Mặc dù rất bận rộn với công việc và chuẩn bị về nước để đón năm mới nhưng ông Tomoo Aoki, chuyên gia của Cơ quan hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA) vẫn dành thời gian để trò chuyện cùng phóng viên Báo Quảng Ninh về dự án hợp tác kỹ thuật bảo vệ môi trường Vịnh Hạ Long.
Trong cuộc trò chuyện ông rất cởi mở chia sẻ những phần việc JICA đang cùng với Quảng Ninh đưa ra kế hoạch khung nhằm nâng cao năng lực quản lý thực hiện tốt công tác bảo vệ môi trường di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long.
- Xin ông giới thiệu một số nội dung cơ bản cũng như mục tiêu của dự án hợp tác kỹ thuật bảo vệ môi trường Vịnh Hạ Long?
+ Trước tiên tôi cũng xin nhắc lại những việc mà JICA đã thực hiện đối với Vịnh Hạ Long. Đó là vào năm 1998, JICA đã thực hiện nghiên cứu kế hoạch quản lý môi trường ở Vịnh Hạ Long nhằm cân bằng giữa phát triển kinh tế và môi trường tự nhiên. Khi đó, nghiên cứu này đã đề xuất nhiều biện pháp môi trường từ khía cạnh tổ chức, thể chế đến phần vật chất. Sau khi nghiên cứu kết thúc, mặc dù một phần nội dung các biện pháp đề xuất đã được thực hiện, nhưng khả năng về công nghệ cũng như nguồn nhân lực phục vụ quản lý môi trường vẫn cần phải được tăng cường.
Vì nhiều lý do nên Quảng Ninh vẫn chưa tiến hành các biện pháp bảo vệ môi trường một cách tổng hợp và hiệu quả. Ngoài ra, các vấn đề bất cập trong việc sử dụng đất không mấy được quan tâm trong quá khứ, đã trở thành một trong những vấn đề chính hiện nay. Vì thế, việc xây dựng và thực hiện chính sách sử dụng đất để hài hòa giữa phát triển và môi trường cũng như hướng tới du lịch bền vững là rất quan trọng. Bởi vậy, năm 2007, tỉnh Quảng Ninh đã đề nghị với JICA về một dự án bảo tồn Vịnh Hạ Long, Di sản thiên nhiên thế giới với việc làm cân bằng giữa môi trường và phát triển nhằm thực hiện được hoạt động công nghiệp bền vững trong khu vực.
Vào tháng 8-2008, JICA đã nghiên cứu sơ bộ đề nghị của phía Việt Nam và thống nhất khung logic của dự án với các tổ chức hữu quan ở Việt Nam. Đến tháng 4-2010, dự án chính thức được khởi động, theo kế hoạch sẽ triển khai trong 3 năm (2010-2013). Mục tiêu của dự án là "tăng cường năng lực quản lý tài nguyên thiên nhiên và môi trường để phát triển du lịch bền vững" tại Hạ Long (Vịnh Hạ Long và khu vực phụ cận) hướng tới mục tiêu chung về bảo vệ môi trường của Vịnh Hạ Long. Để đạt được mục tiêu của dự án, nhóm chuyên gia tư vấn JICA của chúng tôi sẽ hỗ trợ các cơ quan đối tác, chủ yếu là Sở Tài nguyên và Môi trường cũng như phối hợp với các cơ quan hữu quan khác để tăng cường giám sát, kiểm tra, hướng dẫn hành chính, thực hiện các biện pháp sử dụng đất phù hợp hài hòa giữa môi trường và phát triển, tăng cường lập kế hoạch chính sách về du lịch bền vững tại Hạ Long, các hoạt động về giáo dục môi trường và quan hệ công chúng.
- Ông đánh giá như thế nào về công tác bảo vệ môi trường Vịnh Hạ Long thời gian qua?
+ Tôi được biết thời gian qua tỉnh Quảng Ninh đã thực hiện có hiệu quả nhiều giải pháp bảo vệ môi trường nói chung và Vịnh Hạ Long nói riêng. Đơn cử như việc tuyên truyền đến người dân mà đặc biệt những ngư dân làng chài nâng cao ý thức bảo vệ môi trường Vịnh; thu gom rác thải; chấm dứt việc vận chuyển than trên Vịnh... Bên cạnh đó đã ứng dụng và bước đầu lắp đặt thử nghiệm thiết bị tách nhanh dầu - nước để xử lý nước thải, đầu tư thiết bị quan trắc chất lượng môi trường nước. Tôi cũng được biết từ năm 2001 đến nay, chương trình giáo dục Di sản trong trường học đã mở rộng tới 5 huyện, thị xã, thành phố trong tỉnh với 153 trường học triển khai thực hiện đạt kết quả cao.
