Lao là bệnh dễ lây và có ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe người dân nên đòi hỏi sự chủ động của cộng đồng trong việc phòng bệnh. Mặc dù có những thuận lợi, song công tác phòng chống lao trên địa bàn Quảng Ninh hiện vẫn gặp nhiều khó khăn.
Là một trong các chương trình mục tiêu quốc gia, nên mạng lưới phòng chống lao được trải khắp từ tuyến tỉnh đến các xã. Tại tuyến huyện, nơi làm công tác xét nghiệm lao đã được trang sắm thiết bị khá đầy đủ; kiến thức của các y, bác sĩ làm chương trình này ngày một nâng cao; người bệnh được hưởng chế độ thuốc điều trị miễn phí... Đây là những yếu tố thuận lợi giúp công tác phòng chống lao trên địa bàn tỉnh ngày càng phát huy hiệu quả. Từ năm 2005, các địa phương tách trung tâm y tế và phòng y tế huyện.Việc phân cấp này giúp công tác điều trị, dự phòng bệnh, quản lý tuyến thuận tiện. Tuy nhiên hiện nay, sự phối hợp giữa 2 đơn vị này ở nhiều nơi chưa tốt. Mỗi huyện, thị, thành phốcó 1 tổ phòng chống lao trực thuộc trung tâm y tế huyện để thuận tiện cho công tác xét nghiệm, phát hiện và điều trị cho bệnh nhân lao. Tổ còn có nhiệm vụ giám sát công tác phòng chống lao ở tuyến xã. Hệ thống y tế xã, phường cũng tham gia việc giám sát lao, bởi đây là nơi phát hiện, tấn công giai đoạn đầu của bệnh, nhưnghệ thống này lại chịu sự quản lý trực tiếp của phòng y tế huyện. Do đó,tổ phòng chống lao thực hiện quản lý, giám sát, chỉ đạo tuyến xã gặp khó khăn. Một vài địa phương, khi phòng y tế huyện tổ chức chương trình phòng chống lao ở cơ sở không mời tổ phòng chống lao, do vậy tổkhông nắm được cụ thể chương trình. ở một vài địa phương khác, người trong tổ phòng chống lao tuyến huyện thường xuyên điều chuyển về phòng y tế, nên tổ phải bổ sung lực lượng, đào tạo, tập huấn lại, ảnh hưởng đến công tác quản lý, giám sát, điều trị bệnh lao. Một nguyên nhân nữa gây khó khăn cho công tác phòng chống lao trên địa bàn tỉnh, là do trình độ nhận thức của người dân về bệnh này còn hạn chế, mặc dù việc tuyên truyền phòng chống lao luôn được đẩy mạnh. Năm 2006, Bệnh viện Lao và Phổi tỉnh đã phối hợp cùng một số trung tâm y tế tuyến huyện, như: Hải Hà, Yên Hưng... tổ chức hội thảo về công tác lao; tập huấn cho giáo viên một số trường trên địa bàn tỉnh để đưa công tác tuyên truyền lao đến với học sinh; tập huấn cho trên 500 cán bộ các huyện, thị xã, thành phố; phát tờ rơi đến người dân v.v... Theo tiêu chuẩn của chương trình mục tiêu quốc gia, tỷ lệ người dân đikhám, xét nghiệm lao phải đạt 1% dân số; nhưngtừ năm 1997 đến 2005, tỷ lệ đó ởQuảng Ninh chỉ dao động từ 0,2 -trên 0,4%;năm 2006 tăng, nhưng mớiđạt mức 0,6%. Chương trình mục tiêu quốc gia muốn đưa việc xét nghiệm, phát hiện lao ngay tại tuyến xã để hạn chế việc đi lại cho người bệnh, tuy nhiên do nhiều người dân còn mặc cảmvề bệnh lao, chủ quan, không đi khám, làm xét nghiệm... khi bệnh nặng thì lại trực tiếp lên thẳng Bệnh