LTS: Những năm qua, công tác quản lý các hoạt động khai thác, vận chuyển, tiêu thụ than trên địa bàn tỉnh đã được tỉnh, Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) chỉ đạo và phối hợp thực hiện hiệu quả. Tuy nhiên, tình hình khai thác, vận chuyển, chế biến và tiêu thụ than trên địa bàn tỉnh thời gian qua nảy sinh những phức tạp mới.
Để ngăn chặn có hiệu quả tình trạng này, góp phần lập lại trật tự kỷ cương trong hoạt động khai thác, vận chuyển, chế biến và tiêu thụ than trên địa bàn tỉnh, Tỉnh ủy, UBND tỉnh đã có sự chỉ đạo sâu sát, kịp thời. Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã ban hành Chỉ thị 11/CT-TU về tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo công tác quản lý các hoạt động khai thác, vận chuyển, chế biến và tiêu thụ than trên địa bàn tỉnh. Đến nay, việc lập lại trật tự trong lĩnh vực này về cơ bản đã đạt được mục tiêu đề ra.
Công an huyện Đông Triều tịch thu than tập kết trái phép tại xã Hồng Thái Tây
(ảnh chụp tháng 4-2009).
Chuyện một năm trước
Năm 2007 và những tháng đầu năm 2008, tình hình khai thác, vận chuyển, chế biến và tiêu thụ than trái phép trên địa bàn Quảng Ninh diễn ra hết sức phức tạp, nóng hơn, trắng trợn hơn so với những năm trước. Nguyên nhân là do giá than trên thị trường quốc tế tăng cao; công tác phối hợp giữa các ngành, địa phương, doanh nghiệp chưa chặt chẽ; việc kiểm tra, kiểm soát của chính quyền các cấp và TKV không thường xuyên, liên tục; ranh giới quản lý tài nguyên rộng, nhiều khu vực đan xen cả nhân dân sinh sống; hệ thống bến cảng quá nhiều và phát triển theo tính tự phát, không tuân thủ theo quy hoạch, không đủ điều kiện kinh doanh theo quy định... Qua đó số lượng, quy mô hoạt động kinh doanh than trái phép diễn ra trong tất cả các khâu từ khai thác, vận chuyển, chế biến đến tiêu thụ than trong nước, xuất khẩu trên diện rộng cả trong và ngoài ranh giới quản lý mỏ. Các đối tượng đã ngang nhiên khai thác dưới nhiều hình thức và quy mô khác nhau như khai thác hầm lò, khai thác lộ thiên. Có những nơi khai thác với quy mô lớn, sử dụng các phương tiện cơ giới như máy xúc, máy gạt, ô tô trọng tải 10-15 tấn trở lên với hàng trăm lao động ngang nhiên khai thác cả ngày lẫn đêm, bất chấp sự quản lý của cơ quan Nhà nước và chính quyền địa phương.
Điển hình như các khu vực đồi sắn Vĩnh Tuy, thôn Trại Hà xã Yên Thọ; Tân Yên xã Hồng Thái Đông thuộc huyện Đông Triều. Chỉ riêng trong ranh giới tài nguyên do Công ty Than Mạo Khê quản lý đã có 71 điểm khai thác than trái phép với quy mô từ nhỏ đến lớn, cả khai thác hầm lò và khai thác lộ thiên, có moong khai thác đào sát chân cột điện 110KV với chiều sâu 25-30 mét, chiều rộng đến 50 mét, kéo dài hàng trăm mét gây nguy cơ mất an toàn cho lưới điện... Việc chế biến và tiêu thụ than trái phép diễn ra dọc cửa sông, bờ biển từ Đông Triều đến Cẩm Phả và trên 50% các doanh nghiệp sử dụng bến bãi tiêu thụ than không nằm trong số các cụm cảng theo quy hoạch đã được UBND tỉnh phê duyệt. Điển hình là khu vực Kim Sơn (Đông Triều) mặc dù không nằm trong trong quy hoạch cụm cảng nhưng tại đây có tới 17 doanh nghiệp hoạt động kinh doanh cảng và bến rót than, gây ô nhiễm môi trường...
