Chiều 24-11, Quốc hội tiếp tục với phần chất vấn và trả lời chất vấn của Bộ trưởng Bộ Tài nguyên Môi trường (TNMT) Mai Ái Trực. Vấn đề "nóng" nhất, được nhiều đại biểu quan tâm vẫn là khâu quy hoạch, sử dụng đất, việc thu hồi, đền bù đất, giải phóng mặt bằng và tình trạng tham nhũng, thất thoát, lãng phí đất đai.
Trách nhiệm trực tiếp để xảy ra tham nhũng, thất thoát, lãng phí đất đai trước hết thuộc về chính quyền địa phương
ĐB Trần Văn Tấn và ĐB Đỗ Tiến Đúng: Trách nhiệm để xảy ra tham nhũng, thất thoát, lãng phí đất đai thuộc về ai và biện pháp khắc phục?
Bộ trưởng Mai Ái Trực: Trước hết trách nhiệm thuộc về chính quyền địa phương ở những nơi đã có những quyết đinh sai trái, đã có những quyết định không hợp lý trong vấn đề thu hồi đất, cũng như vấn đề thực hiện các chính sách về đất đai. Người trực tiếp thực hiện trước hết phải là người chịu trách nhiệm về việc đó, mà cũng không phải tất cả các địa phương, mọi nơi đều xảy ra như thế này, cũng chỉ ít nơi như thế thôi. Thứ hai, trách nhiệm của cơ quan quản lý đất đai của Trung ương trong vấn đề tham mưu cho Quốc hội, cho Chính phủ để ban hành về cơ chế chính sách làm chưa tốt. Vấn đề thanh tra, kiểm tra vấn đề tổ chức, thực hiện có những mặt yếu kém. Trách nhiệm thứ ba là trách nhiệm của Quốc hội và Chính phủ, bởi vì Quốc hội và Chính phủ đã để kéo dài quá lâu tình trạng về cơ chế và bao cấp về giá đất.
Hướng khắc phục sẽ là: Tổ chức tốt việc thi hành Luật Đất đai và các văn bản hướng dẫn thi hành; Tiếp tục hoàn thiện chính sách, pháp luật về đất đai, đặc biệt tập trung rà soát, bãi bỏ các quy định đang là kẽ hở dẫn tới tham nhũng, lãng phí về đất đai; Tăng cường công tác giám sát, kiểm tra, thanh tra, kịp thời phát hiện và xử lý những vi phạm về quản lý và sử dụng đất; Thu hồi diện tích đất đã được Nhà nước giao hoặc cho thuê nhưng không sử dụng, sử dụng không hiệu quả, sử dụng sai mục đích; Coi việc chống tham nhũng, thất thoát, lãng phí về đất đai là một trong những trọng tâm của cuộc đấu tranh phòng chống tham nhũng, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí đang được triển khai.
Khi nông dân thế chấp sổ đỏ vay vốn, phải thực hiện đăng ký giao dịch đảm bảo là theo quy định của pháp luật
ĐB Trần Văn Kiệt: Sổ quyền sử dụng đất của nông dân có cơ sở pháp lý trong giao dịch dân sự không? Nếu có sao bắt dân khi muốn thế chấp vay vốn phải đến phòng môi trường để đăng ký giao dịch đảm bảo? Tại sao vay tiền ở tổ chức tín dụng dù có tài sản vẫn phải đóng đăng ký đảm bảo? Quy định như thế gây phiền hà cho dân
Bộ trưởng Mai Ái Trực: Sổ đỏ có cơ sở pháp lý nhưng phải thực hiện đăng ký qua văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất là do quy định trong Luật Đất đai và Bộ luật dân sự. Cũng có lý để Quốc hôi quyết định việc này vì nếu người đi thế chấp chỉ phải đưa sổ không thì có thể họ làm sổ giả, do đó, phải đưa sang địa chính để xác nhận độ chuẩn xác. Nhưng tôi tán thành là thủ tục của chúng ta hiện rườm rà, lôi thôi quá, cần làm gọn trong ngày, đơn giản hóa thủ tục. Bộ TNMT cùng với Bộ Tư pháp sẽ xem xét để làm sao quản lý được tốt nhưng thủ tục lại gọn nhẹ. Có thể bỏ khâu đăng ký thế chấp nhưng xã vẫn phải kiểm tra. Tổ chức tín dụng không quy định người dân phải đăng ký địa chính khi đi thế chấp nhưng luật quy định nên Bộ vẫn phải hướng dẫn nhân dân làm.
