Phiên trả lời chất vấn luôn thu hút sự quan tâm của công luận nhưng lần này còn đặc biệt hơn bởi nó diễn ra ngay sau hai sự kiện lớn của đất nước và với sự có mặt của gần một nửa các vị là tân bộ trưởng. Đây cũng là lần vị Tân Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng "ra mắt" Quốc hội và cử tri với hai giờ chất vấn.
Dưới đây là tổng thuật những nét đáng chú ý đã diễn ra sau những ngày chất vấn nghị trường.
Các chất vấn nhìn chung đi thẳng vào vấn đề được quan tâm. Ở phần trả lời, các bộ trưởng cũng đã cố giải đáp một cách cụ thể, đầy trách nhiệm và theo từng cách riêng.
Thủ tướng: Sẵn sáng đối thoại với dân
Là người trả lời chất vấn sau cùng, sự xuất hiện của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã thu hút sự chú ý của dư luận và sự chờ đợi, kỳ vọng lớn của cử tri về "cuộc ra mắt" của Tân Thủ tướng.
Và phần trả lời của ông được xem là phiên chất vấn ấn tượng nhất và nhận được sự hài lòng nhất của các ĐBQH.
Hai giờ đăng đàn Quốc hội, Thủ tướng Dũng đã thắng thắn trả lời hàng loạt vấn đề "nóng" như quy hoạch "treo", tăng giá điện, lạm dụng nhà công, cải cách tiền lương... Có vẻ ông đã thuyết phục được các đại biểu bởi phiên chất vấn đã kết thúc trong tiếng vỗ tay rào rào của ĐB Quốc hội và lời cam kết: "sẽ đối thoại trực tiếp với dân" của ông.
Thủ tướng Chính phủ là người trả lời chất vấn cuối cùng.
Đề cập đến câu chuyện thời sự tăng giá điện, Thủ tướng nói giá điện của VN hiện thấp hơn khu vực. Nhà nước đang phải mua 15% lượng điện từ Trung Quốc, sau đó bán giá thấp. Năm 2006, khoản bù lỗ này lên tới hơn 3.000 tỷ và nếu không điều chỉnh giá điện thì năm 2007 sẽ lỗ hơn 4.000 tỷ đồng. Tổng công ty Điện lực cũng đã tìm các giải pháp giảm tổn thất điện năng dưới 11% (so với 20% vài năm trước).
Tuy nhiên, vẫn không thể bù đắp được chi phí sản xuất. "Nếu chúng ta khuyến khích đầu tư vào ngành điện mà "mua cao bán thấp" thì sẽ không có ai vào. Giá điện không thể bao cấp tràn lan, doanh nghiệp sản xuất kinh doanh thì không thể bao cấp vì chúng ta đang hội nhập quốc tế. Nếu bao cấp điện thì các ngành sản xuất sẽ hạch toán không đúng với thị trường", Thủ tướng phân tích.
Theo Thủ tướng, Chính phủ rất quan tâm đến đời sống của người dân ở nông thôn và những hộ nghèo tại thành thị và đã yêu cầu ngành điện xây dựng lại phương án tăng giá điện theo hướng không tăng giá điện sinh hoạt với 80% dân số trên.
Trước những câu chất vấn về những thiệt hại từ quy hoạch treo, Thủ tướng thẳng thắn nhận trách nhiệm.
Thủ tướng cũng nói về một chủ đề nóng khác và khẳng định: những nhà công vụ cấp sai quy định hiện hành sẽ phải thu hồi. Ông nói, cơ sở pháp lý, văn bản về chống tham nhũng đã có, vấn đề còn lại quyết tâm của mỗi cá nhân, đơn vị. Trong đó, người lãnh đạo phải chịu trách nhiệm cao nhất về tình trạng tham nhũng tại đơn vị, cơ quan mình. Lãnh đạo để tham nhũng kéo dài phải bị thay thế.