viện Lao và Phổi để khám, điều trị. Đây là nguyên nhân khiến cho việc xét nghiệm, phát hiện lao ở tuyến cơ sở, kể cả tuyến huyện còn thấp. Đa số bệnh nhân lao chỉ được phát hiện tại tuyến tỉnh (chiếm hơn 60%). Việc này cũng tạo nên tình trạng quá tải về số lượng bệnh nhân nằm viện tại tuyến tỉnh (tỷ lệ sử dụng giường bệnh/tháng ở Bệnh viện Lao và Phổi hơn 116%). Theo quy định, cán bộ làm công tác phòng chống lao tuyến huyện phải đi giám sát công tác phòng chống lao tuyến xã 4 lần/xã/năm, nhưng thực tế nhiều tổ chỉ điđược 1 - 2 lần. Bởi số cán bộ làm chương trình phòng chống lao tuyến huyện còn ít (mỗi tổ phòng chống lao có 3 người, gồm: tổ trưởng, xét nghiệm viên, dược viên), lại phải kiêm nhiều việc ở trung tâm y tế (xét nghiệm, điện tim, khám chữa các bệnh khác...). Chi phícho công tác phòng chống lao ở tuyến xã rất thấp. Mỗi xã chỉ được 1 định suất10.000 đồng/tháng, trong khi đó, họ phải kiêm cả nhiệm vụ đưa bệnh nhân lao lên tuyến huyện để xét nghiệm, điều trị. Có những xã xa trung tâm, trong thángcó tới 5 - 7 bệnh nhân, riêng chi phí xăng xe đã không đủ, khiến nhiều người nản lòng. Mạng lưới y tế thôn, bản hiện chưa phát huy được hiệu quả trong công tác phòng chống lao. Năm 2006, số bệnh nhân lao toàn tỉnh là 1.013 người, trong đó bệnh nhânlao phổi AFB dương tính mới (mang vi trùng lao trong đờm) là 644 người. Các địa phương có tỷ lệ bệnh nhân lao phổi AFB/số bệnh nhân lao cao là: Cẩm Phả 136/207; Hạ Long 130/228... Quảng Ninh là tỉnh có tỷ lệ điều trị lao khỏi bệnh cao so với các tỉnh thành trong cả nước, 89,1% năm 2006 (toàn quốc là 86%). Những năm trước, tỷ lệ này của tỉnh đạt tới91- 92%. Việc sụt giảm là do tình trạng bệnh nhân lao có HIV tăng nhanh. Năm 1997 mới phát hiện bệnh nhân lao có HIV, thì đến nay, hàng nămsốcó HIVchiếm tới 10-15% tổng số bệnh nhân lao. Năm 2006, trong số gần 600 bệnh nhân lao phổi AFB dương tính mới phát hiện ở Bệnh viện Lao và Phổi thì có tới 172 bệnh nhân có HIV dương tính. Khi xong chương trình điều trị (8 tháng), nhiều bệnh nhân không đến xét nghiệm lại;có trường hợpkháng thuốc v.v..cũng là những nguyên nhân làm cho điều trị bệnh lao gặp khó khăn. Chủ đề phòng chống lao năm nay là: “Bệnh lao có ở một nơi thì sẽ có khắp mọi nơi”. Điều này cho thấy mức độ lây lan của căn bệnh này. Quảng Ninh là tỉnhcó nhiều xã vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo; nhận thức của người dân nơi này về phòng trừ dịch bệnh còn thấp. Cộng với sự phát triển công nghiệp than, xi măng... ở khu vực trung tâm như: Cẩm Phả, Hạ Long, Uông Bí là một trong những tác nhân gây nên các bệnh về phổi, nhất là bệnh lao. Chính vì vậy, khắc phụckhó khăn cho các tuyếnvà nâng cao nhận thức cho người dân là những vấn đề cần quan tâm trong công tác phòng chống lao hiện nay.
Đoàn TN huyện Hoành Bồ và Đoàn TN Sở GT-VT phối hợp tuyên truyền phòng chống dịch bệnh cho người dân xã Kỳ Thượng (Hoành Bồ).
