Có thể nói hiếm thấy thời điểm nào di tích của Quảng Ninh lại được các cơ quan chức năng và các đơn vị doanh nghiệp quan tâm đầu tư như thời điểm hiện nay.
Trong vòng nửa sau quý II, UBND tỉnh đã nghe các đơn vị tư vấn báo cáo 3 dự án đầu tư lớn. Đó là xây dựng tuyến cáp treo Hồ Thiên - Ngọa Vân do Công ty CP Đầu tư Thương mại và Dịch vụ TKV làm chủ đầu tư; Dự án "Sen vàng", "Sen bạc" do Công ty CP đầu tư ATS Hà Nội thực hiện; Đề án mở rộng Yên Tử và một số quy hoạch bảo tồn, tôn tạo các điểm di tích khác. Tất cả đã phác họa nên bức tranh di tích Quảng Ninh tươi mới và hoành tráng…
Phối cảnh dự án Sen bạc.
Tại buổi báo cáo dự án cáp treo Ngọa Vân - Hồ Thiên, đơn vị tư vấn đã giới thiệu chi tiết phương án tuyến cáp treo phủ Am Trà đi Ngọa Vân. Tuyến cáp treo có chiều dài 2,99km, độ chênh lệch 452m, vận tốc tối đa 6m/s, công suất thiết kế 1.000người/h (có thể nâng cấp lên 2.000 người/h). Dự toán tổng đầu tư toàn tuyến 180 tỷ đồng, trong đó phần thiết bị 138 tỷ đồng, dự án có thể thu hồi vốn chưa chiết khấu sau 8 năm. Mặc dù mới đưa ra một phần của dự án song đã cho thấy thiết kế đường dây cáp treo Ngọa Vân - Hồ Thiên sau khi hoàn thiện sẽ trở nên hiện đại bậc nhất miền Bắc…
Khác với ý tưởng cáp treo Ngoạ Vân - Hồ Thiên mới được hình thành trong ngày cuối cùng của tháng 12-2009, dự án "Sen vàng" của Công ty CP đầu tư ATS Hà Nội đưa ra sau quá trình thăm dò, tính toán khá dài, gần 2 năm. Dự án là một tổng thể các công trình du lịch sinh thái, tâm linh và nghỉ dưỡng cao cấp tại khu vực hồ Yên Trung, xã Phương Đông (Uông Bí), với quy mô 472,8 ha. Điểm nhấn của dự án là khu trung tâm hội nghị quốc tế với nét chấm phá hội trường hoa sen; Trung tâm biểu diễn nghệ thuật quy mô hiện đại; Trung tâm văn hoá giới thiệu các bản sắc dân tộc trong cả nước và phòng trưng bày giới thiệu các nền văn hoá đặc trưng của Việt Nam. Ngoài ra, nơi đây sẽ có một khách sạn 5 sao với kiến trúc thuần Việt đầu tiên của khu vực cùng các khu dịch vụ đi kèm. Khu biệt thự cao cấp được thiết kế theo phong cách kiến trúc đặc sắc thời Trần và khu biệt thự dành cho khách quốc tế sẽ không chỉ là nơi nghỉ ngơi của nhân dân mà còn phù hợp với đối tượng khách là các đại sư (cao tăng). Tại đây du khách hoàn toàn có thể chăm sóc sức khoẻ với khu spa cao cấp, vui chơi giải trí và ăn uống với khu nghỉ dưỡng tĩnh tâm, khu ẩm thực ưu tiên các món ăn chay, dịch vụ du thuyền, sân tập golf v.v…
Liền mạch với dự án "Sen vàng", dự án "Sen bạc" cũng đựơc đề cập với việc nối liền vùng du lịch hồ Yên Trung và Yên Tử. Đơn vị đầu tư ATS đã đưa ra phương án mở rộng tuyến đường từ khu Dốc Đỏ vào chân núi Yên Tử trên cơ sở mở rộng tuyến đường cũ và xây dựng các công trình dịch vụ hiện đại hai bên đường. Dự án này đến thời điểm hiện tại đã có thêm một nhà đầu tư mới tham gia, đó là Công ty CP Phát triển Tùng Lâm. Tùng Lâm đề nghị đầu tư đoạn từ Suối Tắm vào dốc Hạ Kiệu với phương án xây mới tuyến đường và nguồn vốn đầu tư 100% do doanh nghiệp tự lo.
Cuối tháng 4 vừa qua, sau nhiều lần chỉnh sửa, cuối cùng đề án mở rộng khu Di tích Lịch sử và Danh thắng Yên Tử cũng chính thức được UBND tỉnh thông qua, đồng thời giao cơ quan chức năng tham mưu hoàn thiện thủ tục để trình Chính phủ phê duyệt. Đây được coi là đề án mang tính định hướng phát triển tổng thể, lâu dài cho Yên Tử. Theo đó, tổng diện tích tự nhiên của Yên Tử khoảng 9.295 ha, tăng lên hơn 3 lần so với quy hoạch năm 1997. Đáng chú ý là các vùng bảo vệ đặc biệt, bảo tồn riêng biệt, vùng bảo vệ cảnh quan được phân định rõ ràng. Đề án đưa ra 5 khu chức năng là khu di tích, công trình dịch vụ, công trình hạ tầng xã hội, công trình quản lý, khu nhà ở. Khu các công trình dịch vụ như ăn nghỉ, bán đồ lưu niệm, siêu thị, chợ quê... được bố trí thành từng cụm tại điểm Dốc đỏ và Năm Mẫu, vừa phục vụ nhu cầu khách đến thăm chùa và nhu cầu tiêu dùng của người dân địa phương. Riêng khu vực bến xe Giải Oan được sắp xếp lại, dỡ bỏ các công trình cũ, xây mới các công trình dịch vụ hợp lý. Các khu dịch vụ chính trên chùa Hoa Yên, An Kỳ Sinh hiện nay cũng từng bước được di chuyển, thay vào đó chủ yếu là dịch vụ cơm chay và đồ lưu niệm. Khu công trình xã hội, khu công trình quản lý chú ý nhiều đến các công trình cộng đồng, trụ sở làm việc của các cơ quan đều được xây dựng theo nguyên tắc độ cao tối đa không quá 3 tầng, hài hoà cảnh quan vùng di tích. Đặc biệt quy hoạch bảo tồn, tôn tạo hệ thống chùa, am tháp Yên Tử được tính toán hợp lý. Ngoài chùa Bảo Sái, Suối Tắm đã được đầu tư, 13 điểm di tích khác đều được định hướng đầu tư tôn tạo cụ thể. Các giá trị văn hoá phi vật thể cũng được đưa ra những phương án gợi mở như bảo tàng trưng bày, thư viện Phật học, trung tâm bảo tồn văn hoá và nghề thuốc truyền thống người Dao.