Nói thêm về vấn đề nhà công, ông cho biết quá trình hình thành nhà công khá phức tạp, có yếu tố lịch sử trong từng thời kỳ và theo Nghị quyết của Quốc hội thì không thể hồi tố. Không thể lấy quy định hiện hành để soi lại những vấn đề mang tính chủ trương của Đảng, nhà nước trong những giai đoạn nhất định".
Thừa nhận đã gặp câu hỏi khó: "mức lương đã tăng vẫn chưa đáp ứng đời sống hằng ngày và chưa tạo động lực cho cán bộ phấn đấu", ông nói nếu đặt vấn đề tiền lương hiện nay đã tạo động lực phấn đấu cho người dân chưa thì tôi thấy cũng phải tăng lương hơn nữa, nhưng lực bất tòng tâm. Lương của VN đang thấp hơn Lào và Campuchia.
Trước ý kiến đại biểu về việc giao lưu trực tuyến của giữa Bộ trưởng Tài nguyên với dân, Thủ tướng tỏ ý rất tán thành: "Chúng tôi cũng yêu cầu các bộ nghiên cứu cách làm của Bộ Tài nguyên Môi trường. Cá nhân Thủ tướng cũng sẵn sàng đối thoại trực tuyến với dân".
Bộ trưởng Giao thông Vận tải "gắng" không đi lại vết xe cũ của người tiền nhiệm
Đối mặt với hàng loạt vấn đề lớn đã nảy sinh từ lâu và phải chịu sức ép từ những sai phạm, khuyết điểm trong ngành bị phát hiện thời gian qua nhưng tân Bộ Trưởng GTVT Hồ Nghĩa Dũng có phần lúng túng trước những chất vấn dồn dập của ĐB.
Chỉ có 2 tiếng đăng đàn nhưng Bộ trưởng trả lời trực tiếp tới 17 đại biểu. Đây là con số kỷ lục. Có tới 15 ý kiến chất vấn về những vấn đề rất được dư luận quan tâm như làm thế nào để tránh lặp lại những khuyết điểm của người tiền nhiệm, tránh để xảy ra những việc tương tự như vụ PMU18...
Trả lời nội dung này, Bộ trưởng Dũng tập trung vào hai nhóm giải pháp lớn, nhóm thứ nhất là tập trung rà soát lại chính sách, quán triệt sâu rộng hơn những văn bản, chính sách đã ban hành, đồng thời, phân bổ, thiết lập lại bổ máy tổ chức sao cho khoa học hai hơn. Nhóm giải pháp thứ hai, theo ông, là tăng cường khâu quản lý cán bộ.
Một vấn đề khác cũng được rất nhiều ĐB quan tâm, đó là tình trạng tai nạn giao thông vẫn không hề giảm. Theo trích dẫn của ĐB Nguyễn Lân Dũng thì mỗi năm Việt Nam có khoảng 14.160 tỷ đồng là tổn thất từ người và vật chất do tai nạn giao thông và khoảng 30 người chết và 70 người bị thương mỗi ngày.
Trả lời về vấn đề này, điều dễ nhận thấy là Bộ trưởng có nhiều lần nhắc đến nguyên nhân gây ra tình trạng trên là trách nhiệm ý thức cá nhân của người dân chứ ông không đi sâu phân tích những lý do khác từ phía các cơ quan quản lý Nhà nước.
Một điều khiến ĐB tỏ ra chưa hài lòng là trong cách trả lời của Bộ trưởng cho thấy đã 4 tháng nhậm chức nhưng Bộ trưởng vẫn chưa có chương trình hành động. Ông nói: "Tôi chính thức nhậm chức từ tháng 8, chưa định hình được mục tiêu lớn. Quá trình vừa rồi là tháo gỡ khó khăn nhằm ổn định hoạt động của bộ, đồng thời hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao".
