Quảng Ninh là tỉnh có tài nguyên thiên nhiên phong phú song phải chịu nhiều sức ép về môi trường. Hiện nay và trong tương lai Quảng Ninh được tập trung để hình thành các trung tâm công nghiệp lớn (khai thác than, sản xuất điện, xi măng, đóng tàu) gắn với các khu công nghiệp tập trung. Bởi vậy, Quy hoạch bảo vệ môi trường tỉnh Quảng Ninh đến năm 2020 là một công cụ đắc lực để phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.
Hiện trạng môi trường tổng thể
Thời gian qua, công tác bảo vệ môi trường trên địa bàn tỉnh đã có những chuyển biến tích cực. Các vấn đề môi trường bức xúc đã và đang từng bước được giải quyết như: Hạn chế ô nhiễm môi trường trong hoạt động khai thác khoáng sản, hạn chế các nguồn gây ô nhiễm môi trường Vịnh Hạ Long, giảm thiểu ô nhiễm không khí dọc tuyến QL18A, quy hoạch phát triển các ngành gắn với bảo vệ môi trường... Tuy nhiên, tại khu vực khai thác, chế biến và vận chuyển than hàm lượng bụi, khí thải và tiếng ồn đều vượt quá tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN). Tại khu vực nhà sàng Công ty Than Mạo Khê quá TCVN 2,86 lần; trên tuyến đường vận tải vào khai trường Công ty Than Hà Tu tại phường Hà Khánh hàm lượng bụi vượt quá giới hạn cho phép 1,67 lần. Dọc tuyến QL18A từ Đông Triều đến Móng Cái bị ô nhiễm do bụi và tiếng ồn. Việc khai thác than cũng làm bồi lấp nhiều nhánh sông, suối, hồ, đập, mất nguồn sinh thủy và suy giảm nghiêm trọng chất lượng nước như nguồn nước Lán Tháp cấp cho sinh hoạt dân cư tại TX Uông Bí; các sông Vàng Danh, Mông Dương, Yên Lập; các hồ thuỷ lợi ở Đông Triều.
Trồng rừng ngập mặn ở xã Hải Đông (TP Móng Cái).
Không chỉ vậy, khối lượng chất thải nguy hại của các công ty than rất lớn. Theo số liệu thống kê, lượng ắc quy thải ra trung bình 13.462kg/ tháng; dầu cặn 78.793kg/ tháng. Điều đáng nói hầu hết các đơn vị này đều chưa có hồ sơ quản lý chất thải nguy hại. Các đơn vị thu mua chất thải nguy hại không có giấy phép. Bên cạnh đó, việc khai thác than và vật liệu xây dựng đã làm cho diện tích đất bị ô nhiễm tăng lên. Tại các khai trường khai thác than, hiện tượng xói mòn và trượt lở đất xảy ra phổ biến. Theo kết quả quan trắc lượng đất trung bình bị xói mòn khỏi các bãi thải khoảng 2.960 tấn/ha/năm.
Hiện nay, tỷ lệ thu gom chất thải sinh hoạt ở các đô thị đạt khoảng 60-70%, khu vực nông thôn đạt 40-50%. Các xã vùng sâu, vùng xa chất thải chưa được thu gom. Ngay như ở TP Hạ Long khối lượng rác thu được trung bình khoảng 215-217 tấn/ngày. Theo thống kê của Công ty INDECO, đơn vị làm nhiệm vụ thu gom rác thải thì hiệu suất thu gom tại một số phường trung tâm ở Hòn Gai và Bãi Cháy có thể đạt tới 90%, một số phường đạt 50% nhưng các xã như Việt Hưng, Đại Yên hiệu suất thu gom chỉ đạt 20-30%. Cùng với đó, chất thải rắn sinh hoạt, chất thải nguy hại của các bệnh viện, trạm y tế chưa có bãi rác xử lý riêng mà vẫn được vận chuyển đến bãi rác thải sinh hoạt để đốt. Trong khi đó, trên địa bàn tỉnh chỉ có 3 bãi rác chôn lấp được thiết kế hợp vệ sinh: Đèo Sen, Quang Hanh và Hà Khẩu; còn lại tất cả các bãi rác khác đều không đạt tiêu chuẩn thiết kế kỹ thuật. Trong 19 đơn vị y tế tuyến tỉnh, 9 phòng khám đa khoa khu vực và 184 trạm y tế xã phường, chỉ có 8 đơn vị được trang bị lò đốt chất thải y tế, 3 đơn vị được UBND tỉnh phê duyệt dự án. Tốc độ biến đổi đường bờ khu vực Vịnh Hạ Long - Bái Tử Long theo hướng mở rộng ngày càng nhanh đã làm cho chất lượng nước ven bờ bị xuống cấp ảnh hưởng đến cây ngập mặn và các loài thuỷ sinh. Chỉ trong vòng 6 năm (2001-2007) tốc độ mở rộng đường bờ bằng 81,16% so với tốc độ mở rộng đường bờ từ năm 1991-2001 (khoảng thời gian thay đổi 60%).
