Yên Hưng là vùng đất có truyền thống lịch sử -văn hoá từ lâu đời. Toàn huyện hiện có 217 di tích các loại, chiếm non nửa tổng số di tích của toàn tỉnh. Trong đó có 39 di tích đã được xếp hạng cấp quốc gia, 10 di tích xếp hạng cấp tỉnh...
Trao đổi cùng chúng tôi về thực trạng công tác quản lý các di tích trên địa bàn, ông Lê Đồng Sơn, Trưởng phòng Văn – Thể huyện Yên Hưng cho biết:
- Các di tích hiện đang tồn tại ở Yên Hưng thường bao gồm: đình, chùa, đền, miếu, từ đường, nhà thờ công giáo, di chỉ khảo cổ... với tổng cộng khoảng gần 9.500 hiện vật lưu giữ trong đó. Gắn liền với di tích là các lễ hội truyền thống. Ngoài các lễ hội tiêu biểu như: Lễ hội Tiên Công, lễ hội Bạch Đằng, còn có 6 hội làng, 20 hội chùa làng, 80 hội của các từ đường dòng họ... Toàn huyện hiện có 39 di tích được xếp hạng cấp quốc gia và 10 di tích xếp hạng cấp tỉnh.
Bộ máy quản lý di tích của chúng tôi được thành lập từ cấp huyện tới xã. ở cấp huyện thì Phòng Văn - Thể là cơ quan quản lý nhà nước các hoạt động bảo vệ, tôn tạo và phát huy giá trị của các di tích, trực tiếp hướng dẫn các xã, các ban quản lý di tích về công tác bảo vệ, tôn tạo và tổ chức lễ hội. ở cấp xã có các Ban quản lý di tích, do 1 đồng chí Phó Chủ tịch UBND xã hoặc Chủ tịch MTTQ làm trưởng ban, thành viên là đại diện Ban Văn hoá thông tin xã hội, người cao tuổi ở xóm, thôn có di tích. Hiện toàn huyện có 180 ban quản lý các di tích với gần 800 thành viên, hầu hết đều hoạt động tự nguyện, không lương. Ngoại trừ Ban quản lý di tích đền Trần Hưng Đạo- miếu Vua Bà của xã Yên Giang được hưởng trợ cấp 350 ngàn đồng/người/tháng bằng nguồn công đức tại di tích.
Có thể nói, nhờ sự quan tâm của các cấp, sự hưởng ứng tích cực của người dân mà cho tới giờ các di tích trên địa bàn huyện đã và đang được bảo vệ, tôn tạo và phát huy tốt giá trị trong việc xây dựng đời sống văn hoá, phát triển kinh tế, giữ gìn an ninh chính trị ở địa phương.
+ Được biết, Yên Hưng là một địa phương trong tỉnh đã làm tốt công tác xã hội hoá công tác bảo vệ, tôn tạo và phát huy giá trị di tích. Ông có thể cho biết cụ thể hơn về vấn đề này?
- Tính ra từ năm 2000 – 2006, chúng tôi đã huy động được hơn 31,9 tỷ đồng cho đầu tư bảo tồn, tôn tạo các di tích, trong đó các tầng lớp nhân dân đã đóng góp gần 14 tỷ đồng. Đó là chưa kể với hơn 800 người tham gia bảo vệ di tích làm việc không lương như đã nói ở trên. Tôi cho rằng trong lĩnh vực này, vai trò của nhân dân là rất lớn. Thực tế cho thấy chẳng phải tất cả những di tích tồn tại hàng trăm năm tới hôm nay, đều do người dân gìn giữ cả đấy sao. Trong phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá” của huyện, chúng tôi đặt vấn đề bảo vệ và phát huy giá trị di tích là một tiêu chí xây dựng làng văn hoá của các thôn, xóm và đã được nhân dân tích cực hưởng ứng, đồng tình...
+ Thực tế trên địa bàn tỉnh, đây đó còn có những di tích mà quá trình tôn tạo đã không được cơ quan chức năng giám sát chặt chẽ, khiến cho tính nguyên gốc của di tích bị mất đi ít nhiều. Là địa phương có số lượng di tích nhiều như vậy, Yên Hưng có xảy ra tình trạng này không?
