Thành lập năm 1988, Mỏ than Núi Béo (nay là Công ty cổ phần Than Núi Béo) tháng 11 này vừa tròn 21 tuổi nhưng đã tạo được sự thành công đáng tự hào: Là đơn vị dẫn đầu ngành Than về tốc độ tăng trưởng; đơn vị dẫn đầu về sản lượng than khai thác và kinh doanh hiệu quả; Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới...
Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết tặng hoa cho công nhân lái máy xúc Nguyễn Trọng Phiên (Công ty CP Than Núi Béo) nhân dịp đồng chí về thăm Công ty, tháng 12-2007.
Thời điểm những năm 1988-1990, Nhà nước chuyển đổi cơ chế quản lý xóa bỏ bao cấp. Đây là thời kỳ khó khăn nhất của Công ty Than Núi Béo. Vì thời điểm này Công ty chưa qua giai đoạn kiến thiết cơ bản, không có tiền để bóc xúc đất đá mở vỉa than, than ít, chất lượng kém rất khó tiêu thụ trong khi mức lãi từ vốn đầu tư ngân sách và vốn vay tín dụng ngày một tăng nên càng sản xuất càng lỗ nặng, doanh thu không đủ để tái đầu tư mở rộng sản xuất. Cuối năm 1994 dư nợ lãi vay đầu tư trên 30 tỷ đồng trong khi tổng doanh thu của Công ty chỉ đạt 20 tỷ đồng. Đời sống của công nhân hết sức khó khăn, đã có ý kiến nên sáp nhập Mỏ vào một đơn vị khác.
Để khắc phục khó khăn, lãnh đạo Công ty đã tìm nhiều giải pháp, tạo nguồn vốn để mua sắm thêm thiết bị, tổ chức lại sản xuất để tăng năng suất lao động, rút bớt người và xe máy ra mở công trường mới. Nhận thấy tài nguyên Vỉa 14 xấu, lãnh đạo Công ty quyết định chuyển phương án sản xuất sang Vỉa 11, tạm dừng sản xuất ở Vỉa 14. Phương án mới chuyển khai thác từ phía tây sang phía đông (ngược hẳn với thiết kế của Liên Xô) cùng với nhiều giải pháp công nghệ đã được Bộ Năng lượng (nay là Bộ Công thương) phê duyệt với công suất giai đoạn 1 là 300.000 tấn than/năm. Sau gần một năm bóc đất Vỉa 11 đã cho ra than với sản lượng lớn, trở thành công trường khai thác chủ lực của Công ty. Số lượng công trường, phân xưởng thành lập thêm đã đáp ứng kịp thời nhu cầu sản xuất. Công ty quyết định đầu tư lớn mua sắm hàng loạt các thiết bị khoan, gạt, bóc xúc hiện đại, công suất lớn của các hãng CATERPILLAR (Mỹ) VOLVO (Thụy Điển), KAWASAKI (Nhật). Ngoài ra, Công ty là đơn vị đầu tiên trong ngành Than sử dụng máy cày xới để làm tơi đất đá thay cho việc khoan nổ mìn - đây là thiết bị hiện đại có công suất lớn nhất được sử dụng ở Việt Nam. Những chủng loại thiết bị trên đã vận hành với năng suất cao, mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt và đang được các công ty than lộ thiên khác áp dụng rộng rãi.
Chính nhờ sự chuyển hướng khai thác và mạnh dạn vay vốn đầu tư nên chỉ sau 2 năm bóc đất xây dựng cơ bản, mỏ đã khai thác và tiêu thụ 70.000 tấn than, khẳng định sự đi lên tất yếu đồng thời mở ra một triển vọng mới trong đầu tư phát triển.
Năm 1996 đánh dấu bước ngoặt quan trọng, khẳng định sự phát triển đi lên của Công ty khi được Chính phủ ban hành quyết định trở thành đơn vị thành viên hạch toán độc lập trực thuộc Tập đoàn TKV (trước đây là Tổng Công ty Than Việt Nam). Núi Béo từ đây thực sự có những bước phát triển vượt bậc và có cơ hội tự khẳng định mình qua sự đổi mới cách nghĩ, cách làm. Sau 4 năm vượt khó, tính đến năm 2000, các chỉ tiêu chính Công ty thực hiện so với năm 1996 đều tăng khá cao: Bốc xúc đất đá tăng gấp 3 lần, khai thác than và doanh thu bán than tăng gấp 2 lần.
