Năm 2009 và quý I-2010 lực lượng công an toàn tỉnh đã phối hợp với lực lượng chức năng và chính quyền các địa phương trên địa bàn, kiểm tra, xử lý 1.317 trường hợp vận chuyển, kinh doanh, chế biến than trái phép; triệt xóa 687 lượt cửa lò, điểm khai thác, thu gom, tập kết than trái phép; tổng thu và tạm giữ gần 80 ngàn tấn than các loại, trị giá trên 30 tỷ đồng, phạt hành chính gần 4 tỷ đồng.
Kết quả này góp phần không nhỏ vào thành tích chung của tỉnh trong việc lập lại trật tự trong sản xuất, kinh doanh than trên địa bàn.
Theo lãnh đạo Công an tỉnh cho biết: Qua công tác xử lý vi phạm và điều tra các vụ án liên quan đến lĩnh vực khai thác, vận chuyển, tiêu thụ than trái phép cho thấy có 4 nhóm nguyên nhân dẫn đến tình trạng này. Đó là, về nhận thức chung, một bộ phận không nhỏ cán bộ trong các cơ quan quản lý nhà nước, trong nội bộ Tập đoàn Công nghiệp Than và khoáng sản Việt Nam (TKV) và nhiều người dân, doanh nghiệp... nhận thức chưa đầy đủ về tầm quan trọng của công tác bảo vệ tài nguyên than và vấn đề đảm bảo năng lượng. Trong khi đó, kinh doanh mặt hàng than hiện nay đang có lợi nhuận cao, nếu đưa than xuất khẩu sang Trung Quốc thì có sự chênh lệch giá lớn với than tiêu thụ trong nước. Do vậy, vì lợi nhuận nhiều tổ chức doanh nghiệp và người dân đã tìm mọi cách để khai thác, mua bán, xuất khẩu than.
Nhóm nguyên nhân thứ hai do cơ chế quản lý của TKV. Đây vừa là doanh nghiệp hoạt động sản xuất kinh doanh (theo Luật doanh nghiệp), nhưng đồng thời lại thực hiện chức năng quản lý nhà nước và giữ độc quyền trong sản xuất kinh doanh than. Trong khi việc khai thác than đang phát triển “nóng” nhưng năng lực quản lý còn hạn chế. Điều này thể hiện qua việc tổ chức tận thu than, ký hợp đồng thuê một lượng lớn các phương tiện và lực lượng tư nhân bên ngoài vào khai thác ở một số khai trường. Vì vậy, công tác quản lý, kiểm soát than đưa về cuối nguồn tiêu thụ đã nảy sinh tiêu cực. Đây là một trong những nguyên nhân cơ bản, quan trọng nhất dẫn đến sở hở, thiếu sót trong công tác quản lý của TKV thời gian qua, làm phát sinh nhiều vấn đề trong lĩnh vực này.
Và những nguyên nhân tiếp theo là một số cơ chế, chính sách của nhà nước liên quan đến lĩnh vực này còn bất cập, tạo ra kẽ hở để các đối tượng lợi dụng kinh doanh và xuất khẩu than trái phép. Công tác quản lý nhà nước trên địa bàn của chính quyền địa phương và các lực lượng chức năng trong khai thác, vận chuyển, kinh doanh than có lúc còn lỏng lẻo. Thậm chí còn một bộ phận tiêu cực, tiếp tay cho hoạt động khai thác, vận chuyển, tiêu thụ và xuất khẩu than trái phép. Bên cạnh đó, công tác phối hợp của một số tỉnh, thành phố giáp ranh với Quảng Ninh chưa chặt chẽ.
Xác định rõ những nguyên nhân dẫn đến tình trạng khai thác, vận chuyển, kinh doanh than trái phép trên địa bàn, Công an tỉnh đã tham mưu cho Tỉnh ủy, UBND tỉnh ra các văn bản chỉ đạo các ngành, chính quyền địa phương có liên quan tập trung triển khai các biện pháp xử lý vi phạm trong lĩnh vực này. Riêng Công an tỉnh đã xây dựng chương trình hành động và ban hành kế hoạch liên tục mở nhiều đợt cao điểm xử lý các vi phạm trong lĩnh vực khai thác, chế biến, vận chuyển, tiêu thụ than trái phép trên địa bàn toàn tỉnh và tập trung vào các địa phương: Đông Triều, Hạ Long, Cẩm Phả, Uông Bí, Hoành Bồ. Chỉ đạo lực lượng CSGT thủy, bộ; Công an các địa phương liên quan, tăng cường kiểm tra, bắt giữ, xử lý số phương tiện vận chuyển than không giấy tờ hợp lệ trên toàn tuyến. Thành lập đoàn liên ngành gồm (Công an, Tài nguyên môi trường, Giao thông, Quản lý Thị trường, Quân sự...) đồng loạt kiểm tra các cảng, bến bãi, các phương tiện neo đậu tại các cảng bốc rót than để phát hiện, xử lý các vi phạm. Bên cạnh đó, Công an tỉnh còn tham mưu cho tỉnh xây dựng quy chế hoạt động của Ban Chỉ đạo giải quyết tình hình khai thác, vận chuyển, tiêu thụ than trái phép; triển khai quyết định của Tỉnh ủy về thành lập Ban điều tra các vụ án liên quan đến tiêu cực, tham nhũng trong khai thác, vận chuyển và tiêu thụ than.
