Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự quản lý kinh tế Bộ Công an (C15) vừa chuyển hồ sơ liên quan đến vụ tung tin thất thiệt xăng tăng giá sang cơ quan điều tra Công an TP.HCM để tiếp tục thụ lý.
Qua điều tra, C15 xác định được tác giả bài viết “Xăng tăng giá 25.000 đồng/lít” trên mạng là Nguyễn Sĩ Luật (23 tuổi, ngụ tỉnh Long An, hiện làm việc ở TP.HCM). Luật thừa nhận với công an tung tin này lên mạng với mục đích thu hút nhiều người vào xem blog của mình. Điều nhiều người thắc mắc là có thể xử lý hành vi tung tin đồn thất thiệt, đặc biệt là tung tin đồn trên blog hay không.
Tin đồn không là của hiếm
Trưa 5/8, thông tin gây sốc xăng tăng giá lên 25.000 đồng/lít được người dân truyền tai nhau khiến nhiều cây xăng tại các thành phố lớn trong cả nước đông nghẹt người. Tin đồn càng lan nhanh theo kiểu vết dầu loang khi mọi người còn nhắn tin, gọi điện thoại thông báo cho nhau hay. Ngay trong ngày, đích thân Thứ trưởng Bộ Công thương Nguyễn Cẩm Tú phải lên tiếng trên các phương tiện thông tin đại chúng khẳng định đó chỉ là tin đồn thất thiệt để trấn an dư luận.
Còn nhớ hồi tháng 10/.2003, TP.HCM xuất hiện một tin đồn liên quan đến chuyện ông tổng giám đốc Ngân hàng Á Châu (ACB) bỏ trốn. Lập tức, hàng ngàn người ùn ùn kéo đến trụ sở ngân hàng này để rút tiền. Cố giám đốc Ngân hàng nhà nước chi nhánh TP.HCM Trần Ngọc Minh khi ấy đã lệnh các ngân hàng trên địa bàn chuẩn bị tư thế sẵn sàng để hỗ trợ ACB. Ngay sau đó, các ngân hàng trên địa bàn đã huy động xe chở tiền đến hỗ trợ ACB trong cơn nguy khốn. Và để khẳng định “tin đồn chỉ là tin đồn”, đích thân ông Phạm Văn Thiệt - Tổng Giám đốc ACB vào thời điểm đó, nhân vật bị đồn là bỏ trốn đã phải trực tiếp đứng ra điều hành việc chi trả cho khách hàng.
Trong thực tế, còn nhiều kiểu tung tin đồn thất thiệt khác như ca sĩ này bị chồng bỏ, diễn viên nọ bị... ghẻ hay doanh nghiệp kia nợ nần phá sản rồi đến chuyện Việt Nam sắp hết gạo hay ăn bưởi gây ung thư... Tin đồn xuất hiện ngày càng nhiều, trở thành một phần tất yếu của cuộc sống và trong nhiều trường hợp gây tác hại không nhỏ.
Xử lý người tung tin đồn không khó
Xử lý người tung tin đồn thất thiệt không khó mà khó ở chỗ rất ít khi tìm ra được người tung tin đồn.
Luật sư Trần Công Ly Tao (Đoàn luật sư TP.HCM) và luật sư Cao Minh Triết (Đoàn luật sư tỉnh Tiền Giang) đều cho rằng có thể xử lý được việc tung tin đồn thất thiệt. Tùy vào tính chất, mức độ, nội dung, hậu quả của tin đồn mà người tung tin có thể bị buộc bồi thường dân sự, bị xử lý hình sự. Luật sư Bùi Quang Nghiêm - Phó Chủ nhiệm Đoàn luật sư TP.HCM còn cho rằng nếu không xử lý hình sự được thì cũng có thể phạt hành chính.
Tin đồn có thể nhắm đến một cá nhân, tổ chức cụ thể. Ví dụ tin đồn diễn viên A bị sida, doanh nghiệp B nợ nần ngập đầu sắp phá sản... Đối với trường hợp này, các luật sư cho biết nếu cá nhân, tổ chức thấy mình bị tin đồn làm thiệt hại danh dự, uy tín, nhân phẩm hoặc tài sản thì có quyền kiện ra tòa đòi bồi thường thiệt hại cả vật chất lẫn tinh thần, đòi xin lỗi công khai. Việc kiện bồi thường thì phải chứng minh được thiệt hại. Còn nếu xét thấy mức độ nghiêm trọng hơn thì cũng có thể đề nghị xử lý hình sự. Có những trường hợp sau khi xem xét, nếu thấy nội dung đó đúng là vu khống thì có thể xử lý người tung tin đồn về tội vu khống.
Riêng đối với những tin đồn ảnh hưởng lớn đến chính sách kinh tế-xã hội của nhà nước cũng như việc thực hiện nó thì có thể bị xử lý tội phá hoại việc thực hiện các chính sách kinh tế-xã hội. Những dạng tin đồn như xăng tăng giá, hết gạo ăn... thuộc dạng này và ảnh hưởng đến cả xã hội, chính sách, nền kinh tế. Tuy nhiên, các luật sư nhấn mạnh muốn xử lý hình sự thì phải tuân thủ đầy đủ các dấu hiệu trong yếu tố cấu thành tội phạm. Cụ thể, việc đầu tiên là phải truy ra người tung tin đồn. Tiếp đó, cơ quan chức năng phải xét đến thái độ, mục đích người tung tin đồn cũng như mức độ nghiêm trọng, hậu quả của hành vi người đó gây ra.
Do tung tin đồn thất thiệt, nhiều người dân đổ xô đi mua xăng trưa 5/8
Tung tin trên blog vẫn phải chịu trách nhiệm
Lâu nay, tìm người khởi xướng tin đồn là rất khó, giống như tìm bóng chim tăm cá bởi tin đồn thường được truyền đi bằng cách rỉ tai nhau mà lời nói thì gió bay. Tuy nhiên, thời gian gần đây, việc tung tin đồn còn được truyền nhau qua tin nhắn điện thoại, qua trao đổi trên mạng Internet, qua các trang web, blog cá nhân... Mức độ lan truyền trong các trường hợp này cũng nhanh đến chóng mặt và ở một diện rất rộng và gây ảnh hưởng xấu gần như ngay lập tức.
Luật sư Ly Tao và luật sư Triết cho rằng việc xử lý việc tung tin thất thiệt không phụ thuộc vào hình thức tung tin đồn là truyền tai hay phát tán trên mạng hay các phương tiện tuyền thông mà phụ thuộc vào hậu quả tin đồn gây ra. Theo luật sư Ly Tao, nếu có căn cứ và chứng minh được tin đồn xuất phát từ đâu thì người tung tin sẽ bị xử lý. Cá nhân phải chịu trách nhiệm với những gì mình phát biểu trên blog chứ không thể viện lẽ rằng tôi nói trên blog là không phải chịu trách nhiệm gì. Luật sư Phạm Hữu Tình (Đoàn luật sư tỉnh Bình Dương) cũng cho rằng người viết blog phải ý thức được blog dù là quyển nhật ký cá nhân nhưng nó cũng sẽ bị khai thác nên càng phải có trách nhiệm hơn khi viết. “Lời nói gió bay khó lấy gì làm bằng chứ viết trên mạng, trên blog thì không khác nào “lạy ông con ở bụi này”. Lúc ấy, việc truy tìm người tung tin rất dễ cũng như rất dễ lưu lại các bài viết trên để làm bằng chứng buộc trách nhiệm” - một luật sư phân tích.