Bộ Tài chính: Dẫn nhiều văn bản, chính sách nhất
Vị tân Bộ trưởng Tài chính, cựu Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội đã không làm nhiều ĐB hài lòng bởi cách trả lời viện dẫn quá nhiều văn bản. Đa số các câu chất vấn ông đều tập trung vào các vấn đề dư luận quan tâm như nhà công vụ, xe công, quản lý tài sản công...
Trong trả lời chất vấn của mình, Bộ trưởng thừa nhận số liệu về mua bán nhà công, biệt thự công không phải là bí mật quốc gia song số tiền bán biệt thự đem lại cho ngân sách nhà nước là bao nhiêu thì ông lại "chưa có số liệu".
Về những câu hỏi như trách nhiệm của Bộ trưởng trong việc tham mưu cho Chính phủ ban hành những quy đinh về tiêu chuẩn nhà công vụ? Có bao nhiêu người, nhất là những người có chức có quyền đã mua nhà ở công vụ theo Nghị định 61/CP của Chính phủ ở Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh? Hướng giải quyết đối với những người đã mua nhà ở công vụ theo Nghị định 61/CP với giá rẻ... thì đều chưa nhận được câu trả lời cụ thể.
Ông Ninh nói những biệt thự đã hóa giá đều không nằm trong quy hoạch nhà công vụ, từ trước đến nay chưa có trường hợp nào nhà công vụ đang ở lại được bán. Người đứng đầu ngành tài chính cũng cho rằng việc bán nhà là trách nhiệm của Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành, còn trách nhiệm quản lý về chính sách, tham mưu về tiêu chuẩn nhà ở thuộc Bộ Xây dựng.
Không bằng lòng với cách trả lời này, đại biểu đề nghị Bộ trưởng Ninh kiểm tra lại bởi bản thân vị ĐB có một danh sách biệt thự công vụ nay đã hóa giá nhà. "Nếu nhà công vụ như ở khu Hoàng Cầu (Hà Nội) thì chẳng ai muốn mua, chỉ có những biệt thự giá trị cao người ta mới tìm cách hóa giá. Trả lời của Bộ trưởng thật khó giải thích lại cho cử tri", vị ĐB này đánh giá.
Ngoài ra, trong phần trả lời chất vấn của Bộ trưởng Ninh liên quan đến công tác thanh kiểm tra quá trình mua sắm tài sản công. ông nói rằng các số liệu thanh tra từ năm 2001 đến nay cho thấy con số bị phát hiện mua sắm xe vượt tiêu chuẩn mỗi năm một giảm và đến năm 2005 thì chỉ phát hiện 10 xe trị giá hơn 1 tỉ đồng.
Bộ Tài nguyên, Môi trường: "tôi sắp về hưu"
Vẫn là tác phong dứt khoát, rành rọt, thể hiện khí chất khi bảo vệ các quan điểm trước các ĐB, nhưng lần này, Bộ trưởng Tài nguyên, Môi trường phần nào làm các đại biểu thất vọng bởi lời trần tình: "tôi sắp về hưu". Tuy nhiên, ông lại là vị Bộ trưởng đầu tiên và duy nhất nói lại về những gì mình đã hứa tại kỳ họp trước.
Có hai vấn đề liên quan đến lời hứa tại kỳ họp trước của Bộ trưởng, đó là vấn đề quy hoạch treo và vấn đề cải tiến thủ tục giải quyết thế chấp và đăng ký chuyển nhượng đất đai. Vấn đề thứ nhất ông nói ông vẫn còn tới 6 tháng nữa để hoàn thành lời hứa, vấn đề thứ hai, ông nói đã cơ bản được khắc phục.
Về cải tiến thủ tục giải quyết thế chấp và đăng ký chuyển nhượng đất đai. Trước đây, nhiều ĐB kêu nhiều vì thủ tục này gây phiền hà cho nhân dân. Theo Luật đất đai, việc thế chấp đất và đăng ký chuyển nhượng sử dụng đất chỉ được giải quyết sau 5 ngày nhận hồ sơ. Tiếp thu ý kiến này, Bộ Tư pháp và Bộ Tài nguyên và Môi trường đã thống nhất sửa lại quy định thời gian tiếp nhận và thụ lý hồ sơ phải được giải quyết ngay trong ngày.