Còn phí đăng ký không phải do Bộ TNMT quy định mà do Bộ Tài chính và Bộ Tư pháp quy định. Bộ TNMT đã có kiến nghị sửa mức phí đăng ký giao dịch bảo đảm theo hướng càng ít càng tốt, miễn sao dân góp một phần trang trải chứ không phải để Nhà nước thu lợi từ khoản này. Việc đăng ký vào sổ là quy định của Luật Đất đai. Lúc đầu, Bộ hướng dẫn đăng ký trên trang 4 của sổ đỏ, nhưng sau thời gian thực hiện thấy không hợp lý nên đã quyết định thay đổi, tức là khi nào thay đổi chủ sử dụng mới đăng ký vào trang 4, còn lại những giao dịch khác thì đăng ký vào trang bổ sung. Khi đã ghi đầy các đăng ký thì phải dùng trang bổ sung chứ không được đổi sổ, nếu đổi sổ là sai luật.
Bộ TNMT chỉ có chức năng xác định mức độ ô nhiễm, chứ không xác định được nguyên nhân gây ra bệnh cho dân ở các làng ung thư.
ĐB Trần Luân Kim và Nguyễn Đình Xuân: Trách nhiệm của Bộ trưởng về việc để ô nhiễm môi trường xảy ra. Các làng ung thư, các khu vực ung thư được xử lý như thế nào?
Bộ trưởng Mai Ái Trực: Tôi cũng đã cố gắng hết sức tìm mọi cách để xem thử làm sao, kể cả đề xuất cho Quốc hội ra một Luật Bảo vệ môi trường được các tổ chức quốc tế người ta đánh giá rất cao một luật tiên tiến có chế tài đàng hoàng, rồi cũng tiến hành kiểm tra, thanh tra. Nhưng thực tế là ô nhiễm môi trường vẫn đang xảy ra và có nơi nghiêm trọng. Nếu ở ngành, lĩnh vực nào còn có chuyện thì tất nhiên Bộ trưởng sẽ chịu trách nhiệm và tôi chịu trách nhiệm về việc chưa đề xuất được các giải pháp mà nó thật là có hiệu quả, có hiệu lực nó cao hơn những cái vừa đề xuất và nhân đây chúng tôi cũng mong muốn Quốc hội nếu các vị đại biểu thấy có cái gì góp ý cho chúng tôi thì chúng tôi rất vui lòng, rất cám ơn các vị đại biểu Quốc hội để có thể làm cho công tác bảo vệ môi trường tốt hơn.
Về việc các làng ung thư, các khu vực ung thư đó xử lý nó như thế nào, báo cáo với quý vị đại biểu Quốc hội là các làng ung thư vừa nói có những cái chúng ta không thể quy được làng ung thư, khu vực ung thư đó là do cơ sở nào. Ví dụ ở Thạch Sơn nhiều cơ sở cùng ô nhiễm thì biết quy định cho cơ sở nào, trong khi đó người ta nghĩ thủ phạm chính của làng ung đó tức là Công ty Supe phôtphat và hóa chất Lâm Thao. Dứt khoát không quy ra được thì Chính phủ phải chịu trách nhiệm, Nhà nước phải chịu trách nhiệm. Chính vì vậy, tại Thạch Sơn ngành y tế cũng vào điều trị và khám bệnh miễn phí, Bộ Tài nguyên môi trường bắt các doanh nghiệp đó phải xử lý môi trường cho thật tốt, đừng để xảy ra nữa. Đặc biệt là Thủ tướng Chính phủ quyết định hỗ trợ 15 tỷ để làm nước sạch cho vùng này.