Trong những năm gần đây, đặc biệt từ 2006-2008 trên địa bàn tỉnh có nhiều biến động bất lợi về điều kiện thời tiết làm thiệt hại lớn về người và tài sản; đường sá, tuyến đê, kè, ao đầm thuỷ sản bị vỡ... Đơn cử như trong cơn bão số 6, mưa lớn kéo dài đã gây nên đợt lũ lịch sử hồi tháng 9-2008 đối với các huyện Bình Liêu, Ba Chẽ, Tiên Yên gây xói lở bờ sông, trượt lở đất... tổng thiệt hại ước đến 200 tỷ đồng...
Quy hoạch bảo vệ môi trường đến năm 2020
Trước những biến đổi về môi trường như vậy thì việc có một quy hoạch tổng thể về bảo vệ môi trường của tỉnh sẽ là công cụ đắc lực để phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Trong tháng 10-2009, UBND tỉnh đã thẩm định dự án Quy hoạch bảo vệ môi trường Quảng Ninh và một số vùng trọng điểm đến năm 2020. Trên cơ sở phân tích quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội trong mối quan hệ với điều kiện tự nhiên, tài nguyên và những vấn đề môi trường được dự báo, các nhà khoa học đã đề ra những quy hoạch cụ thể. Về hệ thống thoát nước đô thị và công nghiệp: Cải tạo và nâng cấp hệ thống thoát nước thải, khu chế xuất và khu đô thị mới theo tiêu chuẩn vệ sinh môi trường. Giảm tỷ lệ thất thoát nước trong đô thị từ 55% hiện nay xuống 20-25%. Đồng thời lập quy hoạch và xây dựng đồng bộ hệ thống thoát nước, các khu chứa và xử lý nước thải, chất thải đô thị nhất là ở TP Hạ Long và 2 TX Cẩm Phả, Uông Bí. Quy hoạch tập trung xử lý chất thải rắn, qua nghiên cứu, điều tra khảo sát của Trường Đại học khoa học tự nhiên và Sở Tài nguyên và Môi trường đã khảo sát và lựa chọn một số khu vực có thể sử dụng làm bãi rác tập trung như: Bãi chôn lấp rác khu 4, phường Mông Dương (TX cẩm Phả), bãi rác Đồng Dực, Trại Me (thị trấn Trới, huyện Hoành Bồ).
Nhằm hướng tới mục tiêu phát triển sản xuất hài hòa với môi trường cần có quy hoạch khu vực sàng tuyển, vận tải và cảng xuất than; hệ thống thoát nước; quy hoạch cải tạo khu vực khai thác than thành hồ chứa nước, tổ hợp khu du lịch vui chơi giải trí. Bên cạnh đó, quy hoạch bảo vệ môi trường khu vực đô thị và khu công nghiệp sẽ thực hiện theo hướng chuyển các công trình và xí nghiệp gây ô nhiễm nặng ra khỏi khu vực TP Hạ Long. Đầu tư cải tạo và xây dựng các công trình xử lý chất thải cho tất cả các đơn vị sản xuất công nghiệp, bệnh viện và các khu dân cư trọng điểm trong các đô thị. Đồng thời kiểm tra, đánh giá tác động môi trường đối với tất cả các dự án phát triển kinh tế - xã hội, các dự án hợp tác đầu tư và các công trình cơ bản. Quy hoạch bảo vệ môi trường khu di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long tập trung vào công tác kiểm soát chặt chẽ việc đổ các chất thải rắn và nước thải có ô nhiễm vào Vịnh; quản lý chặt chẽ việc xả thải của các tàu vận tải hoạt động trên biển. Sớm xây dựng một lực lượng chuyên trách với phương tiện đủ mạnh để ngăn chặn và ứng phó kịp thời với sự cố tràn dầu trong vành đai kinh tế ven biển vịnh Bắc Bộ. Để cập nhật được những số liệu chính xác về mức độ ô nhiễm môi trường quy hoạch mạng lưới điểm quan trắc môi trường trong đó tập trung vào 4 nhóm: Nhóm điểm quan trắc môi trường không khí - tiếng ồn; nhóm điểm quan trắc môi trường nước; nhóm điểm quan trắc môi trường rác thải và nhóm điểm quan trắc tai biến thiên nhiên (trượt lở đất, lũ quét, bồi lấp vịnh...).
Phát triển kinh tế bền vững gắn với bảo vệ môi trường là một nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của các cấp, các ngành. Hy vọng Quy hoạch bảo vệ môi trường Quảng Ninh đến năm 2020 thực sự là công cụ đắc lực trong phát triển kinh tế vĩ mô.
