Tình trạng khai thác than trái phép tại xã Yên Thọ (Đông Triều) đã được Báo Quảng Ninh phản ảnh trên số báo ra ngày 4-10-2007. Sau bài báo này đã có rất nhiều phản hồi từ phía độc giả cũng như những động thái tích cực từ các cơ quan chức năng. Tuy nhiên, đã hơn 5 tháng trôi qua, những hoạt động khai thác than trái phép trên địa bàn đang có những dấu hiệu phức tạp hơn, gây thất thoát nguồn tài nguyên, làm ảnh hưởng đến môi trường sống của người dân nơi đây.
Hoạt động khai thác than “nóng” nhất hiện nay ở Yên Thọ phải kể đến thôn Yên Sơn và thôn Trại Hà. Tuy nhiên, theo một lái xe vận chuyển than trái phép có thâm niên tại đây thì: “Xét về quy mô hoạt động khai thác than trái phép, ở Yên Sơn bây giờ là nhất.”. Quả thật, từ quốc lộ 18A đi vào khu vực thôn Yên Sơn, xã Yên Thọ chỉ khoảng 2-3 km nhưng có thể thấy hoạt động khai thác than trái phép đang diễn ra một cách khá công khai. Con đường dẫn vào thôn nằm giáp với khai trường của Công ty Than Mạo Khê ngập tràn trong bụi và lồi lõm những ổ trâu, ổ voi sâu hoắm. Chỉ cần một chiếc xe máy đi trước cũng đủ cuốn bụi tung mù mịt, che mất tầm nhìn của những người đi sau.
Hoạt động khai thác than trái phép vẫn diễn ra ngang nhiên tại thôn Yên Sơn, xã Yên Thọ (Đông Triều). (Ảnh chụp ngày 5-3-2008)
Dọc theo con đường đi vào thôn, đếm sơ sơ cũng đã có tới gần chục cửa lò đang hoạt động. Tại mỗi cửa lò đều có khoảng 5-7 lao động, chủ yếu là dân địa phương và một số ít lao động tỉnh ngoài. Được biết, những người lao động này làm việc dưới sự chỉ đạo của các chủ lò và chỉ hoạt động theo “lịch” cụ thể đã được thoả thuận trước. Ban ngày, các “cửu vạn” chủ yếu dùng tời đào than và để ở dưới lò, đến đêm mới đưa lên điểm tập kết.
Đêm 5-3, được sự giúp đỡ của người dân địa phương, chúng tôi đã tiếp cận được một số điểm khai thác than trái phép tại thôn Yên Sơn. Những ngôi nhà buổi sáng còn đóng cửa im ỉm nhưng khi màn đêm buông xuống lại tấp nập. Ngay trong lòng nhà, dưới bóng đèn điện 100W là hầm lò. Tiếng máy nổ, máy xúc, tiếng xe ôtô vận chuyển than và cả những tiếng chửi bới đe doạ liên tục khuấy động màn đêm. Những thùng phuy 200 lít (tương đương 0,2 khối) ăm ắp than được kéo lên qua máy tời 24 mã lực. Phía bên trên lò, một số người đang tiếp tục phân loại than thành than củ và than cám. Than được vận chuyển chủ yếu bằng loại xe Juilong trọng tải 5 tấn, tuy nhiên tất cả những xe này đã được cơi thành và có thể chở từ 7-8 tấn than. Trong đêm tối, từng đoàn xe chở đầy than nối đuôi nhau chạy trên quốc lộ 18 để đến các bến tập kết than như: Kim Sơn, bến Cân, bến Đụn. Một đêm mỗi lò có thể khai thác được khoảng 2 xe than (cả than củ và than cám). Giá một tấn than củ từ 1,3 đến 1,5 triệu đồng; than cám khoảng 600.000 đồng/tấn tuỳ theo chất lượng than. Như vậy trung bình một ngày mỗi chủ lò than thu được từ 6 đến 10 triệu đồng. Có thể nói lợi nhuận từ hoạt động khai thác than trái phép là rất lớn, chính vì vậy những đối tượng khai thác than trái phép đã không từ bất cứ một thủ đoạn nào để đạt được mục đích của mình. Những hoạt động trên diễn ra gần như công khai, trắng trợn bất kể ngày đêm nhưng chính quyền địa phương cũng như các lực lượng an ninh vẫn không thể can thiệp triệt để, bởi cứ dập được một thời gian thì “nạn dịch” lại bùng phát trở lại.
Trung tuần tháng 3 vừa qua, lực lượng chức năng huyện Đông Triều đã tiến hành kiểm tra, triệt phá các điểm khai thác than trái phép tại thôn Trại Hà (xã Yên Thọ), nhiều lò than đã bị đánh sập, các đối tượng liên quan cũng đã bị tạm giữ. Tuy nhiên, đây không phải lần đầu tiên các cơ quan chức năng trên địa bàn tiến hành các đợt truy quét nạn khai thác than trái phép và người dân thôn Trại Hà thì dường như vẫn chưa hết nỗi lo: “Liệu nạn khai thác than trái phép thực sự đã chấm dứt?”. Nguyên nhân của tình trạng trên được lý giải là: Lực lượng an ninh quá mỏng không đủ để bao quát trên diện rộng các khu vực khai thác than trái phép trong khi hoạt động của các đối tượng khai thác than thì ngày một quy mô, phức tạp hơn. Cũng bởi vậy, chỉ một thời gian ngắn sau khi lực lượng chức năng tiến hành kiểm tra, đánh sập, các lò than trái phép lại hoạt động trở lại bình thường. Hàng trăm tấn than khai thác trái phép ngày ngày vẫn được lấy lên từ lòng đất, còn tiền thì chỉ rơi vào túi cá nhân. Theo người dân địa phương, tại những nơi diễn ra các hoạt động khai thác than trái phép, chỉ có những người trong giới buôn bán than ra vào mới không bị “để ý” còn những người “ngoại đạo” sẽ bị những đối tượng bảo kê theo sát, nếu nghi ngờ có hành động “khác lạ” ngay lập tức sẽ bị “dằn mặt”. Có lẽ vì vậy nên mặc dù rất bức xúc với tình trạng khai thác than trái phép nhưng ngay chính người dân địa phương cũng không dám phản đối công khai. Nhiều người vì không chịu nổi tiếng ồn, ô nhiễm nơi đây đã phải treo biển “bán nhà”.
Việc khai thác than trái phép ở Đông Triều thời gian qua đang gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng và làm ảnh hưởng đến đời sống, sinh hoạt của những người dân trong khu vực có liên quan. Bên cạnh sự suy kiệt về tài nguyên rừng, tài nguyên khoáng sản thì tình hình an ninh trật tự cũng trở thành một vấn đề “nóng”. Trong khi chính quyền địa phương và các lực lượng chức năng còn đang loay hoay với bài toán “giải quyết triệt để” thì hàng ngày, hàng giờ người dân Yên Thọ vẫn phải đối mặt với khói, bụi và ô nhiễm do nạn khai thác than trái phép gây ra.