Với những dụ án trên, một lần nữa có thể khẳng định nhiều di tích trên địa bàn tỉnh đang là đích ngắm đầu tư của không chỉ cơ quan chức năng mà cả những đơn vị doanh nghiệp. Đây là tín hiệu đáng mừng, cho thấy di sản đang được quan tâm một cách đúng mức. Tuy nhiên, như nhiều ý kiến lo ngại, liệu quá trình đầu tư xây dựng, với hàng loạt các công trình hiện đại mọc lên, có làm mất đi cảnh quan di tích, những yếu tố gốc được coi là linh hồn của di tích. Ngoài ra tất cả các dự án trên hiện đều đang nằm trên giấy, liệu tính thực thi và hiệu quả của chúng đến đâu, lợi ích từ nó mang lại là gì cũng là một vấn đề đáng được đặt ra?
Đối với tuyến cáp treo Ngọa Vân - Hồ Thiên, di tích này có vị trí đặc biệt quan trọng trong tổng thể di tích nhà Trần nói chung, di tích Yên Tử nói riêng. Nơi đây Đức vua - Phật hoàng Trần Nhân Tông tu hành và hoá Phật. Thế nhưng hiện di tích này mới ở dạng phế tích, đường lên di tích rất vất vả, thông thường phải mất 3 tiếng leo núi mới đến nơi được. Bởi vậy không sai khi nói: Dự án cáp treo Ngọa Vân - Hồ Thiên sẽ góp phần quan trọng thúc đẩy quá trình phát huy giá trị di tích này đến nhân dân một cách nhanh chóng và hiệu quả nhất. Thế nhưng cũng bởi di tích ở dạng phế tích nên ngoài đầu tư đường cáp treo còn phải tính đến các công trình phụ trợ khác như đường bộ, điện, nước, các công trình dịch vụ... Chi phí đầu tư cho những công trình này không hề nhỏ, nếu không muốn nói là tốn kém ở con số khổng lồ. Và trong điều kiện như hiện nay thì việc thu lại vốn đầu tư ở công trình này không hề đơn giản. Điều này bắt buộc nhà đầu tư phải cân nhắc, đồng thời cũng cho mọi người được phép phân vân về tính khả thi của dự án.
Còn đối với "Sen vàng", hồ Yên Trung được đánh giá là cô gái đẹp đang ngủ sẽ được đánh thức và khoác lên mình bộ xiêm y lộng lẫy, tươi trẻ. "Sen vàng" còn có thể biến nơi đây trở thành một trung tâm du lịch nằm trong tuyến du lịch quan trọng Hà Nội, Côn Sơn, Yên Tử, Hạ Long. Bởi theo đánh giá của giới chuyên môn, Yên Tử hiện đã đạt mức trên dưới 2,5 triệu lượt khách/năm, Hạ Long đạt khoảng 6 triệu lượt. Tuy nhiên, về cơ sở vật chất tại tuyến này chưa đáp ứng được nhu cầu lưu trú, nghỉ dưỡng của khách, nhất là du khách tôn giáo. Ngoài ra Uông Bí còn quá ít những khách sạn cao cấp từ hai sao trở lên. Đây là một lãng phí lớn khi tài nguyên thắng cảnh chưa đem lại việc nâng cao thu nhập cho địa phương và nhân dân. Tuy nhiên, hiệu quả của "Sen vàng" đến đâu thì phải để thời gian mới trả lời được. Liệu dự án có số vốn khổng lồ (trên 1.300 tỷ) có phát huy được tiềm năng thế mạnh của Uông Bí, bởi trước đó nhiều dự án đầu tư vào hồ Yên Trung vì nhiều nguyên do đã phải "rút lui chiến lược". Ngoài ra trong khi vẫn có những lình sình giữa ATS và Tùng Lâm về phần dự án Hạ Kiệu vào Suối Tắm, thì những lo ngại của nhiều người về sự bỏ cuộc của ATS là có cơ sở. Liệu "cô gái đẹp" hồ Yên Trung có một lần nữa vẫn "ngủ trong rừng"...?
Riêng đề án mở rộng khu Di tích lịch sử và Danh thắng Yên Tử được thông qua là một tín hiệu đầy niềm vui về quy mô phát triển của di sản mang tầm thế giới này. Tuy nhiên, để đề án được phê duyệt và đầu tư còn phải qua một thời gian dài với những thủ tục phức tạp. Bởi vậy không phải một sớm một chiều mà thành hiện thực được. Điều này cần phải có sự tác động tích cực, hiệu quả của các cơ quan hữu quan… của tỉnh.