Bộ trưởng cũng cho biết hiện nay có nhiều làng, khu vực ung thư nhưng rất khó quy trách nhiệm, vì có những vùng mắc bệnh lại do nhiều đơn vị sản xuất cùng gây ô nhiễm, không thể xác định chính xác đơn vị nào là nguồn nhiễm chính. Có những nơi đã xác định được lại không thể xử lý. Như ở Phú Thọ, nguồn gây bệnh chính là nhà máy phân bón phốt phát Lâm Thao, nhưng đây lại là đơn vị nhiều năm anh hùng, nhiều năm được tặng Huân chương lao động, nên rất khó xử lý.
Bộ Xây dựng: Cho tôi cái hẹn, tôi sẽ gặp riêng đại biểu
Bộ trưởng Xây dựng Nguyễn Hồng Quân tỏ ra rất vui vẻ và hài hước khi đối đáp với các ĐB. Ông còn được biết đến là người tỏ ra gần gũi với các vị chất vấn mình. Lời ông hứa với 3/6 ĐB trong phiên chất vấn khiến cả nghị trường cười râm ran. Đó là "đáp án" chung của Bộ trưởng cho những "tò mò" quanh bức xúc về công khai danh mục có bao nhiêu cán bộ được cấp nhà công vụ sau khi rời chức vụ đã tự nguyện trả lại nhà; công khai danh sách nhà công được bán, bán hóa giá. Có ĐB chất vấn đến hai lần thì đều nhận được lời hứa "sẽ trao đổi riêng".
Bức xúc hơn cả trong phiên chất vấn này có lẽ là ĐB Nguyễn Minh Thuyết. Vấn đề "nhà công vụ" mà hầu hết các ĐB đều quan tâm và bản thân ông khi chất vấn quyết liệt Bộ trưởng Tài chính cũng chưa nhận được câu trả lời thỏa đáng. Vậy nên, ĐB Thuyết tiếp tục chất vấn bằng văn bản cũng như đối thoại trực tiếp với Bộ trưởng Xây dựng. Ông muốn làm rõ khi Nhà nước giao Bộ trưởng quản lý công thự thì Bộ trưởng chịu trách nhiệm đến đâu trước thực tế có hơn 80% nhà công thự bị chuyển từ sở hữu nhà nước sang sở hữu tư nhân? Thế nhưng, không phủ nhận hay khẳng định số liệu đó, Bộ trưởng Quân cho rằng cũng "không nên bình luận nhiều về việc này".
Ai sẽ chịu trách nhiệm khi nhà công vụ, nhà thuộc sở hữu nhà nước bị chiếm dụng?”. Trả lời chất vấn này của ĐB, Bộ trưởng dẫn nghị định 61 qui định UBND cấp tỉnh được giao tổ chức triển khai việc bán nhà ở thuộc sở hữu nhà nước trên địa bàn và yêu cầu các cơ quan hành chính sự nghiệp, lực lượng vũ trang, đoàn thể... đang quản lý nhà ở thuộc sở hữu nhà nước thuộc diện được bán phải chuyển giao về UBND cấp tỉnh để tổ chức triển khai việc bán nhà cho người đang thuê.
Đại biểu Nguyễn Minh Thuyết trả lời phỏng vấn báo chí đã không ngần ngại nói ám chỉ Bộ trưởng Quân thuộc nghị định nhưng không nắm chắc thực tế.