- Quá trình tôn tạo, trùng tu các di tích trên địa bàn huyện, chúng tôi luôn giám sát rất chặt chẽ. Chỗ nào sai sót, chúng tôi đều góp ý kịp thời để sửa chữa cho phù hợp. Hơn nữa, một yếu tố thuận lợi là ảnh hưởng văn hoá truyền thống đã đi sâu vào tiềm thức của hầu hết người dân Yên Hưng. Vì vậy, việc tôn tạo các di tích, nhất là các di tích đã xếp hạng đều giữ được tính nguyên gốc tối đa...
+ Mới đây, ngày 14- 12- 2006, UBND tỉnh đã ra quyết định về việc thành lập Ban quản lý các di tích trọng điểm của tỉnh (trong đó có cụm di tích Chiến thắng Bạch Đằng). Điều đó có tác động như thế nào trong việc bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị của cụm di tích lịch sử này?
Trong số 4 di tích trọng điểm của tỉnh, mỗi di tích có đặc thù riêng nên việc quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị, nhất là tổ chức lễ hội cũng có sự khác nhau. Vừa qua, trong quá trình làm việc với một chuyên gia Nhật Bản tham gia xây dựng đề cương quy hoạch tổng thể cụm di tích Chiến thắng Bạch Đằng, tôi có trao đổi thì ông cho biết: Như ở nước họ, việc bảo tồn, phát huy giá trị của di tích, vai trò chủ đạo là người dân. Họ là người tham gia bảo tồn, tôn tạo, quản lý di tích, đồng thời tạo ra sản phẩm, dịch vụ thu hút du khách. Như vậy, đạt được cả 2 mục đích: Vừa bảo tồn các di tích vừa tạo công ăn việc làm, đem lại hiệu quả kinh tế cho xã hội.
+ Như ông đã giới thiệu ở trên, Yên Hưng có một kho di sản văn hoá rất lớn là các di tích kiến trúc, lễ hội, phong tục độc đáo. Tuy nhiên, những năm qua, các giá trị văn hoá này vẫn chỉ là “tiềm năng” của du lịch...
- Ngoài các di tích lịch sử văn hoá thì Yên Hưng còn có các làng nghề, lễ hội, phong cảnh đồng quê rất thích hợp cho việc tổ chức các tuor du lịch văn hoá, du lịch sinh thái. Quả thực, những năm qua các di tích này vẫn mới chỉ phục vụ tín ngưỡng và giáo dục truyền thống là chủ yếu. Muốn phát triển nó thành những sản phẩm du lịch chất lượng thu hút khách thì cần có quy hoạch, đầu tư về cơ sở vật chất, hạ tầng. Vừa rồi, chúng tôi đã xây dựng trang Web bước đầu giới thiệu về lịch sử, văn hoá của vùng đất Yên Hưng. Và trong quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế- xã hội của huyện Yên Hưng tới năm 2010, định hướng tới năm 2020 (đã được UBND tỉnh phê duyệt), phần du lịch huyện cũng đã đề cập sự cần thiết phát huy tiềm năng này.
+ Năm 2007, công việc trọng tâm của bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị các di tích của huyện gồm những gì, thưa ông?
- Chúng tôi sẽ tập trung vào một số công việc cơ bản, bao gồm: Hoàn chỉnh quy hoạch cụm di tích Chiến thắng Bạch Đằng; xây dựng các hạng mục tôn tạo di tích Bến đò cổ; hoàn chỉnh tôn tạo đình Lưu Khê và một số công việc liên quan khác bởi đến năm 2008, sẽ là dịp chúng ta kỷ niệm 720 năm chiến thắng Bạch Đằng lịch sử (1288- 2008). Một sinh hoạt văn hoá chúng tôi rất muốn phục hồi đó là lễ hội xuống đồng ở Phong Cốc, đã bị mai một hơn chục năm nay. Đây là một lễ hội mang tính nhân văn rất cao, ở Quảng Ninh chỉ có riêng Yên Hưng. Tuy nhiên khó khăn lớn nhất là kinh phí, bởi chỉ huyện thôi thì khó gánh nổi (khoảng 600 triệu đồng). Bấy nhiêu công việc thôi nhưng hoàn thành được, tôi cho là đã rất thành công rồi.
+ Xin cảm ơn ông!