ĐB Nguyễn Đình Xuân: Luật môi trường của Nhà nước rất tiến bộ là Nhà nước phải đền bù cho dân nếu để môi trường ô nhiễm. Vậy những khu vực bị ô nhiễm làm người dân bị bệnh thì bồi thường thế nào? Những cơ sở lớn vẫn xảy ra ô nhiễm thì xử lý thế nào?
Bộ trưởng Mai Ái Trực: Việc đền bù ở làng ung thư, ví dụ như vụ Thạch Sơn, Bộ TNMT đã đề xuất báo cáo Thủ tướng và Thủ tướng giao cho Bộ Y tế tìm ra nguyên nhân. Tôi thấy 80% bệnh ung thư có liên quan đến môi trường nên nơi nào có bệnh thì ngành tài nguyên cũng có liên quan. Bộ đã có biện pháp bắt buộc các cơ sở ở đây phải xử lý ô nhiễm, báo cáo Thủ tướng và theo dõi bắt buộc các cơ sở này phải làm xong trước 31-12-2006.
Như tôi đã nói, việc xác định cơ sở nào gây ô nhiễm để dân bị bệnh như vậy là hết sức là khó vì quá trình phát bệnh ở dân là do tích lũy độc tố dần dần, chứ không phải là ngay lập tức. Nếu xác định ô nhiễm đến mức nào thì Bộ TNMT làm được, còn xác định nguyên nhân gây ra bệnh tật thì Bộ không có chức năng. Một bệnh tật có thể do nhiều yếu tố gây ra. Tuy nhiên, Bộ TNMT đang cố gắng làm thế nào để khâu đánh giá tác động ô nhiễm môi trường ngày càng thực chất hơn.
Công tác thực hiện quy hoạch đất đai chưa hiệu quả là do khâu tổ chức thực hiện
ĐB Đặng Văn Xướng: Những giải pháp của Bộ TNMT trong lĩnh vực quy hoạch, quản lý sử dụng đất đã khiến cho tình hình có chuyển biến nhưng chậm. Các quy hoạch quản lý sử dụng đất đai "treo" nhiều, 80% số đơn thư khiếu nại của nhân dân là ở lĩnh vực này. Tại sao đã có nhiều biện pháp nhưng tình hình quản lý sử dụng đất đai vẫn chưa khắc phục, hiệu quả đạt được không cao?
Bộ trưởng Mai Ái Trực: Vấn đề quy hoạch, định giá đất đai đã có điều chỉnh khá đầy đủ. Nhưng nếu chỉ có quy định của pháp luật không thôi thì cũng không làm được. Vừa rồi TPHCM quy định phải đền bù theo giá thị trường, có đất tái định cư rồi mới được GPMB, cá nhân tôi rất ủng hộ, nhưng cũng thấy có điều gì đó không ổn ở khâu thi hành pháp luật. Luật đều đã quy định những điểm này và có nhiều tầng nấc, bộ máy chính quyền lại có nhiều tầng nấc nữa, nên tổ chức thực hiện chưa đến nơi đến chốn.
ĐB Nguyễn Ngọc Minh: Dự án treo là hậu quả của quy hoạch đất theo phong trào xây dựng khu công nghiệp, khu dân cư... Bộ TNMT có tham mưu gì để giải quyết? Những bất cập trong khâu giải tỏa, thu hồi đất...?
