Trong khi ý thức về bản quyền của đại bộ phận công chúng chưa còn cao, chưa biết áp dụng các quy định của Luật Sở hữu trí tuệ để bảo vệ chính mình, thì lại có một bộ phận những người "lạm dụng" việc đăng ký bản quyền để... vi phạm bản quyền, hoặc đăng ký không chính xác gây phiền hà cho cơ quan quản lý.
Đã sao chép còn đi... đăng ký!
Năm 2005, cơ sở Kim Nga (số 165/7 - Trần Phú, P.4, Q.5, TP.HCM) đi đăng ký bản quyền cho Hộp đựng mỹ phẩm 12plus. Loại hộp có hình thức khá đẹp - ai cũng cho là "đáng đồng tiền bán gạo" để đi đăng ký bản quyền, tránh bị sao chép hoặc làm nhái.
Cục Bản quyền VHNT sau khi xem xét đầy đủ các loại giấy tờ liên quan đã cấp Giấy chứng minh số 1777/2005/QTG cho cơ sở này. Giấy trắng, mực đen, dấu đỏ đàng hoàng. Lại có cả tác giả đứng tên là Hàng Quấy, một cái tên rất "Tàu", được coi như là người sáng tạo ra tác phẩm mỹ thuật ứng dụng kể trên.
Khi được yêu cầu giải trình, cơ sở Kim Nga vẫn khăng khăng cho rằng không có sự sao chép, tuy nhiên, trước giấy chứng nhận bản quyền của Thái Lan về mẫu mã sản phẩm này, cấp cho Otsotpa từ cách đây 6 năm (15/10/2001) thì mới ngã ngũ.
Ông Lại Văn Hoạt, chuyên viên Cục Bản quyền, người tham gia giải quyết vụ việc này cho biết: Không thể có một sự biện minh nào cho sự giống nhau giữa 2 tác phẩm này. Chúng tôi khẳng định là Kim Nga đã sao chép. Ngay sau đó Cục đã ra quyết định hủy bỏ Giấy chứng nhận bản quyền cấp cho cơ sở Kim Nga với lý do đã "sao chép trái phép tác phẩm của Thái Lan".
Ông Tô Long, trưởng phòng bản quyền tác giả VHNT, Cục Bản quyền VHNT cho biết: Ngoài quyết định hủy bỏ Giấy chứng nhận, Cục đã có chế tài để phạt các cơ sở đăng ký bản quyền không trung thực. Nhưng tới đây, khi Nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ ra đời (hiện đang soạn thảo, trình Chính phủ) thì các trường hợp khai báo gian dối sẽ bị phạt với mức cao nhất lên tới 100 triệu đồng!
Đừng tưởng cứ có "đăng ký" là có bản quyền!
Theo ông Tô Long, đã có những trường hợp khai tác quyền không trung thực, không đúng tên tác giả, hoặc sao chép của người khác rồi tự nhận là của mình. Đã có khá nhiều các khiếu nại, tố cáo xung quanh việc này. Thậm chí có những trường hợp phải tổ chức cả cuộc họp mời các "đương sự" đến giải trình để "phân xử". Nhưng cũng có những trường hợp người đăng ký tự nguyện đến xin rút đăng ký do "hiểu biết chưa đầy đủ" hoặc "do không ghi chính xác".
Chỉ trong 6 tháng đầu năm nay đã có ít nhất 4-5 vụ việc như trên. Thông qua người đại diện, ông Lê Mạnh Cường, GĐ Công ty Chế biến lương thực thực phẩm Vạn Niên đề nghị Cục Bản quyền phải hủy bỏ giấy chứng nhận bản quyền cấp cho tác phẩm "hình thức thể hiện trên hộp sữa bột Bonny" của Công ty CMB. Sau khi kiểm tra, Cục Bản quyền xác nhận rằng Công ty CMB đã khai thác không đúng tên tác giả của tác phẩm nói trên. Có nghĩa là phải hủy bỏ giấy chứng nhận bản quyền đã cấp.
Gần đây nhất, Cục cũng đã phải ra quyết định hủy bỏ liền một lúc 3 giấy chứng nhận bản quyền cấp cho 2 logo (Giao thương I và Giao thương II) và một kịch bản trò chơi (Trò chơi định giá sản phẩm mới) cấp cách đây 1 năm cho chủ sở hữu là Công ty Cổ phần Truyền thông K&P (nay là Công ty Cổ phần Tập đoàn Truyền thông giao thương N.E.T), với lý do người đứng tên tác giả trên 3 giấy chứng nhận nói trên - ông Lâm Minh Phước - lại không phải là người sáng tạo ra các tác phẩm đó. Công ty N.E.T sẽ làm thủ tục xin cấp giấy chứng nhận Quyền tác giả mới cho các tác phẩm này.
Hiểu chưa đúng về đăng ký bản quyền
Chỉ cần mang theo bản thảo tác phẩm, bản vẽ, vài bức ảnh chụp liên quan... rồi đóng một ít tiền lệ phí, cam đoan tác phẩm ấy chính là của mình, thế là có thể ung dung ra về với "Giấy chứng nhận đăng ký bản quyền" trong tay. Khi có tranh chấp khiếu kiện, cứ giơ những "giấy trắng, mực đen, dấu đỏ" ấy ra để "dọa" đối phương...
Thật ra, những người lạm dụng việc này đã hiểu không đúng về giá trị pháp lý của giấy đăng ký bản quyền. Bởi vì cái "dấu đỏ" ở Cục Bản quyền VHNT không có giá trị xác lập bản quyền mà chỉ là một bằng chứng nhận rằng tại thời điểm X, anh có hồ sơ tự nhận rằng anh có bản quyền tác phẩm đó. Việc anh tự nhận ấy hoàn toàn chưa được thẩm định.
Thực tế đã có nhiều ý kiến trên báo chí cho rằng đối tượng đăng ký bản quyền có sự chồng chéo giữa Cục Bản quyền VHNT và Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Công nghiệp), và rằng Cục Bản quyền VHNT đã "lấn sân" cấp giấy cho cả những mẫu mã sản phẩm công nghiệp! Thật ra, hoàn toàn không có sự chồng chéo giữa 2 Cục, chẳng qua dư luận chưa hiểu đúng và chính những người đi đăng ký cũng hiểu sai.
Một mẫu mã sản phẩm có thể đăng ký ở cả hai nơi, nhưng ở Cục Sở hữu trí tuệ thì có cơ chế bảo hộ khác: bảo hộ cả hình thức và chất lượng gắn với sản phẩm cụ thể. Trong khi đó, Cục Bản quyền VHNT chỉ chứng nhận hình thức thể hiện của mẫu mã sản phẩm đó (như một tác phẩm mỹ thuật ứng dụng). Hình thức đó không gắn với một sản phẩm cụ thể nào cả.
Thế nên, có chuyện khá thú vị là một cơ sở thông qua người đại diện đã đi đăng ký mẫu mã một loại... quan tài (!) do họ "sáng chế" ở Cục Bản quyền VHNT. Ông Tô Long cho hay, trong vụ đó, Cục không thể cấp giấy chứng nhận đăng ký bản quyền cho cả chiếc quan tài, mà chỉ cho đăng ký hoa văn mỹ thuật trang trí trên chiếc quan tài đó. "Chúng tôi đã yêu cầu họ "bộc bạch" các hoa văn trên quan tài thành các bức ảnh, yêu cầu phóng to ảnh cho thật rõ hoa văn rồi... cấp giấy chứng nhận!" - ông Long kể.
