra tại 4 huyện, thành phố miền Đông là: Tiên Yên, Đầm Hà, Hải Hà, Móng Cái. Việc kiểm tra chủ yếu tại các chợ trung tâm, các cơ sở sản xuất và kinh doanh thực phẩm. Đối với việc kiểm tra các mẫu thử ở thực phẩm, qua kiểm tra cho thấy, trong số 103 mẫu thực phẩm xét nghiệm tại các địa phương đã phát hiện 23 mẫu không đạt tiêu chuẩn Bộ Y tế ban hành, gây ảnh hưởng đến sức khoẻ người tiêu dùng. Đáng chú ý 100% mẫu thử hạt dưa tại 4 địa phương đều cho kết quả dương tính với phẩm màu công nghiệp - đây là loại hoá chất cấm tuyệt đối dùng trong thực phẩm vì hàm lượng độc tố quá cao có thể gây tử vong. Đối với các mẫu thử hoa quả, thực phẩm chế biến sẵn cũng có những mẫu dương tính với hoá chất bảo quản, sử dụng hàn the… Ngoài ra, còn có nhiều thực phẩm đóng gói không ghi rõ xuất xứ, hạn sử dụng, chủ hàng không biết rõ nguồn gốc… vẫn được bày bán. Các trường hợp vi phạm, đoàn kiểm tra liên ngành đã lập biên bản và thu giữ toàn bộ thực phẩm không đạt tiêu chuẩn, đồng thời yêu cầu chủ kinh doanh phải cam kết không bán thực phẩm ảnh hưởng đến sức khoẻ người tiêu dùng. Đoàn kiểm tra cũng đã nhắc nhở, yêu cầu chủ kinh doanh thực hiện tốt công tác VS-ATTP tại nơi kinh doanh như: không để lẫn thực phẩm với các loại hàng hoá hoá chất, đối với thực phẩm chế biến sẵn cần có nắp đậy và không được bày bán trực tiếp dưới đất.
Có thể nói, thông qua các đợt kiểm tra VS-ATTP, ý thức của người dân về vấn đề này đã được nâng cao rất nhiều. Tuy nhiên, theo Ban Chỉ đạo VS-ATTP tại các địa phương thì mặc dù trong những năm qua địa phương đã tăng cường kiểm tra, kiểm soát chất lượng thực phẩm tại các chợ, các khu vực tập trung kinh doanh; tuyên truyền rộng rãi đến đối tượng người dân; có hình thức phạt đối với người vi phạm… song để kiểm soát triệt để chất lượng VS-ATTP thì quả thật rất khó khăn vì nhận thức của nhiều chủ kinh doanh và đặc biệt là người tiêu dùng có chuyển biến nhưng chưa cao, thậm chí nhiều người còn không có khái niệm về VS-ATTP. Thực tế, qua kiểm tra tại một số chợ trung tâm khu vực miền Đông, khi cán bộ đoàn kiểm tra liên ngành hỏi chủ kinh doanh thực phẩm về các nội dung cũng như biện pháp đảm bảo VS-ATTP thì hầu hết các đối tượng này đều tỏ ra rất lúng túng, đa phần chỉ là có nghe qua chứ không biết cụ thể thế nào. Các lớp tập huấn về VS-ATTP cũng có học nhưng chưa thể triển khai như đã học vì thiếu vốn đầu tư. Khi kiểm tra chất lượng hàng hoá, có chủ hàng còn khẳng định: Hàng hoá chúng tôi nhập về đều là từ các đại lý uy tín thế nên có thể yên tâm vì đã có kiểm định từ trước rồi. Tuy nhiên, nếu kiểm tra phát hiện không đảm bảo VS-ATTP thì chủ hàng đó lại thanh minh: Hàng có thế nào chúng tôi nhập thế ấy chứ có biết gì đâu. Chúng tôi cũng chẳng biết làm thế nào để kiểm tra được. Có những mặt hàng chỉ bán từ 2 đến 3 ngày là hết sạch rồi nhưng có ai kêu ca phàn nàn gì về chất lượng đâu.
Cùng với sự thờ ơ của nhiều hộ kinh doanh thì chính sự chủ quan của người tiêu dùng cũng là nguyên nhân quan trọng dẫn đến tình trạng mất VS-ATTP vẫn hàng ngày diễn ra. Những hậu quả từ mất VS-ATTP có khi không đến ngay (như ngộ độc cấp tính) nhưng sẽ tiềm ẩn rất nhiều căn bệnh nguy hiểm trong đó có ung thư nếu như người tiêu dùng liên tiếp sử dụng các thực phẩm không đạt yêu cầu về vệ sinh hoặc thực phẩm chứa quá nhiều hoá chất độc hại… Ông Nguyễn Tiến Thinh, Trưởng BQL chợ Hải Hà cho biết: Mặc dù biết nhiều khu vực trong chợ vẫn bán hàng chưa đảm bảo chất lượng VS-ATTP nhưng chúng tôi chẳng có một hướng giải quyết hiệu quả được vì ý thức của các hộ kinh doanh trong chợ chưa cao. Họ vẫn kinh doanh theo kiểu truyền thống, nhập và bán hàng theo mối quen. Ngoài ra hệ thống cơ sở vật chất tại chợ, nhiều năm nay đã xuống cấp dẫn đến tình trạng vi phạm VS-ATTP vẫn xảy ra, trong đó có khu vực bán thực phẩm chế biến sẵn. Chúng tôi có kiểm tra, nhắc nhở và xử phạt nhưng vẫn chưa có tác dụng răn đe nên các hộ vi phạm sau một thời gian lại tái phạm. Người bán đã thế, người mua dường như cũng chẳng mấy quan tâm. Nếu người mua có ý thức hơn, chỉ mua thực phẩm ở những cửa hàng đã được cấp chứng nhận về chất lượng VS-ATTP thì tin chắc rằng những hộ kinh doanh không đạt tiêu chuẩn sẽ phải cố gắng để đạt tiêu chuẩn.
Có thể nói, đảm bảo chất lượng VS-ATTP đang là vấn đề cả xã hội quan tâm. Chính vì vậy, bên cạnh những cố gắng, nỗ lực của các ngành chức năng trong việc tăng cường giám sát, quản lý thực phẩm thì chính mỗi người dân cũng cần nâng cao ý thức trong việc đảm bảo sức khoẻ cho bản thân và gia đình bằng cách không thoả hiệp với thức ăn không đảm bảo VS-ATTP. Đối với các hộ kinh doanh thực phẩm mất vệ sinh người tiêu dùng cần có thái độ cương quyết không mua, không sử dụng…