Với chức năng của mình, Công an tỉnh cũng đã tổ chức lực lượng rà soát toàn diện tình hình khai thác than trái phép cả ở trong và ngoài ranh giới các mỏ để tham mưu UBND tỉnh chỉ đạo xử lý các vi phạm, như: mua bán đất vườn để tổ chức đào lấy than; thu hồi giấy phép của các dự án trồng rừng, san lấp mặt bằng nhưng thực chất là khai thác than trái phép; tổ chức thu mua gom than trái phép...Đồng thời, nhằm nâng cao hiệu quả công tác bảo vệ tài nguyên, ranh giới mỏ, Công an tỉnh chỉ đạo các đơn vị nghiệp vụ ( PA17, PC15, PC36...) tiến hành rà soát lại các kế hoạch, quy chế phối hợp với lực lượng bảo vệ một số đơn vị thành viên TKV để sửa đổi, bổ sung cho phù hợp với tình hình thực tế. Theo dõi nắm sát chỉ đạo của Chính phủ và Quyết định của TKV về việc đình chỉ các điểm tận thu của Công ty CP đầu tư thương mại và dịch vụ TKV tại 9 khu vực (gồm 27 điểm khai thác trên địa bàn) và có văn bản kiến nghị xử lý vi phạm trong công tác quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường của Công ty TNHH 1 thành viên 91 - Tổng công ty Đông Bắc, các Công ty than Mạo Khê, Đồng Vông... Tăng cường điều tra cơ bản (543 đơn vị doanh nghiệp ngoài TKV được phép kinh doanh than mỏ và 12 doanh nghiệp được phép xuất khẩu tiểu ngạch sau thời điểm tạm dừng việc xuất khẩu than tiểu ngạch qua cửa khẩu Vạn Gia (Móng Cái) theo chỉ đạo của Chính phủ. Trên cơ sở đó, tham mưu cho UBND tỉnh chỉ đạo Sở Kế hoạch- Đầu tư và Sở Công thương rà soát, chấn chỉnh lại việc cấp phép kinh doanh than cho các doanh nghiệp của tỉnh; Sở Giao thông vận tải phối hợp với Cảng vụ Quảng Ninh và chính quyền địa phương rà soát, thu hồi giấy phép đối với các cảng, bến, bốc rót than không đủ điều kiện. Đi liền với đó, công tác điều tra các vụ án liên quan đến khai thác, vận chuyển, tiêu thụ than trái phép... cũng được Công an tỉnh chỉ đạo các cơ quan điều tra tập trung củng cố tài liệu, chứng cứ đối với các vụ án đã khởi tố. Chỉ đạo các đơn vị, địa phương lập án đấu tranh với các hành vi tiêu cực, tham nhũng, những vi phạm trong lĩnh vực này. Phối hợp với các ngành chức năng đẩy nhanh tiến độ xử lý đối với các vụ việc có liên quan đến khai thác, vận chuyển, kinh doanh than trái phép v.v.
Có thể khẳng định, cách làm của Công an tỉnh đã thu được những kết quả cao trong công tác lập lại trật tự trong sản xuất, kinh doanh than trên địa bàn. Tuy nhiên, để kết quả này ngày càng đạt cao hơn nữa, theo Thiếu tướng Nguyễn Hữu Tước, Giám đốc Công an tỉnh đề nghị : Chính phủ và các Bộ, ngành T.Ư sớm phê duyệt quy hoạch phát triển ngành than đến năm 2025 làm cơ sở cho công tác quản lý, điều hành sản xuất kinh doanh than tại Quảng Ninh. Rà soát, xem xét lại cơ chế quản lý của TKV. Rà soát sửa đổi, bổ sung các quy định và cơ chế, chính sách liên quan đến lĩnh vực này. Trọng tâm là quy định về điều kiện chế biến, kinh doanh và xuất khẩu than; cấp phép cho doanh nghiệp có chức năng chế biến, kinh doanh than và công tác hậu kiểm... Bộ Công an, chỉ đạo các đơn vị nghiệp vụ tập trung nắm tình hình, xác minh thu thập tài liệu về những vấn đề sai phạm liên quan đến công tác chỉ đạo, điều hành của lãnh đạo TKV (cấp tỉnh không đủ điều kiện và thẩm quyền). Đồng thời chỉ đạo Công an các tỉnh giáp ranh với Quảng Ninh (Hải Phòng, Hải Dương, Bắc Giang...) tăng cường kiểm tra, xử lý các hoạt động vận chuyển, lập bến bãi chế biến, kinh doanh, tiêu thụ than trái phép.
Đối với tỉnh và TKV, tiếp tục triển khai các biện pháp tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước trong lĩnh vực khai thác, chế biến, vận chuyển, kinh doanh than trên địa bàn. Tập trung vào một số vấn đề trọng tâm như: rà soát lại các quy chế, quy trình quản lý trong nội bộ TKV, đảm bảo giám sát chặt chẽ hơn hoạt động sản xuất, kinh doanh than, hạn chế các điều kiện phát sinh vi phạm; quản lý, ngăn chặn khai thác than trái phép cả trong và ngoài ranh giới mỏ; tăng cường xử lý các phương tiện vận chuyển than trái phép trên các tuyến giao thông thủy, bộ; rà soát và quy hoạch lại các cảng, bến chế biến, tiêu thụ than; tiếp tục nghiên cứu đề xuất với Chính phủ và các bộ, ngành Trung ương những cơ chế, chính sách phù hợp để ngành than phát triển bền vững, hỗ trợ nhiều hơn cho sự phát triển kinh tế-xã hội của tỉnh.
