Đứng chân ở khu công nghiệp làng nghề sửa chữa, đóng mới tàu thuyền xã Hà An (Yên Hưng), Công ty CP Công nghiệp Tàu thuỷ Sông Chanh (Công ty Sông Chanh) được biết đến như một doanh nghiệp có bước phát triển nhanh chóng.
Chỉ sau vài năm hoạt động, quy mô tổ chức và lực lượng lao động của Công ty đã không ngừng lớn mạnh. Tuy nhiên, đằng sau sự phát triển nhanh và "nóng" ấy, hàng loạt quy định về pháp luật lao động đã bị Công ty vi phạm hoặc bỏ qua, khiến người lao động phải chịu thiệt thòi…
Nhiều lao động của Công ty CP Công nghiệp Tàu thuỷ Sông Chanh hiện không yên tâm làm việc.
Đến dễ, đi khó
Tốt nghiệp Trường Đại học Hàng hải Hải Phòng, anh Đỗ Trường Giang (phường Vạn Mỹ, Hải Phòng) hăm hở nộp đơn xin vào làm tại phòng kế toán của Công ty CP Công nghiệp Tàu thuỷ Sông Chanh. Anh kể: "Tôi có quen người nhà của Giám đốc Công ty và được "vẽ" ra một viễn cảnh công việc phù hợp, lương cao, chế độ đãi ngộ hợp lý… Thế nên, tháng 7-2006, tôi nộp đơn vào Công ty và được nhận vào làm theo loại hợp đồng "dài hạn". Tuy nhiên, khi đi làm, tôi thấy Công ty không thực hiện đúng các quy định của Nhà nước về làm thêm giờ, ngày nghỉ lễ… Tháng 10-2007 tôi đã có đơn xin đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động…". Ngày 20-10-2007, anh Giang nộp đơn xin thôi việc, nhưng không được Ban giám đốc Công ty trả lời. Sau 45 ngày, anh tiếp tục có đơn gửi Ban Giám đốc, gửi Công đoàn Công ty đề nghị giải quyết, nhưng vẫn không có hồi âm. Lúc này do yêu cầu của gia đình thúc ép, anh đã bàn giao lại công việc, tài sản do mình quản lý và nghỉ việc. Tuy nhiên, Công ty Sông Chanh đã không hoàn trả lại các hồ sơ, giấy tờ có liên quan cho anh Giang mà yêu cầu anh phải nộp phạt vì đã đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động. Đến nay đã hơn nửa năm, nhưng các văn bằng, chứng chỉ bản gốc của anh Giang vẫn đang bị giữ ở Công ty Sông Chanh, do anh không chịu nộp phạt. Anh Giang cho biết: "Tôi đã thực hiện mọi trình tự, thủ tục để chấm dứt hợp đồng lao động theo đúng quy định của pháp luật, trách nhiệm của Công ty là phải giải quyết các thủ tục đó cho tôi. Việc Công ty yêu cầu tôi nộp phạt là hoàn toàn sai nên tôi không thực hiện".
Không chỉ riêng anh Giang mà hiện nay vấn đề xin thôi việc của hầu hết lao động ở Công ty Sông Chanh gặp rất nhiều khó khăn, mặc dù trình tự xin thôi việc của họ rất đúng với luật định. Sau khi viết đơn xin thôi việc gửi lên phòng Tổ chức - Tiền lương và Giám đốc Công ty, người lao động tiếp tục làm việc hết 45 ngày theo luật định chờ giải quyết thủ tục. Tuy nhiên, Công ty không giải quyết cho họ thôi việc, không trả lại hồ sơ, bằng nghề gốc cho người lao động, vậy là người lao động quyết định bỏ việc. Khi người lao động quay lại yêu cầu trả hồ sơ, thì Công ty áp người lao động vào việc tự ý bỏ việc và yêu cầu phải nộp phạt mới được lấy lại các văn bằng chứng chỉ (khi nhận vào làm Công ty yêu cầu người lao động phải nộp các bản gốc). Mức phạt của Công ty cũng rất tuỳ hứng: Người phải nộp vài trăm ngàn đồng, có người lại bị yêu cầu nộp phạt hàng chục triệu đồng. Có trường hợp lao động vì gia đình khó khăn không thể nộp phạt với số tiền lớn như vậy và trình bày với Công ty nhiều lần, nhưng Công ty vẫn cương quyết không trả. Thậm chí có lao động thử việc được 1 ngày (chưa ký HĐLĐ) thì bị tai nạn và nghỉ luôn, một thời gian sau đến lấy lại hồ sơ cũng bị cán bộ phòng TC - TL yêu cầu nộp phạt 500.000đ để lấy lại bằng.