Khi cả hệ thống chính trị cùng vào cuộc
Trước tình hình nghiêm trọng trên, Ban Thường vụ Tỉnh uỷ đã yêu cầu cấp uỷ, chính quyền, MTTQ và đoàn thể các cấp trong tỉnh, các đơn vị sản xuất kinh doanh than cùng vào cuộc nhằm thiết lập lại trật tự. UBND tỉnh đã thành lập 4 tổ công tác để kiểm tra thủ tục hồ sơ các cảng, bến than. Lực lượng liên ngành của tỉnh đã tổ chức 18 cuộc kiểm tra hoạt động khai thác than, 69 cảng, bến thuỷ nội địa, 37 doanh nghiệp có ngành nghề chế biến, tiêu thụ than. UBND tỉnh đã phối hợp với Bộ Tài nguyên và Môi trường cấp 63 giấy phép khai thác than cho 20 đơn vị thuộc TKV với trữ lượng địa chất 967,6 triệu tấn trên tổng diện tích khai thác 419,75km2. TKV đã cùng các cấp chính quyền: TP Hạ Long, huyện Đông Triều và 2 thị xã Cẩm Phả, Uông Bí xây dựng quy chế phối hợp thống nhất quản lý, xử lý đối với các tổ chức, cá nhân vi phạm.
Theo đó, việc khai thác tại các lộ vỉa của Công ty CP Đầu tư Thương mại và Dịch vụ - TKV bị đình chỉ; không khai thác lộ vỉa khu vực Đông Triều - Mạo Khê - Uông Bí (nhìn thấy từ quốc lộ 18A); đóng cửa mỏ, hoàn thổ, hoàn nguyên môi trường ở các lộ vỉa đã kết thúc khai thác, cải tạo, xây dựng hệ thống thoát nước, nạo vét các lòng hồ khu vực Đông Triều, Uông Bí. TKV đã thành lập các Công ty Kho vận tại Cẩm Phả, Hạ Long, Uông Bí và các công ty cảng để thống nhất đầu mối tiêu thụ, quản lý đảm bảo chặt chẽ hơn, theo đúng quy hoạch của tỉnh. Các Công ty khai thác chỉ được thuê ngoài theo từng công đoạn cụ thể như: khoan lỗ mìn, bốc xúc, vận chuyển đất đá, xúc than. Riêng vận chuyển than các công ty không được thuê xe của các đơn vị ngoài TKV dưới bất cứ hình thức nào. Từ 1-1-2008, chấm dứt vận chuyển than trên quốc lộ 18A và tỉnh lộ 337, đồng thời xây dựng các tuyến đường chuyên dùng như: Mạo Khê - Bến Cân, Vàng Danh - Uông Bí, Bàng Nâu - Khe Dây.
Ngoài ra, TKV còn phối hợp với địa phương chỉ đạo các công ty lập các trạm kiểm soát liên ngành duy trì kiểm tra, kiểm soát, xử lý, ngăn chặn việc khai thác, vận chuyển, kinh doanh than trái phép, nhất là ở các khu vực Tràng Lương, Bình Khê, Hồng Thái Đông (Đông Triều), Ngã Hai, Dương Huy (Cẩm Phả),... Chỉ đạo các công ty phối hợp với chính quyền địa phương các xã, phường giao bản đồ ranh giới, giao và cắm mốc giới trên thực địa; kiện toàn lực lượng bảo vệ đủ mạnh; kiểm soát hao hụt than khâu vận chuyển và tiêu thụ, trong đó triệt để thực hiện giao than qua cân; tăng cường công tác khoán quản tài nguyên, kỷ luật tiêu thụ. Năm 2008, TKV xử lý kỷ luật 7 cán bộ, nhân viên Công ty Than Mạo Khê; 4 cán bộ, nhân viên Công ty Than Đồng Vông và nhiều trường hợp tại Công ty CP Đầu tư Thương mại và Dịch vụ - TKV, Tổng Công ty Đông Bắc. Đảng bộ Than Quảng Ninh đã xử lý kỷ luật đảng 29 trường hợp liên quan đến tiêu cực trong sản xuất, kinh doanh than.
Sau hơn một năm quyết liệt xử lý, đến nay, tại tất cả các khu vực trọng điểm (Đông Triều, Hạ Long, Hoành Bồ, Cẩm Phả) tình trạng khai thác, vận chuyển, chế biến, tiêu thụ than trái phép đã cơ bản được kiểm soát. Song hiện tượng móc ngoặc và lấy trộm than từ các mỏ của TKV (Mạo Khê, Uông Bí, Núi Béo, Hòn Gai, Hà Tu) để bán ra ngoài vẫn xảy ra. Cùng với đó tình trạng lợi dụng việc hoàn thổ, bốc xúc đất đá làm đường, đất vườn của hộ gia đình nằm trong ranh giới mỏ... để mở lò, mở điểm lén lút khai thác than trái phép tái diễn ở một số khu vực thuộc Đông Triều, Uông Bí, Hoành Bồ, Hạ Long và nằm trong ranh giới mỏ của Công ty Than Hòn Gai, Công ty Than Uông Bí, Tổng Công ty Đông Bắc, Công ty Than Mạo Khê. Từ đầu năm đến nay các cơ quan chức năng đã kiểm tra, xoá bỏ 214 lượt điểm khai thác; đình chỉ 27 điểm tập kết, tiêu thụ, chế biến than trái phép; phát hiện xử lý 409 trường hợp vận chuyển than trái phép, thu giữ 31.261 tấn than, trị giá 11,5 tỷ đồng; khởi tố 12 vụ, 46 bị can phạm tội liên quan đến than.