Bộ trưởng giáo dục: quyết liệt trong giải pháp
Đứng đầu một bộ được dư luận quan tâm sát sao với vô số những tồn tại mà báo chí thời gian qua đã nhắc tới như bệnh thành tích, tiêu cực trong giáo dục, vấn đề tự chủ đại học, chương trình giảng dạy, SGK...nhưng tân Bộ trưởng GD-ĐT Nguyễn Thiện Nhân xem ra lại là người nhận được nhiều sự động viên, khích lệ của các đại biểu QH nhất trước khi trả lời chất vấn. Hầu hết các đại biểu, trước khi chất vấn Bộ trưởng, đều khen ngợi và thừa nhận thái độ rất tích cực của Bộ trưởng trong việc tháo gỡ nhiều vấn đề bức xúc kéo dài nhiều năm của ngành.
Liên quan đến đội ngũ giảng viên trong trường đại học, ĐB lo ngại với chủ trương của Bộ là sau 14 năm nữa sẽ có 600 trường đại học, cao đẳng, liệu có cần nhiều các trường đến thế không? Hơn nữa,liệu có khả thi khi mà Bộ có chủ trương sau 9 năm nữa tất cả giảng viên đại học sẽ có trình độ TS trong khi hiện có tới 80% trong số 1.217 GS đã về hưu và sẽ tiếp tục về hưu rất nhanh trong mấy năm tới.
Về điều này, Bộ trưởng trấn an các đại biểu rằng, Bộ không đặt yêu cầu là 100% giảng viên đại học có trình độ TS, nhưng trong tương lai, những người đứng bục giảng phải là TS, các nước khác đều vậy. Hiện chúng ta chỉ có 13% số giảng viên là TS. Tới đây, sẽ phải nâng con số này lên 25% vào 2010, 35% vào 2020. Ngoài ra, Bộ đang kiến nghị Bộ Nội vụ sẽ đề nghị các GS, TS còn sức khỏe được tiếp tục làm việc ở các trường, chứ không nên đồng loạt về hưu hết, vì đây là tài nguyên của đất nước, rất quý giá.
Một kế hoạch đáng chú ý mà Bộ trưởng Nhân nêu ra là sẽ quyết tâm bỏ thi Đại học vào 2009. Trước những quan ngại của ĐB liệu chủ trương này có kịp thời điểm, ông tự tin nói thậm chí có thể đạt thời điểm sớm hơn. Có ĐB lo ngại trước tiêu cực trong giáo dục hiện nay. Đại biểu này nghi ngờ, liệu chủ trương này có đảm bảo chất lượng và sự công bằng trong tuyển sinh? Bộ trưởng Nguyễn Thiện Nhân đã phân tích cơ sở mà Bộ GD-ĐT có thể đưa ra được mốc thời gian này, thậm chí có thể còn sớm hơn. Ông nói, do chưa thực sự tin cậy lắm với điểm số tốt nghiệp trung học nên chúng ta phải tổ chức thi tuyển.
Chánh án Toà Án NDTC: Càng giải trình càng thấy dở
Có đến 7/8 ĐB đã đứng bật dậy phản bác "ông Chánh án càng giải trình càng thấy cái dở", "đề nghị trả lời không né tránh"... ngay khi Chánh án Tòa án Nhân dân tối cao Nguyễn Văn Hiện vừa ngồi xuống. Thậm chí, có ĐB còn không giữ được bình tĩnh "đồng chí trả lời mà không biết có hiểu câu hỏi của tôi hay không hay hiểu nhưng cứ trả lời theo ý đồng chí". Đó là khái quát chung về phiên trả lời chất vấn của Chánh án Toà án NDTC Nguyễn Văn Hiện.
Các vấn đề được các ĐB tập trung chất vấn ông Hiện là nguyên nhân dẫn đến án oan sai tăng, những tiêu cực trong tuyển chọn nhân lực trong ngành Tòa án, sự chuẩn bị của ngành khi VN gia nhập WTO... Tuy nhiên, quá trình trả lời những vấn đề này, ông Hiện đã không làm các ĐB hài lòng bởi cách trả lời không đúng trọng tâm và nói như Chủ tịch Quốc Hội thì "Chánh án nên giữ bình tĩnh và nên tiếp thu".