Tuy nhiên, sự gia tăng về dân số, phát triển nhanh về công nghiệp (khai thác than và đóng tàu) cùng với xây dựng, giao thông, du lịch đang đè nặng lên môi trường Vịnh. Nguy cơ ô nhiễm nước Vịnh, không gian trên Vịnh vẫn hiển hiện hằng ngày. Nước Vịnh bị ô nhiễm từ hai nguồn: nước thải từ đất liền chảy ra và rác thải từ bờ đổ xuống. Ngăn chặn nguồn nước thải chảy xuống Vịnh, tỉnh Quảng Ninh (được tài trợ của nước ngoài) đã xây dựng hệ thống thu gom nước thải ở Bãi Cháy và Hòn Gai. Cả hai hệ thống đã được đưa vào sử dụng. Nhưng chưa phải đã thu gom và xử lý hết mọi nguồn nước thải. Như vậy một số những cam kết mà chúng tôi đưa ra từ dự án trước (năm 1998) Quảng Ninh chưa triển khai hết. Do đó, với dự án nâng cao năng lực quản lý môi trường Vịnh Hạ Long lần này tôi tin rằng sự phối hợp tốt giữa hai bên sẽ triển khai có hiệu quả dự án bảo vệ giữ gìn môi trường vịnh Hạ Long cho hôm nay và cho mai sau.
Người dân làng chài Vung Viêng thu gom rác thải trên Vịnh Hạ Long.
- Vậy hiện nay dự án đang triển khai đến giai đoạn nào, thưa ông?
+ Như tôi đã nói ở trên, dự án này sẽ được thực hiện trong 3 năm, năm 2010 chúng tôi đã thực hiện được 5 kết quả. Kết quả thứ nhất: Thành lập Ban Chỉ đạo quản lý môi trường (CEM) do ông Đỗ Thông, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh làm trưởng Ban Chỉ đạo. Ban Chỉ đạo có nhiệm vụ chỉ đạo các hoạt động của dự án. Kết quả thứ 2 về quản lý môi trường: tăng cường năng lực cho cán bộ, nhân viên Phòng thí nghiệm (Sở Tài nguyên và Môi trường), quan trắc, kiểm soát nguồn ô nhiễm môi trường Vịnh Hạ Long. Kết quả thứ 3: tiến hành các biện pháp quản lý sử dụng đất nội vùng, ven biển và đảo tại Vịnh Hạ Long để hài hòa việc phát triển và bảo vệ môi trường Vịnh Hạ Long. Thứ 4: tăng cường năng lực xây dựng các biện pháp phát triển du lịch bền vững tại Vịnh Hạ Long. Sẽ đưa ra kế hoạch thử nghiệm hoạt động du lịch bền vững phát triển như thế nào? Du lịch sinh thái có thể áp dụng ra sao tại Vịnh Hạ Long. Kết quả thứ 5: giáo dục môi trường và quan hệ công chúng. Đây là kết quả nhằm nâng cao năng lực cho các cộng tác viên thực hiện dự án.
Hiện nay chúng tôi đang tổ chức cuộc thi sáng tạo logo cho hoạt động này trên các phương tiện thông tin đại chúng. Đầu tháng 10-2010 dự án đã chính thức được khai trương, cũng tại buổi khai trương, ông Yoichi Iwai, cố vấn trưởng JICA đã cam kết với tỉnh trong quá trình triển khai sẽ tạo môi trường phát triển du lịch bền vững; góp phần bảo vệ môi trường Vịnh Hạ Long; chia sẻ những kinh nghiệm để cùng nhau đối phó với những thách thức về môi trường; phổ biến kinh nghiệm quản lý về môi trường Vịnh Hạ Long cho mọi người.
- Xin ông cho biết, thời gian tới phần việc tiếp theo của dự án là gì?
+ Ngoài việc hỗ trợ tài chính, tăng cường năng lực cho cán bộ quản lý thực thi, vận hành để đạt được mục tiêu chung, chúng tôi còn đưa ra một số kinh nghiệm đã áp dụng hiệu quả tại Nhật để thảo luận và có giải pháp phù hợp tại Quảng Ninh. Thời gian tới trên cơ sở kết quả của các hoạt động nói trên, dự thảo chung kế hoạch thực hiện quan trắc tổng hợp của tỉnh Quảng Ninh sẽ được soạn thảo. Dự thảo này sẽ đề xuất các chương trình quan trắc, công tác báo cáo và chia sẻ thông tin giữa Sở Tài nguyên và Môi trường và các tổ chức liên quan bao gồm những thông tin về vị trí quan trắc, thông số và tần suất quan trắc để nắm được hiện trạng chất lượng tài nguyên thiên nhiên và môi trường Vịnh Hạ Long. Tiếp đến là xây dựng dự thảo kế hoạch thực hiện thanh tra và hướng dẫn hành chính đối với nguồn ô nhiễm ở khu vực Hạ Long; phân tích và điều tra thực trạng mối quan hệ giữa thay đổi trong sử dụng đất và tình hình kinh tế - xã hội. Trong đó sẽ sử dụng hệ thống thông tin địa lý (GIS) để đánh giá kế hoạch sử dụng đất hiện có. Đánh giá các báo cáo, thông tin và số liệu về phát triển du lịch, tài nguyên môi trường và du lịch đã thu thập được. Đặc biệt bốn khu vực phát triển du lịch tại Quảng Ninh sẽ được đánh giá là Bãi Cháy, Hòn Gai, Vịnh Hạ Long và Vân Đồn. Kết quả đánh giá sẽ được đưa vào sử dụng trong khảo sát thực địa về tài nguyên môi trường và du lịch, các khu vực tiềm năng du lịch thuộc phạm vi dự án. Tiếp tục xây dựng chiến lược giáo dục môi trường và nâng cao nhận thức cộng đồng.
- Xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện này, chúc ông cùng gia đình mạnh khoẻ, một năm mới tràn ngập niềm vui và hạnh phúc!