Hiện toàn huyện có trên 2.800 ha diện tích ao đầm, đất bãi triều có mặt nước nuôi trồng thuỷ sản; trong đó, 1.530 ha nuôi nhuyễn thể, 700 ha nuôi hải sản khác, 4.600 ô lồng nuôi biển. Các loài nhuyễn thể có giá trị kinh tế cao đang được phát triển ở vùng biển Vân Đồn là tu hài, ốc đá, ốc màu, hầu biển, ốc nhảy, ốc đẻ đen...
Với những đặc thù về điều kiện tự nhiên, vùng biển đảo Vân Đồn có nhiều giống loài nhuyễn thể sinh sống, phát triển tốt. Chỉ tính sản lượng khai thác trong tự nhiên mỗi năm đã đem lại thu nhập cao cho không ít người dân. Từ những yếu tố này, 2 năm trở lại đây, Vân Đồn đã phát triển nghề nuôi nhuyễn thể thành một phong trào lớn, cho hiệu quả kinh tế cao. Kết quả nổi bật nhất của nghề nuôi nhuyễn thể là góp phần quan trọng trong công tác xoá đói, giảm nghèo của địa phương.
* Hiệu quả đã được khẳng định
Trong số 15 Công ty, Xí nghiệp nuôi nhuyễn thể trên địa bàn Vân Đồn có 3 Công ty nuôi trai cấy ngọc, trong đó 2 Công ty 100% vốn đầu tư nước ngoài là Công ty ngọc trai Phương Đông (75,4ha) và Công ty ngọc trai Taiheiyo Shinju - Việt Nam (45ha). Tuy số lượng không nhiều song các đơn vị nuôi trai cấy ngọc lại chính là những cơ sở đầu tiên đặt nền móng cho nghề nuôi nhuyễn thể của huyện. Hiện tại, việc sản xuất con giống trai ngọc của các Công ty này ổn định, đáp ứng được nhu cầu nuôi trai nguyên liệu. Hàng năm, số lượng con giống trai nguyên liệu nuôi trên 50 triệu con. Sản lượng ngọc trai thu được của các Công ty khoảng 1.200-1.500kg ngọc trai thành phẩm. Sản phẩm ngọc trai của Vân Đồn chủ yếu xuất thô về Nhật Bản để gia công, tinh chế làm ra các sản phẩm thời trang có uy tín, chất lượng trên thế giới. Đáng chú ý là sản phẩm của Công ty ngọc trai Taiheiyo Shinju - Việt Nam đã được trao giải thưởng Sao vàng Đất Việt. Chỉ tính riêng 2 Công ty có vốn đầu tư nước ngoài đã giải quyết việc làm cho trên 600 lao động với thu nhập từ 1,2 triệu đến 2 triệu đồng/người/tháng.
Tu hài của Công ty Đỗ Tờ. ảnh: T.K
Từ chương trình thực nghiệm có sự hỗ trợ của SUMA đến nay nuôi tu hài đã trở thành nghề thu hút đông đảo người dân ở Vân Đồn tham gia và đã khẳng định hiệu quả kinh tế. Trong 2 năm (2007, 2008), số lượng con giống cấp II được thả nuôi là 20 triệu con. Năm 2009, số giống cấp I ương nuôi là 25 triệu con, đến nay đã thả nuôi được 14 triệu con cấp II để nuôi thương phẩm. ở Vân Đồn đã có không ít Công ty nuôi tu hài gây dựng được thương hiệu như Công ty Đỗ Tờ, Công ty Vân Đồn, Công ty Quan Minh... cùng nhiều hộ gia đình trở thành triệu phú từ tu hài như các ông Hoàng Văn Mạnh, Nguyễn Văn Nhật, Kiều Anh Chính ở xã Bản Sen; ông Nguyễn Văn Hùng ở xã Thắng Lợi... Năm 2008, sản lượng nuôi trồng thuỷ sản trên địa bàn Vân Đồn đạt 2.070 tấn, trong đó tu hài đạt 400 tấn. Ước tính giá trị thu từ nghề nuôi tu hài năm 2008 đạt trên 50 tỉ đồng. Sản lượng tu hài thả nuôi năm 2008, 2009 cho thu hoạch vào cuối năm 2009, đầu năm 2010 ước đạt 800-1.000 tấn; ước giá trị sản lượng lên đến trên 100 tỉ đồng. Theo số liệu của huyện Vân Đồn, hiện trên địa bàn có trên 10 Công ty và 450 hộ gia đình tham gia nuôi tu hài. Ước tính tổng vốn đầu tư cho nghề nuôi tu hài trên 200 tỉ đồng. Đáng chú ý là có khoảng 50 hộ có thu nhập từ nuôi tu hài đạt từ 500 triệu đến 1 tỷ đồng/năm. 120 hộ có thu nhập từ 100-500 triệu đồng/năm. Số còn lại có thu nhập dưới 100 triệu đồng/
năm.
