Biết "tiêu" mà vẫn cứ phải "dùng" - đó là tâm lý của vô số thực khách khi phải "cơm hàng cháo chợ" mỗi ngày…
Có ngon, cũng chỉ khuất mắt trông coi
Tại một quán cơm phở trên đường Nam Cao (quận Ba Đình, Hà Nội) đang giờ trưa, khách tấp nập ra vào, chồng bát đũa được những người phục vụ quay vòng liên tiếp nên khi đặt lên bàn vẫn ướt nhẹp. Tôi lấy tập giấy ăn đủ màu trên bàn để lau khô bát thì anh bạn đi cùng nhắc nhở "giấy đó cũng bẩn".
Đáng sợ hơn khi đôi bàn tay "đa năng" của bà chủ quán vừa lau vào vạt áo, lại thoăn thoắt nhận tiền, trả tiền cho khách và nhoay nhoáy bốc thức ăn vào đĩa. Có lẽ, thực khách vẫn có thể ngồi ăn ngon lành nếu không đột nhiên có nhu cầu đi vệ sinh. Ở phía sau bếp, bát, đũa chất la liệt trên nền nhà, ngay sát cửa nhà vệ sinh, những cọng rau được rải trên đĩa phở xào ngon là thế, nhưng trước khi chế biến bị vứt bẹt trên nền gạch lênh láng nước, được mấy người làm nhặt rồi ngoáy qua trong xô nước đục ngầu vàng.
Hàng bún chả trên đường Trần Huy Liệu (Hà Nội) cũng thế. Ngon thì có ngon, vì vậy mà đông khách. Nhưng chỉ dám ăn nếu "khuất mắt trông coi", bởi người ta đem thịt ra nướng trên mấy cái bếp than tổ ong ngay bên lề đường đầy bụi bặm, với những cái vỉ nướng thịt dính đầy mỡ khét đen lâu ngày không cạo rửa. Ở phía trong quán, nơi khách ngồi ăn, mặt sàn nhà cáu bẩn, dính bết như mỡ, lại vung vãi đầy giấy ăn nên khách vừa đi vừa nhón chân vì sợ trượt ngã. Lại có kinh nghiệm truyền nhau: đừng ăn chả băm vì nhà hàng tận dụng các loại thịt rẻ nhất, xấu nhất…
Với những hàng quán lề đường, cảnh tượng có lẽ còn kinh hãi hơn nhiều. Quán bún đậu mắm tôm gần trường Thể thao Thiếu niên 10/10 trưa nào cũng đủ dạng thực khách: từ học sinh trường Giảng Võ, trường Amsterdam (quận Ba Đình, Hà Nội) công chức ở các cơ quan, đến mấy ông bà nghỉ hưu ở các khu tập thể xung quanh, hay những cô nhân viên bán hàng ở những hàng quán gần đó…
Tất cả có lẽ đều "nghiện" món bún đậu mắm tôm nên mới chấp nhận xếp ghế ngồi ngay gần chỗ có dòng chữ "cấm đái bậy"! Không có người phụ nên cô chủ tay vừa bốc bún, bốc rau, vừa nhận tiền, trả tiền cho khách và kiêm luôn việc rửa bát đĩa. Cũng chẳng nhiều nhặn gì, chỉ cần 2 xô nước là đủ để cô rửa bát đũa cho cả một buổi bán hàng, chỗ rửa bát lại đặt ngay sát… miệng cống để có chỗ thoát nước. Rau sống bốc ra, khách ăn không hết cô lại đổ vào để quay vòng. Vậy mà vẫn đông khách. Thế mới kỳ lạ!
Nếu nói đến tinh thần triệt để tiết kiệm thì có lẽ chưa ở đâu được đề cao như ở các quán ăn bình dân. Thực phẩm được mua vào lúc cuối chợ với các miếng thịt đầu thừa đuôi thẹo, cá ươn, cá chết, miễn là rẻ…Thức ăn thừa cũng được giữ lại để hôm sau lại phục vụ thượng đế. Đậu rán hôm sau chế thành món đậu sốt cà chua, món thịt luộc ế có thể biến thành món chả băm quấn lá lốt thơm lừng, vàng ruộm… Mùi ôi thiu sẽ được các loại gia vị, bột ngọt át hết.
90% hàng quán không đạt chuẩn
Theo quy định của Bộ Y tế, thức ăn đường phố phải đảm bảo 10 tiêu chuẩn, đó là: đảm bảo đủ nước sạch; có dụng cụ riêng gắp thức ăn chín; không để lẫn thức ăn chín và sống; nơi chế biến thực phẩm phải sạch; cách biệt nguồn ô nhiễm (cống rãnh, rác thải, công trình vệ sinh, nơi bày bán gia súc, gia cầm); người làm dịch vụ chế biến thức ăn phải được tập huấn kiến thức và khám phá sức khỏe định kỳ, nhân viên đep tạp dề, khẩu trang, mũ khi bán hàng; không sử dụng phụ gia và màu thực phẩm; thức ăn phải được bày bán trên giá cao hơn 60cm, phải được bày bán trong tủ kính và bao gói hợp vệ sinh; có dụng cụ đựng chất thải. Tuy nhiên, nếu xét đúng theo 10 tiêu chí này, thì có đến 90% cửa hàng vi phạm về VSATTP.
Theo Cục trưởng Cục An toàn vệ sinh thực phẩm Nguyễn Công Khẩn, việc không đảm bảo vệ sinh ở các quán ăn đường phố hiện là nguy cơ rất lớn gây ra những bệnh đường ruột mãn tính như lỵ, đại tràng, hoặc một số bệnh lây qua đường ăn uống, chẳng hạn như Viêm gan A. Đáng lo ngại là nhiều quán ăn sử dụng chất phụ gia, phẩm màu, hóa chất công nghiệp để chế biến món ăn. Các chất này có thể sẽ tấn công vào tế bào cơ thể, làm tổn thương gen là đây là khởi đầu của căn bệnh ung thư.
Dù năm nào Tháng hành động VSATTP cũng được phát động trên toàn quốc, được triển khai rầm rộ nhưng rồi tất cả đâu lại hoàn đấy. Có thể nói, tình trạng mất ATVSTP đang ở mức báo động đỏ và là một thách thức lớn đối với các cơ quan chức năng.
Tại các thành phố và các khu đô thị, số lượng những quán ăn bình dân, những điểm kinh doanh thức ăn, những gánh hàng rong là một con số khổng lồ so với số lượng cán bộ, nhân viên làm công tác kiểm tra ATVSTP.
Trong khi, việc áp dụng các biện pháp bảo đảm an toàn chưa được phổ biến rộng rãi thì người tiêu dùng vẫn dễ dãi đánh đổi sức khỏe của mình ở những hàng quán không đảm bảo vệ sinh chỉ vì những lý do giản đơn như thời gian eo hẹp, công việc bận rộn… Nếu tình trạng này vẫn tiếp diễn thì công tác quản lý chất lượng, vệ sinh thức ăn đường phố vẫn chỉ như muối bỏ bể.
