Được hình thành cách đây hơn 300 năm, làng nghề đan ngư cụ truyền thống Hưng Học thuộc tổng Hà Nam xưa (nay là khu 3 và khu 4, phường Nam Hoà, TX Quảng Yên) vẫn được duy trì và phát triển trong nhịp sống hiện đại...
Theo sử sách, vào khoảng cuối triều vua Lê Thánh Tông (nửa cuối thế kỷ XV), có một nhóm cư dân vùng Tả Quang (thuộc huyện Chí Linh, tỉnh Hải Dương ngày nay) đến khai khẩn vùng đất này, lập nên một làng gọi là Làng Quan, sau đổi là làng Hương và đến đầu triều Nguyễn đổi tiếp thành làng Hưng Học. Cái nghề đặc biệt của làng là đan ngư cụ. Trong đó, cụ Đặng Huy Đôn là người có công lớn nhất và sau này được suy tôn là ông tổ của nghề. Hiện nay, dòng họ Đặng ở Hưng Học cũng có hàng chục hộ giữ được nghề của cha ông.
Một trong những hậu duệ của dòng họ Đặng còn đắm đuối với nghề là anh Đặng Văn Nống (khu 4, phường Nam Hoà). Ngôi nhà của anh nằm sâu trong ngõ, từ đoạn đường chính liên thôn đi vào khá dài, qua những bức tường gạch loang lổ rêu xanh. Xung quanh gia đình anh Nống là năm, sáu ngôi nhà cùng họ Đặng, cùng ngõ làm nghề đan ngư cụ. Anh Nống bảo, nghề này làm vào tháng 3 đến tháng 8, vào hanh vào rét là chỉ còn làm cầm chừng chuyển sang làm việc đồng áng hay ra sông đánh cá. Vật liệu thì từ các nơi người ta chuyển đến, cứ tầm cữ tháng 2 là tấp nập những bó tre, nứa, dóc được chuyển vào làng. Riêng chiếc hom của những chiếc lờ, giỏ thì tận dụng làm bằng tre gai sẵn có ở địa phương. Nếu dùng sợi mây để kết thân chiếc lờ với hai cái hom hai đầu thì mềm và chặt hơn. Nhưng bây giờ mây ít, người thợ dùng chủ yếu là sợi lạt từ cây dang.
Đến mùa cao điểm, mọi nhà chia nhau mua nguyên liệu, rồi đua nhau lam làm, hầu như nhà nào cũng làm cả, dù ít dù nhiều. Riêng nhà anh Nống mỗi ngày cũng làm được độ chừng 15 cái. Mỗi cái bán ngay tại sân chừng 20 đến 25 nghìn đồng. Mà sản phẩm gia đình anh cũng chưa bao giờ ế vì lúc nào cũng có khách hàng, trong vùng cũng như từ Hạ Long, Vân Đồn, Cô Tô đến lấy, chẳng bao giờ phải mang đi bán cả. Tính ra, ngày công người lớn bù cho trẻ con, một ngày, mỗi người cũng kiếm được chừng một, hai trăm nghìn. Anh khoe tôi vừa làm được ngôi nhà mới từ cái nghề này đấy. Giữ được nghề cha ông và nuôi được con cái, làm được nhà cửa khang trang, còn vui gì bằng.
Ông Đặng Quang Thuân, hàng xóm của anh Nống, cho biết, từ năm ông mới 10 tuổi đã được cha là cụ Đặng Văn Đán và ông nội là cụ Đặng Văn Tỷ truyền nghề cho. Sau đó dần dần ông đã thạo nghề, có thể đan lờ đánh bắt cá song, lờ bắt cua, lờ cá bống, lờ cá rô và đó bắt tôm. Nghề đan nông cụ đã nuôi sống ông và gia đình, tăng thu nhập cải thiện đời sống. Đến nay ông đã truyền dạy cho khoảng 120 người, là con cháu họ hàng và người làng, thành thạo nghề này. Hiện nay, sản phẩm này đã được xây dựng thương hiệu OCOP của Quảng Yên, được bày bán tại Trung tâm giới thiệu sản phẩm OCOP Quảng Yên, gần chợ Rừng.
Không chỉ riêng ông Thuân hay anh Nống mà rất nhiều hộ dân trong phường Nam Hoà hiện nay đang ra sức bảo tồn và phát triển nghề đan ngư cụ truyền thống. Các sản phẩm làm ra không ngừng được cải tiến về hiệu quả đánh bắt thuỷ hải sản, nên ngày càng được nhiều ngư dân ưa chuộng.
Hải Dương