Chỗ nào cũng sai
Làm việc với chúng tôi, ông Hà Văn Hiến, Giám đốc Công ty Sông Chanh, luôn khẳng định việc Công ty giải quyết các thủ tục thôi việc cho người lao động như đã nói ở trên là hoàn toàn đúng. Ông cho biết quy định của Công ty khi người lao động vào làm việc phải nộp toàn bộ bản gốc của các văn bằng, chứng chỉ và nếu thôi việc trước thời hạn, người lao động phải nộp phạt. Ông khẳng định: "Chúng tôi làm thế để ràng buộc người lao động. Nếu không, họ sẽ tự do thích thì làm, không thích thì nghỉ. Chúng tôi làm thế cũng chẳng có gì sai cả…". Và để khẳng định rằng mình đúng, ông bảo: "Chúng tôi đã nghiên cứu rất kỹ pháp luật về lao động". Không hiểu việc nghiên cứu này kỹ đến đâu, nhưng thực tế Công ty Sông Chanh đang thực hiện sai rất nhiều các quy định về pháp luật lao động. Tại khoản 2 Điều 8 Nghị định 39/2003/NĐ-CP ngày 18-4-2003 quy định hồ sơ mà người lao động nộp khi đăng ký tuyển dụng (hồ sơ xin việc), văn bằng chứng chỉ chỉ là bản sao, thậm chí quy định không cần công chứng. Bộ luật Dân sự cũng quy định các giấy tờ nhân thân (như bằng đại học, chứng minh thư...) là tài sản thuộc sở hữu cá nhân, được pháp luật bảo vệ. Như vậy, bất kỳ cơ quan, tổ chức, cá nhân nào cũng không được giữ giấy tờ bản chính của người lao động (trừ khi người lao động có hành vi vi phạm pháp luật bị cơ quan nhà nước có thẩm quyền tạm giữ), còn nếu có nghi ngờ về bản sao thì sử dụng bản chính để đối chiếu rồi phải trả lại ngay (hoặc theo giấy hẹn trả hồ sơ).
Không chỉ thực hiện sai về hồ sơ lao động, Công ty Sông Chanh còn có hàng loạt các sai phạm khác trong thực hiện pháp luật lao động. Tiếp cận một số hợp đồng lao động của Công ty, chúng tôi thấy rất nhiều điều khoản không rõ ràng, thậm chí trái luật. Mặc dù mẫu hợp đồng yêu cầu ghi rõ mức lương chính hoặc tiền công người lao động được hưởng, nhưng Công ty chỉ ghi "hưởng lương theo tháng"; bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế của người lao động cũng không ghi rõ mà chỉ ghi "được mua theo quy chế hợp đồng của Công ty"… Đặc biệt, Nhà nước đã quy định rõ khi người lao động làm thêm giờ được trả lương làm thêm giờ theo đơn giá tiền lương hoặc tiền lương thực trả của công việc đang làm như sau: Vào ngày thường, ít nhất bằng 150%; vào ngày nghỉ hàng tuần, ít nhất bằng 200%, vào ngày lễ, ngày nghỉ có hưởng lương, ít nhất bằng 300%. Thế nhưng, Công ty Sông Chanh chỉ thực hiện bồi dưỡng cho lao động khi huy động họ làm việc vào ngày nghỉ. Đã thế, Công ty còn không mua bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội theo đúng luật cho người lao động (đối với các hợp đồng lao động có thời hạn từ 3 tháng trở lên phải được mua bảo hiểm xã hội) mà thực hiện theo quy định riêng: Đối với các công nhân lao động trực tiếp thì sau 1 năm mới được tham gia đóng BHXH, còn đối với khối gián tiếp thì sau 6 tháng mới được tham gia đóng BHXH. Giải thích cho quy định này, ông Hà Văn Hiến nói: "Công ty chúng tôi phát triển nhanh quá, từ chỉ hai năm mà tăng từ 300 lao động lên hơn 1.000 lao động, đóng bảo hiểm không xuể…". Ông còn khẳng định thêm một quy định… trái luật nữa của Công ty là sử dụng hình phạt bằng tiền đối với người lao động. Theo ông, hình phạt này thể hiện sự "thưởng, phạt công minh" và "có tác dụng răn đe". Trong khi đó, Nhà nước đã quy định rõ việc xử lý kỷ luật nội bộ tập thể cơ quan, đơn vị đều tuyệt đối không được thực hiện bằng biện pháp phạt tiền làm ảnh hưởng đến đời sống người lao động. Điều này đã được quy định rất rõ trong Điều 84 Bộ luật Lao động và cụ thể Nghị định số 41/CP ngày 6-7-1995 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành Bộ luật Lao động, ở Điều 7 đã khẳng định: “Cấm dùng hình thức phạt tiền, cúp lương thay việc xử lý kỷ luật lao động”.
Những vi phạm pháp luật lao động ở Công ty CP Công nghiệp Tàu thuỷ Sông Chanh là rất rõ ràng, rất dễ phát hiện khi đối chiếu với Bộ Luật lao động, các văn bản pháp luật có liên quan. Tình trạng này khiến đông đảo lao động bức xúc, không yên tâm làm việc. Một công nhân xin được giấu tên bày tỏ: “Biết Công ty làm sai nhưng chúng tôi cũng không dám nói, sợ bị đuổi việc. Công đoàn Công ty thì hoạt động mờ nhạt, không bảo vệ được người lao động. Công nhân chúng tôi không yên tâm làm việc vì bảo hiểm không được mua, nghỉ việc cũng không dám vì trót nộp bằng chính mất rồi. Muốn lấy lại bằng phải nộp phạt, mà chúng tôi không có tiền...”.
