Để lấy được tiền bo (tiền thưởng) của khách, một số người làm dịch vụ du lịch không ngần ngại giở đủ các loại mánh khóe, từ thô thiển đến tinh vi. Điều này đã khiến hình ảnh du lịch Việt Nam xấu đi rất nhiều trong con mắt của nhiều du khách, nhất là du khách nước ngoài.
Tuy nhiên, việc chấn chỉnh tình trạng này không hề đơn giản. Dù biết rõ mười mươi, song nhiều khi, cơ quan chức năng hay các hãng lữ hành vẫn phải “tặc lưỡi” cho qua mà không biết phải xử trí ra sao.
Nhớ lại lần đưa một đoàn khách Italy tham quan Chùa Hương (Mỹ Đức, Hà Nội) cách đây chưa lâu, anh Nguyễn Thế Thảo, Giám đốc Công ty Du lịch Khoa Việt (Hà Nội) không giấu nổi bức xúc: “Chỉ vì tưởng khách quỵt tiền bo mà một người lái đò trên suối Yến đã giật áo vị khách nữ đang bế con nhỏ chưa đầy một tuổi bước lên bờ. Dù ngã dúi dụi nhưng may mắn là cả hai mẹ con vị khách đã không bị rơi xuống suối”. Anh Thảo kể, hôm đó, anh đã phải thỏa thuận với lái đò là thay mặt đoàn khách, bo cho người này 20 USD. Chỉ khi đó, 10 vị khách trong đoàn mới được lên bờ an toàn. “Tôi xấu hổ vô cùng và không biết phải giải thích với khách của mình ra sao”, anh Thảo nói.
Dẫn chứng một kiểu “moi” tiền bo một cách thô thiển khác tại khu du lịch Tam Cốc - Bích Động (Ninh Bình), Giám đốc kinh doanh Công ty Du lịch Lotusia Nguyễn Mạnh Khương, kể: “Đò bán hàng rong tại đây chèo kéo khách mua bia, nước ngọt rất ghê. Nếu khách không mua, người bán hàng rong lập tức nói tiếng Anh bồi, gạ khách mua tặng cho lái đò chở khách, coi như một cách bo”. Anh Khương cho hay, dù rất bực mình song hầu hết khách cũng đành bỏ vài chục ngàn đồng để mua lấy sự yên tĩnh. Không những vậy, họ còn phải bo một, hai USD cho mỗi người lái đò chở khách nếu muốn lên bờ yên ổn. Và, những chai bia, nước ngọt mà lái đò được khách bo trước đó sẽ được bán lại đò hàng rong, với giá rẻ hơn chút ít!
Một “chiêu” khác, tinh vi và lịch sự hơn rất nhiều, được một số hướng dẫn viên và lái xe hay sử dụng để “moi” tiền của khách là: khi khách vừa lên xe, hướng dẫn viên liền cầm micro chúc mừng… lái xe và đưa cho lái xe một số tiền nhất định. Sau đó, hướng dẫn viên “giới thiệu”: “Theo phong tục Việt Nam, hôm nay là ngày người lớn tặng quà hoặc mừng chút tiền cho trẻ em. Tài xế của chúng ta đây lại có hai con nhỏ!”. Vậy là cả đoàn khách hội ý chút xíu rồi mỗi người góp ít bạc lẻ để tặng… “hai cháu”!
Không cho thì… moi!
“Moi” tiền bo của khách với đủ các chiêu như thế, song không hiếm trường hợp lái xe đã rút bật lửa đốt hoặc xé tờ bạc được bo ngay trước mặt khách, vì… chê ít. Có người thì lắc đầu không nhận, song không phải vì lịch sự mà bởi họ cho rằng khoản tiền bo “còm cõi” kia không xứng đáng với hành trình dài tới hai, ba ngày.
Đại diện một số hãng lữ hành cho biết, theo quy định, hướng dẫn viên thu tiền ngoài hợp đồng hoặc các hành vi thu lợi bất chính khác từ khách du lịch sẽ bị phạt tiền từ hai đến ba triệu đồng. Tuy nhiên, nếu khách bị lái đò, người đạp xích lô… vòi vĩnh thì các hãng cũng chỉ biết tặc lưỡi cho qua, chứ chẳng hơi đâu mất công đi trình báo. Còn các hướng dẫn viên, lái xe “giở trò” với khách, hãng sẽ cho thôi việc. “Biết rằng hình ảnh du lịch Việt Nam sẽ xấu đi rất nhiều trong mắt du khách, song để chấn chỉnh tình trạng này lại là điều không đơn giản”, đại diện một hãng cho biết.
Trao đổi với PV, một cán bộ Vụ Lữ hành (Tổng cục Du lịch) nhận xét, bo là vấn đề hết sức nhạy cảm và không dễ điều chỉnh bằng quy định pháp luật. Việc bo hay không tùy thuộc vào từng nền văn hóa, chẳng hạn như khách Âu - Mỹ chắc chắn bo cho người phục vụ nếu họ thấy hài lòng. Nhưng một số khách khác, trong đó có Việt Nam, không có thói quen này nên lúc bo, lúc không.
“Trong các khóa đào tạo nghiệp vụ hướng dẫn viên, tôi luôn nhắc đi nhắc lại rằng, hãy cứ phục vụ, chăm sóc khách tận tình thì sẽ được bo. Nhưng e rằng ít người cho vào tai. Một số người làm dịch vụ du lịch nhận thức kém, nên họ quan niệm không cho thì… moi”, vị cán bộ này nói. Theo ông này, để góp phần hạn chế tiêu cực, các hãng lữ hành, hướng dẫn viên nên mạnh dạn phản ánh với cơ quan chức năng hoặc cơ quan chủ quản về những trường hợp vòi vĩnh khách, thay vì tặc lưỡi cho qua.