Trước những chất vấn của ĐB như đề nghị cho biết có bao nhiêu trong số các vụ án oan, án sai bị sửa, hủy năm 2006 là do năng lực yếu kém của thẩm phán, bao nhiêu do chạy án và tiêu cực? Hay như con số 9.700 vụ án oan, sai như trong báo cáo, ĐB cho rằng con số thực còn lớn hơn bởi nhiều người hết tiền không thể theo kiện tiếp... ông Hiện giải thích rằng án oan án sai đều do yếu tố chủ quan.
Theo ông, để xử lý thẩm phán xét xử sai không chỉ là chuyện của ngành mà còn liên quan đến các pháp lệnh về công chức, pháp lệnh về thẩm phán... Ông Hiện còn tỏ ra rất kinh ngạc trước việc có ĐB ở tận Vũng Tàu mà lại có chứng cứ về vụ án đang có nhiều nghi vấn ở 83 Đội Cấn (Hà Nội).
Trước những bức xúc của ĐB: phải chăng nguyên nhân dẫn đến sự chồng chất án oan, án sai thời gian qua là do Tòa án tối cao đã phải "vơ vét cả những người không đủ tiêu chuẩn làm thẩm phán" (trích báo cáo của ông Nguyễn Văn Hiện), ông Hiện khăng khăng chỉ "rút kinh nghiệm về lỗi dùng từ". Còn việc đội ngũ thẩm phán hiện đang thiếu, yếu so với nhu cầu là một thực tế nhưng chuyện "vơ vét" tạm chỉ áp dụng với các "đồng chí, đồng đội" ở những vùng sâu, vùng xa" và sẽ được đi bồi dưỡng nâng cao chứ không phải là chuyện bổ nhiệm bừa bãi.
Cách trả lời này khiến vị ĐB chất vấn lắc đầu và tiếp tục truy vấn ông Hiện rằng trong câu hỏi là nói về tiêu cực nhãn tiền trong tuyển dụng nhân sự ở tòa án, vấn đề mà ở địa phương, hầu như ai cũng biết rõ. ĐB này chỉ trích: "có hàng loạt người trình độ trung cấp, sơ cấp lại được tuyển dụng không đúng tiêu chuẩn... Hậu quả nếu cứ để như vậy thì oan sai! Tôi muốn hỏi về trách nhiệm của chánh án đến đâu mà chưa nghe được câu trả lời rõ ràng?".
Và do ông Hiện vẫn tỏ ra không hiểu nên lần này, Chủ tịch Nguyễn Phú Trọng đành quay sang nhắc khẽ "tiếp thu đi". Lúc đó, ông Hiện mới trả lời "sẽ tiếp thu và nghiên cứu trả lời".
Một vấn đề khác ĐB quan tâm chất vấn mà cũng không nhận được trả lời thoả đáng là ngành tòa án đã chuẩn bị để hội nhập thế nào khi VN gia nhập WTO..? Ông Hiện giải trình, hầu hết các cơ quan của ngành ông đều đã chuẩn bị cho hội nhập từ lâu, nhất là việc ngành đã được nhà nước rót 6 tỷ. Số tiền này, theo ông sẽ được tập trung vào hội thảo, chuẩn bị các nội dung về giải quyết các tranh chấp quốc tế...
Thế nhưng, ĐB Nguyễn Ngọc Trân, người chất vấn câu hỏi này cho rằng, ông muốn nói đến mức độ sẵn sàng cho hội nhập của ngành Tòa án đến đâu và đây là vấn đề nhân lực chứ không phải chuyện kinh phí. Ông khẳng định: "nếu chánh án làm tốt thì QH sẵn sàng đề xuất cho Chánh án được kinh phí đến 60 tỉ chứ không phải 6 tỷ".
