Còn thiếu sự liên kết

Sau gần 10 năm được thụ hưởng nguồn vốn từ Chương trình mục tiêu quốc gia (CT MTQG), bộ mặt kinh tế – xã hội ở Quảng Ninh có nhiều thay đổi, đặc biệt là vùng sâu, vùng xa. Tuy nhiên, việc quản lý các CT MTQG vẫn chưa hiệu quả như mong đợi.

Người dân thôn Khe Phụt (xã Thanh Sơn, Ba Chẽ) vẫn phải lấy nước sinh hoạt tại bể chứa nước chung của cả thôn.

* Thiếu sự chỉ đạo thống nhất, tập trung

Điều 18, Quyết định số 42/2002/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về “Quản lý và điều hành các chương trình mục tiêu quốc gia” đã nêu rõ phải thành lập Ban Chỉ đạo chung (BCĐ) cho các chương trình mục tiêu. Trong đó, Trưởng Ban Chỉ đạo làlãnh đạo UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương. Thường trực Ban Chỉ đạo là lãnh đạo Sở Kế hoạch và Đầu tư, các thành viên là đại diện lãnh đạo các sở, ngành có liên quan. Nhưng đến nay, khi được hỏi, rất nhiều lãnh đạo sở, ngành và địa phương đều khẳng định không hề biết đến BCĐ chung CT MTQG của Quảng Ninh. Theo báo cáo của Sở Kế hoạch và Đầu tư: Từ năm 2005 đến nay chưa có chương trình sơ kết, kiểm điểm tình hình thực hiện các CT MTQG trên toàn tỉnh. Các sở, ngành và địa phương thì “việc ai nấy làm”. Như vậy, thật khó để có cái nhìn tổng quan về một chương trình chứ chưa nói đến việc chỉ đạo, điều hành chung tránh đầu tư dàn trải, lãng phí.

Một dẫn chứng rõ nhất về việc “đầu tư dàn trải, lãng phí” là do thiếu khâu tổng hợp, khảo sát chung là việc hỗ trợ người dân đào giếng. Không biết vô tình hay hữu ý mà các nhà khảo sát địa hình, địa chất đã “đánh đồng” giữa đồng bằng và miền núi để đưa ra mức hỗ trợ 300.000 đồng/giếng cho tất cả các địa phương trong tỉnh. Trong khi đa số các địa phương thụ hưởng chương trình này là các huyện miền núi, vùng sâu vùng xa đang thiếu nước sinh hoạt trầm trọng, mức sống người dân còn khá thấp. Để đào một giếng tại các địa phương này phải mất ít nhất 2,4 triệu đồng/giếng thì với mức hỗ trợ như hiện nay người dân không thể có nước sạch để dùng. Vì vậy, hầu hết các huyện lâm vào cảnh “có tiền mà không tiêu được” từ chương trình hỗ trợ trên.

Trước tình trạng trên, lãnh đạo một số sở “chống cháy” bằng cách chỉ đạo thành lập riêng một BCĐ chung cho các CT MTQG do đơn vị mình quản lý. Tích cực nhất phải kể đến Sở Y tế với việc thành lập BCĐ CT MTQG phòng chống một số bệnh xã hội, bệnh dịch nguy hiểm và HIV/AIDS. Riêng 2 dự án phòng chống HIV/AIDS và dự án đảm bảo chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm ngành Y tế tham mưu cho tỉnh thành lập các BCĐ thực hiện với sự tham gia của một số ngành liên quan trong tỉnh. 

* Thiếu sự liên kết giữa các ngành, địa phương

Ngoài việc không có BCĐ chung điều hành thì hiện nay công việc quản lý các dự án, CT MTQG giữa cấp Trung ương và cấp địa phương vẫn còn nhiều điều đáng phải bàn. Tình trạng sở, ngành, địa phương “ăn cây nào rào cây ấy” hiện rất phổ biến. Báo cáo mới nhất của Sở Tài chính về quản lý các CT MTQG thẳng thắn nhìn nhận: việc phân khai nguồn vốn của chương trình mục tiêu chưa có sự phối hợp giữa các ngành chức năng. Nội dung còn dàn trải, chưa tập trung. Nguyên nhân chính là do sự phân cấp thực hiện các chương trình mục tiêu thiếu liên kết chặt chẽ. Vốn từ CT MTQG của tỉnh phân cấp cho các sở, ngành và địa phương, sau đó sở ngành, địa phương căn cứ vào hạng mục đầu tư tiếp tục phân bổ nguồn vốn cho các chủ đầu tư. Cuối cùng chủ đầu tư thực hiện dự án và hoàn toàn chịu trách nhiệm thực thi dự án. Chuyện thành lập báo cáo cho “trên” thì lúc có lúc không, nhiều hạng mục đầu tư trực thuộc sở, ngành, nhưng chính sở ngành ấy cũng không nắm hết được chi tiết, tiến độ cũng như hiệu quả công trình. Điển hình như công trình xây dựng trường học cho trẻ em vùng sâu, vùng xathuộc Sở Giáo dục và Đào tạo hay một số công trình xây dựng nhà văn hoá xã trực thuộc Sở Văn hoá Thông tin nhưng do các sở này không trực tiếp thi công nên cũng không kiểm soát được. Qua đó, không những gây nhiều khó khăn cho công tác tổng hợp, đánh giá các công trình dự án mà điều quan trọng hơn là việc theo dõi hiệu quả chương trình, quá trình thực hiện dự án có đến nơi đến chốn hay không đã bị bỏ ngỏ. Qua khảo sát một số địa phương thụ hưởng các CT MTQG cho thấy, nhiều nơi đã “hiểu chưa đủ” nội dung các văn bản hướng dẫn việc thực hiện các chương trình MTQG, trách nhiệm cũng như nghĩa vụ cung cấp thông tin, số liệu cụ thể cho đơn vị quản lý trực thuộc. Đặt giả thiết nếu công trình có sự cố, trách nhiệm thuộc về ai: sở, ngành, địa phương trực thuộc hay nhà thi công?

Vẫn biết việc quản lý với nhiều hạng mục là không dễ, nhất là khi chúng ta chưa có những văn bản cụ thể hướng dẫn. Nhưng nếu không sớm có những giải pháp khắc phục thì rất khó có thể kiểm soát được chất lượng của những công trình MTQG.