Để tăng cường công tác quản lý
Với mục tiêu bảo vệ và quản lý có hiệu quả nguồn tài nguyên than, đồng thời ngăn chặn triệt để việc khai thác, chế biến và kinh doanh than trái phép, các cơ quan chức năng phải huy động lực lượng đủ mạnh, kiên quyết xử lý những trường hợp vi phạm. TKV cần rà soát tất cả các khu vực đã khai thác, lập phương án và kế hoạch thi công cải tạo phục hồi môi trường, xử lý nước thải mỏ, xây dựng các kho chứa, bãi chế biến than. Chỉ đạo các đơn vị cắm mốc ranh giới khu vực khai thác than theo giấy phép và lập kế hoạch giao nhận mốc ranh giới với Sở Tài nguyên và Môi trường cũng như việc lập quy hoạch tổng thể mặt bằng mỏ, làm các thủ tục thuê đất, lập dự án cải tạo, ký quỹ phục hồi môi trường. Tăng cường các biện pháp bảo vệ tài sản, sản phẩm than, tránh trường hợp móc ngoặc lấy than từ mỏ tuồn ra ngoài; có chế tài để ngăn chặn triệt để việc tuồn than từ các mỏ ra ngoài; đặc biệt đề cao vai trò, trách nhiệm của lãnh đạo đơn vị cũng như lực lượng bảo vệ mỏ; hoàn thành quy hoạch các cảng, bãi chế biến than. Nâng cao hiệu quả quản lý của các trạm kiểm soát trên đường chuyên dùng chở than, phối hợp với chính quyền địa phương thu mua than trôi, than bòn mót của nhân dân.
Cùng với những việc làm trên, chính quyền cũng như các tổ chức, đoàn thể tăng cường hơn nữa công tác tuyên truyền, phổ biến nội dung về Luật khoáng sản cho nhân dân, vận động nhân dân tích cực bảo vệ tài nguyên; đẩy mạnh thanh tra, giám sát việc thực hiện pháp luật về khoáng sản ở các địa phương, các đơn vị hoạt động khai thác, chế biến và kinh doanh than trên địa bàn. Kinh nghiệm từ những điểm “nóng” Đồng chí Ngô Thành Chiến, Phó Chủ tịch UBND huyện Đông Triều: Lực lượng chức năng tích cực, người dân đồng tình ủng hộ Ngay khi có Chỉ thị 11, các cấp ủy đảng, chính quyền, các ngành chức năng từ huyện đến cơ sở đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo triển khai thực hiện, tăng cường kiểm tra, giám sát công tác quản lý tài nguyên nói chung và quản lý tài nguyên than nói riêng. Huyện ủy, HĐND, UBND huyện đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, với các giải pháp cụ thể, thường xuyên kiểm tra, đôn đốc và xử lý kiên quyết các trường hợp sai phạm, ngăn chặn các hoạt động khai thác, vận chuyển, lập bến bãi, kinh doanh than trái phép. Huyện đã thành lập Đoàn kiểm tra liên ngành duy trì hoạt động kiểm tra trên toàn bộ khai trường của 4 công ty than trên địa bàn. UBND huyện ký cam kết trách nhiệm quản lý tài nguyên với TKV, chỉ đạo 7 xã, thị trấn ký quy chế phối hợp với các đơn vị ngành than trong việc phối hợp bảo vệ tài nguyên trong, ngoài ranh giới mỏ, xử lý các trường hợp vi phạm; hàng quý tổ chức giao ban, đánh giá, kiểm điểm công tác thực hiện. Bên cạnh đó, huyện duy trì các chốt kiểm soát, chỉ đạo các lực lượng chức năng thường xuyên kiểm tra vào ban đêm dọc các tuyến đường vận chuyển than để kịp thời phát hiện, xử lý. Bên cạnh sự vào cuộc tích cực của các lực lượng chức năng còn phải kể đến sự đồng tình, ủng hộ, giúp đỡ của người dân địa phương trong việc phát hiện, tố giác các đối tượng vi phạm thông qua đường dây nóng do huyện thành lập, qua đó kịp thời phát hiện, ngăn chặn, xử lý nhiều trường hợp. Do vậy, tình hình khai thác, vận chuyển, kinh doanh than trái phép trên địa bàn được kiểm soát có hiệu quả. Đồng chí Nguyễn Văn Sơn, Phó