Giai đoạn từ năm 2001 đến 2005, Núi Béo được Tổng Công ty giao nâng sản lượng khai thác lên 1,2 triệu tấn than. Để phấn đấu đạt công suất thiết kế trong khi mới chỉ đang khai thác được ở mức 400 nghìn thấn than, ngay từ đầu năm 2001, giải pháp nâng cao chất lượng được thực hiện đồng bộ, đó là không ngừng cải tiến phương pháp quản lý công nghệ khai thác, liên tục đầu tư vào nhân lực và thiết bị nhằm tạo ra sản phẩm có chất lượng tốt nhất đáp ứng nhu cầu của khách hàng. Công ty trang bị dàn thiết bị hiện đại gồm hàng trăm xe trọng tải đến 55 tấn, máy xúc lật dung tích từ 5m3 đến 10m3/gầu. Máy cày xới đất đá cùng các hệ thống sàng công suất lớn... Sau quá trình đổi mới đồng bộ, đến năm 2003 Công ty đã đạt công suất khai thác 1,2 triệu tấn than, về trước kế hoạch 2 năm.
Núi Béo tiếp tục khẳng định mình bằng những bước phát triển vững chắc. Từ năm 2005 trở lại đây, Công ty luôn đạt sản lượng cao nhất trong số các doanh nghiệp khai thác than của Tập đoàn. Cụ thể năm 2005 khai thác được 3,1 triệu tấn than, doanh thu đạt 890 tỷ đồng; năm 2006 là 3,8 triệu tấn, năm 2008 đã tăng lên 4,5 triệu tấn than với doanh thu là 1.525 tỷ đồng. Bằng sự quyết tâm và nỗ lực không ngừng, năm 2009 này CBCN Công ty cổ phần Than Núi Béo phấn đấu đạt con số 5,3 triệu tấn than với doanh thu ước đạt trên 1.700 tỷ đồng, thu nhập bình quân của người lao động đạt 5 triệu đồng/người/tháng.
Với những bước đi đầy năng động, sáng tạo và hiệu quả, Núi Béo trở thành điểm sáng cho nhiều đơn vị trong ngành Than học tập, được Tập đoàn TKV chọn làm đơn vị đầu tiên thực hiện cổ phần hóa. Tháng 4-2006, Công ty ổ phần Than Núi Béo - TKV chính thức đi vào hoạt động. Sau 3 năm hoạt động theo mô hình mới, Núi Béo vẫn liên tục tăng trưởng.
Không chỉ bằng lòng với những thành tích đã đạt được, Núi Béo tiếp tục mở rộng đầu tư tới những miền đất mới. Công ty là 1 trong 2 doanh nghiệp đầu tiên trên địa bàn tỉnh tiến hành đầu tư ra nước ngoài với việc tham gia thành lập Công ty liên doanh khai thác Khoáng sản Lào - Việt có số vốn ban đầu là 1,5 triệu USD. Hiện Công ty đang tiến hành khảo sát khu vực mỏ sắt ở huyện Sepol - tỉnh Savanakhẹt và lập dự án trình Nhà nước Lào xin phép đầu tư khai thác. Trong chiến lược phát triển chung của Tập đoàn TKV, Núi Béo được giao chuẩn bị nguồn nhân lực để phát triển khai thác khoáng sản tại Campuchia. Hơn 1 năm qua, đoàn cán bộ chủ chốt đầu tiên của Công ty đang có mặt ở Campuchia để hoàn thiện các bước thành lập liên doanh khai thác sắt tại tỉnh Tungstreng.
Trong những năm tới Công ty tiếp tục duy trì công suất mỏ ở mức cao để sớm kết thúc phần khai thác lộ thiên, thực hiện công tác hoàn nguyên môi trường để trả lại mặt bằng cho thành phố Hạ Long làm các công trình du lịch và dân sinh. Vì vậy, ngay từ bây giờ Công ty đang bắt đầu chuẩn bị cho dự án khai thác hầm lò thay thế. Với sự chỉ đạo tập trung của Tập đoàn TKV và chiến lược phát triển bền vững của Công ty, trong tương lai không xa, tại vị trí mặt bằng hiện nay sẽ hình thành một mỏ than hầm lò lớn với tiêu chí: “Mỏ xanh, sạch, đẹp, hiện đại và thân thiện với môi trường”.