Bên cạnh các loài nhuyễn thể nói trên, nuôi hầu hà biển đang là đối tượng được các doanh nghiệp quan tâm, đầu tư. ở Vân Đồn đang có 2 Công ty nuôi hầu Thái Bình Dương với quy mô lớn. Đó là Công ty Đầu tư phát triển sản xuất Hạ Long nuôi theo hình thức dây treo với quy mô 600 bè, mỗi bè từ 550-600 dây nuôi. Sản lượng thu hoạch mỗi bè 2,5-3,5 tấn. Riêng vụ nuôi năm 2008, Công ty này đạt sản lượng trên 1.000 tấn với giá bán trung bình 20.000 đồng/kg. Còn Công ty Đỗ Tờ nuôi hầu theo hình thức nuôi treo trên bè, thu hoạch thuận lợi nhưng có chi phí đầu tư, chăm sóc quản lý lớn. Cùng với đó, nghề nuôi ốc được tập trung phát triển chủ yếu ở xã Ngọc Vừng. Nơi đây là vùng nước mở với nhiều đảo nhỏ, bãi triều có ghềnh đá là nơi nhiều loài ốc tự nhiên sinh sống. Theo đó, các hộ gia đình được cấp quyền sử dụng mặt nước bãi triều tạo điều kiện cho nghề nuôi ốc ổn định. ở Ngọc Vừng có tới 60 hộ nuôi ốc với tổng diện tích 90 ha, sản lượng mỗi năm trên 250 tấn thương phẩm, ước giá trị từ 5-7 tỉ đồng. Các sản phẩm ốc hiện đã có mặt ở nhiều thị trường với sức tiêu thụ lớn. Cùng với ốc đá, ốc màu, ốc nhảy, tuy là đối tượng mới đưa vào nuôi tập trung, song đã khẳng định hiệu quả. Năm 2008, Trạm Khuyến nông và khuyến ngư đã thực hiện mô hình nuôi ốc nhảy tại xã Bản Sen với kinh phí gần 40 triệu đồng cho 2 hộ nuôi với số lượng 18.100 con. Sau 5 tháng nuôi, tỷ lệ hộ sống đạt 75%. Giá ốc nhảy giống thu gom tự nhiên từ 1.000-2.000 đồng/con, sau khi nuôi từ 5-6 tháng cho loại thương phẩm với giá bán từ 5.000-6.000 đồng/con. Ưu điểm lớn của nuôi ốc nhảy là không phải đầu tư cho ăn nên hiệu quả kinh tế rất cao.