Bộ trưởng Mai Ái Trực: Bộ TNMT làm quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất dựa trên tổng thể xã hội và yêu cầu của các ngành. Cơ quan chính đề xuất xây dựng các khu công nghiệp là Bộ kế hoạch và đầu tư. Quy hoạch không gian với những khu công nghiệp lớn thì thuộc về trách nhiệm của Bộ Xây dựng. Hiện Bộ TNMT đang kiểm tra các quy hoạch treo và các dự án dở dang để báo cáo Chính phủ chỉ đạo UBND các tỉnh xử lý. Việc quan trọng nhất phải làm hiện nay là để luật và các quy định đi vào cuộc sống và Bộ có trách nhiệm đôn đốc các địa phương thực hiện.
Giữ vững quan điểm đền bù đất theo giá thị trường
ĐB Trần Thành Long: Quy định là giá đền bù sát giá thị trường nhưng khi đưa ra giá, hai bên (thu hồi và bị thu hồi) lại không gặp nhau vì giá đền bù lại trên cơ sở gắn với mục đích sử dụng. Vậy xác định sát giá thị trường là như thế nào? Trong quá trình thực hiện Luật Đất đai, mỗi quan chức của Bộ TNMT hiểu một cách, nếu sau này khi xác định quan chức đó nói không đúng thì Bộ xử lý thế nào?
Bộ trưởng Mai Ái Trực: Vấn đề giá thị trường nên để Bộ Tài chính trả lời. Trong luật đất đai có quy định về dịch vụ định giá đất. Cơ quan Nhà nước dựa vào sự định giá của những đơn vị có uy tín để làm căn cứ đền bù.
ĐB Nguyễn Thị Nghĩa: Giá đền bù đất không phù hợp, nếu đặt vấn đề đền bù theo giá thị trường thì cũng là nguyên nhân khiếu kiện vì người dân thường nhìn giá ảo để so sánh. Tại sao ta không kéo giá thị trường xuống mà lại đặt giá thị trường làm giá giao dịch?
Bộ trưởng Mai Ái Trực: Nếu chúng ta không theo giá thị trường thì theo giá nào? Luật quy định giá đền bù đất là trong điều kiện bình thường chứ không phải là giá ảo. Nhưng điều kiện bình thường thế nào thì cần có sự điều tra.
Nguyên nhân chính gây bức xúc của dân về đền bù, giải tỏa, thu hồi đất là do làm sai, làm trái luật
ĐB Đồng Hữu Mạo: Bức xúc của dân liên quan đến đền bù, giải tỏa, thu hồi đất rất nhiều. Tại sao dù đã có nhiều giải pháp, Bộ trưởng đã trực tiếp tham gia giải quyết nhiều vấn đề, sao dân vẫn còn nhiều bức xúc? Nguyên nhân dẫn đến bức xúc của dân là gì? Các dự án đang thực hiện dở dang không tiếp tục thực hiện nữa có được Bộ quan tâm không? Nếu có, Bộ đã làm gì? Theo quy định, nếu đất giao sau một thời gian thực hiện không đúng phải thu hồi, nhưng hiện thu hồi chậm, gây lãng phí. Vậy xử lý thế nào? Việc đền bù đất đai diễn ra trước và sau thời điểm luật Đất đai có hiệu lực dẫn đến có sự so sánh, gây nhiều khiếu nại hiện nay, Bộ đã và sẽ làm gì?
Bộ trưởng Mai Ái Trực: Nguyên nhân đầu tiên dẫn đến bức xúc đất đai là làm sai, làm trái luật. Quan trọng nhất là khâu tổ chức thực hiện, trách nhiệm chính là các địa phương và Bộ TNMT kiểm tra, đôn đốc thực hiện. Các dự án dở dang có 2 loại: đang GPMB nhưng còn vướng mắc chưa xong và đã giao đất, GPMB nhưng không triển khai thì nếu quá thời hạn quy định sẽ bị thu hồi.
Vấn đề đền bù đất trước và sau 1/7/2004, việc quy định giá đền bù sát với giá thị trường là chúng ta đã đạt đến mức hợp lý về mặt pháp luật. Những cái tồn tại đã được giao cho địa phương xử lý cho phù hợp, tùy thuộc vào địa phương. Việc đền bù phải theo đúng chính sách.