Chủ tịch UBND TP Hạ Long: Lực lượng chức năng ở cơ sở phải làm tốt công tác tham mưu Thực hiện Chỉ thị 11, Thành uỷ, UBND TP Hạ Long thường xuyên kiểm tra, đôn đốc, chỉ đạo các phường, xã, các lực lượng chức năng tăng cường thực hiện công tác kiểm tra, ngăn chặn, xử lý các hoạt động khai thác, vận chuyển, kinh doanh than trái phép. Lực lượng Công an thành phố đã thành lập 2 tổ tuần tra 24/24h trên các tuyến đường giao thông, trên sông Bang và vịnh Cửa Lục. Mặc dù, các lực lượng chức năng đã vào cuộc tích cực và đạt được những kết quả đáng kể, nhưng hoạt động khai thác than trái phép rất khó ngăn chặn triệt để. Các đối tượng chủ lò vẫn cố tình tìm cách khôi phục khai thác trở lại với nhiều hình thức tinh vi, tìm mọi cách trốn tránh sự kiểm soát của các cơ quan chức năng. Bên cạnh đó, lực lượng chức năng ở các phường, xã đã được thành lập nhưng hiệu quả hoạt động chưa cao, chưa có biện pháp nắm bắt tình hình trên địa bàn để tham mưu, đề xuất xử lý. Để tiếp tục thực hiện hiệu quả Chỉ thị 11, thời gian tới TP Hạ Long tiếp tục chỉ đạo các phòng, ban, đơn vị và các phường, xã phối hợp chặt chẽ với các đơn vị, doanh nghiệp TKV tăng cường công tác bảo vệ tài nguyên trong ranh giới mỏ; kiểm tra, xử lý kiên quyết không để tái diễn các hoạt động khai thác, tiêu thụ than trái phép. Đối với cấp uỷ Đảng, chính quyền và lực lượng công an các phường, xã thường xuyên kiện toàn, bổ sung lực lượng chuyên trách đảm bảo duy trì hoạt động thường xuyên trên địa bàn từng phường, xã để kịp thời phát hiện, xử lý có hiệu quả các vi phạm. Đối với lực lượng công an duy trì thường xuyên các đội kiểm tra, kiểm soát đối với các phương tiện vận chuyển than trên địa bàn thành phố. Đồng chí Đỗ Minh Tuấn, Chủ tịch UBND thị xã Cẩm Phả: Nhân dân trên địa bàn đóng vai trò quan trọng Chính quyền thị xã xác định việc quản lý các hoạt động khai thác, vận chuyển, chế biến, tiêu thụ than là một trong những nhiệm vụ trọng tâm thường xuyên. Kinh nghiệm từ nhiều năm cho thấy, để tình trạng khai thác than trái phép bùng phát sẽ dẫn đến bất ổn về an ninh trật tự và ảnh hưởng đến an sinh xã hội trên địa bàn... Quán triệt Chỉ thị số 11 của Ban Thường vụ Tỉnh uỷ, kế hoạch của UBND tỉnh, TX Cẩm Phả đã họp bàn và thống nhất cách làm để công tác quản lý sâu sát hơn, phù hợp với yêu cầu thực tế. Thị xã đã thành lập Ban Chỉ đạo các cấp từ thị xã đến từng khu phố và phân công nhiệm vụ cụ thể của từng cấp. Ban chỉ đạo của từng khu phố có nhiệm vụ đóng vai trò là tai mắt để phát hiện và chỉ ra các hành vi vi phạm báo cáo Ban Chỉ đạo cấp trên xử lý. Ban Chỉ đạo ở các khu phố cũng chính là nơi đề xuất những biện pháp tháo gỡ khó khăn về việc tận thu than; nắm rõ những quy hoạch về các điểm tận thu than để tăng cường công tác quản lý. Cần khẳng định rằng, nhân dân trên địa bàn đóng vai trò quan trọng trong việc ngăn chặn tình trạng khai thác, chế biến, tiêu thụ than trái phép. Có thể nói sau hơn 1 năm triển khai Chỉ thị số 11 đến nay các điểm nóng về khai thác, vận chuyển, kinh doanh và tiêu thụ than trái phép trên địa bàn Cẩm Phả về cơ bản đã được kiểm soát tốt. Để tiếp tục thực hiện có hiệu quả Chỉ thị và các văn bản chỉ đạo của UBND tỉnh, TX Cẩm Phả quyết tâm không để tái diễn tình trạng khai thác, lập bến bãi, vận chuyển, kinh doanh than trái phép trên địa bàn. Hữu Việt - Thu Trang - Lê Hải (thực hiện)