* Con giống - cản trở lớn nhất trong phát triển nhân rộng mô hình
Trước tiên, cần khẳng định, các loài nhuyễn thể nói trên rất phù hợp với điều kiện tự nhiên của Vân Đồn. Và đây cũng chính là hướng phát triển kinh tế dựa vào thế mạnh biển đảo của địa phương. Vấn đề đặt ra hiện nay là việc nhân rộng mô hình nuôi các loài nhuyễn thể. Khó khăn lớn nhất mà chính các Công ty cũng như những hộ nuôi đang gặp phải là con giống. Cụ thể như trước sự phát triển mở rộng của người nuôi nên nguồn con giống tu hài còn nhiều bất cập. Hiện, trên địa bàn huyện có 4 cơ sở sản xuất con giống tuy đã có sự đầu tư về cơ sở, kỹ thuật nhưng vẫn chưa đảm bảo tính chủ động do nhiều nguyên nhân khách quan. Vì vậy, trên địa bàn huyện đã xảy ra tình trạng nhập giống tu hài Trung Quốc về ương nuôi nhưng chất lượng không đảm bảo, lại bỏ qua khâu kiểm dịch đã gây thiệt hại lớn. Tìm hiểu, chúng tôi được biết, hình thức nuôi tu hài hiện nay tập trung vào nuôi bãi và lồng thả bãi. Đối với người dân xã đảo, vốn đầu tư ít thường lựa chọn hình thức nuôi bãi, nhưng khi vào thời điểm nước thuỷ triều cạn kiệt phải khai thác ồ ạt. Việc này dẫn tới tình trạng sản lượng tập trung lớn trong thời điểm nhất định nên người dân dễ bị ép giá. Còn nuôi lồng có chi phí đầu tư lớn nhưng lại chủ động trong thu hoạch và tỷ lệ sống đạt tới 95%. Do vậy, việc đảm bảo tính hài hoà giữa 2 hình thức nuôi sao cho hiệu quả là vấn đề huyện cũng như ngành chức năng cần quan tâm để định hướng, hỗ trợ người dân.
Cũng như tu hài, con hầu nuôi ở Vân Đồn chưa phát triển đến các hộ dân do không có con giống cung ứng. Hiện ở huyện cũng mới chỉ có 2 Công ty tham gia nuôi hầu. Từ đầu năm 2008 đến nay, Công ty Đầu tư phát triển sản xuất Hạ Long đã có điểm bán hầu Thái Bình Dương tại xã Đông Xá. Từ chỗ còn hạn chế về tiêu thụ thì đến nay hầu Thái Bình Dương lại đứng trước nguy cơ khan hiếm do sức mua lớn trên thị trường. Vấn đề đặt ra để thị trường tiêu thụ có sản phẩm hầu thường xuyên liên tục cần phải đầu tư nuôi khép kín, gối vụ quanh năm. Bên cạnh đó, nghề nuôi ốc cũng gặp phải khó khăn về con giống. Nếu thu gom tự nhiên thì gặp phải hạn chế về số lượng cũng như chất lượng. Con giống sản xuất nhân tạo, đưa ra ương nuôi đạt tỷ lệ sống rất thấp. Do đó, việc sản xuất con giống ốc nhảy đang được các cơ sở sản xuất giống quan tâm.
Được biết, từ ngày 1-6-2009, đối tượng nuôi nhuyễn thể ở Vân Đồn đã được Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đưa vào chương trình giám sát lấy mẫu. Theo đó, hàng nhuyễn thể của Vân Đồn được truy xuất nguồn gốc và được cấp giấy chứng nhận đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm phục vụ cho xuất khẩu sau thu hoạch. Có thể thấy, một cơ hội mới đã mở ra cho các sản phẩm nhuyễn thể của địa phương. Do vậy, để nghề nuôi nhuyễn thể ở Vân Đồn phát triển mạnh hơn nữa, với quy mô lớn thì cần phải có sự hỗ trợ đầu tư về vốn từ các nguồn cho các hộ gia đình cũng như doanh nghiệp. Yếu tố quan trọng nhất cần kịp thời gỡ khó trong giai đoạn hiện nay là nghiên cứu sản xuất giống đáp ứng nhu cầu của người nuôi. Bên cạnh đó, hàng năm, tỉnh cũng như ngành Nông nghiệp và phát triển nông thôn có chính sách hỗ trợ con giống nuôi. Việc giải quyết đồng bộ các vấn đề nêu trên thực sự “mở đường lớn” cho kinh tế Vân Đồn phát triển khi hướng đi đã rõ.
