Đi xem Hội hát Sán cố ở Đồng Văn

10/05/2009 09:49

Trong hai ngày 27 và 28-4 vừa qua, xã Đồng Văn (huyện Bình Liêu) nhộn nhịp khác thường, bởi đang diễn ra Hội hát Sán cố truyền thống của người Dao Thanh Phán.

Một tiết mục văn nghệ tại Hội hát Sán cố Đồng Văn.

Năm nay ngoài hát Sán cố, lần đầu tiên UBND xã đứng ra tổ chức thêm nhiều hoạt động khác, như giao lưu văn nghệ, thi thêu hoa văn trên trang phục truyền thống, thi đấu ném còn, đẩy gậy, kéo co, giao lưu bóng chuyền v.v... giữa 7 thôn, bản trong xã với nhau. Bởi vậy, số người đến hội đông vui hơn so với mọi năm. Từ sáng sớm, bà con mặc bộ trang phục người Dao mới nhất, hối hả tới hội. Khắp các ngả đường về chợ Đồng Văn, nơi diễn ra ngày hội, đều bắt gặp những cô gái, chàng trai Dao khoẻ mạnh, nhanh nhẹn, vui tươi. Những bà mẹ Dao địu con trên lưng, nhiều người còn tranh thủ mang thêm những bó quế, chổi lau, dây thắt lưng, mũ đội đầu xuống chợ Đồng Văn bán. Phía con đường tắt nối chợ Đồng Văn với Hoành Mô cũng tấp nập người từ bên kia cửa khẩu sang. Nhiều người trong đó tuy ăn vận quần áo người Trung Quốc song trông cách chào hỏi thân mật với người dân Đồng Văn cho thấy họ vốn thân quen nhau. Không những thế, nhiều xe ô tô chở khách đi xem hội từ các huyện lân cận như Tiên Yên, Ba Chẽ, Đầm Hà, Hải Hà v.v... cũng đến. Buổi trưa, chợ Đồng Văn như một bữa tiệc lớn. Tất cả các bàn ăn đều đông nghịt người, cả trai, cả gái đều uống bia, uống rượu. Cuối bữa, những người hứng khởi bắt nhịp những câu hát Sán cố. Thường thì là anh em, bạn bè hoặc vợ chồng hát với nhau hay tốp ăn của bàn này hát với tốp của bàn bên kia. Các câu hát thường có ý nghĩa đối đáp, kể lể những tình cảm, suy nghĩ, cảm nhận của mỗi người về nhau trong cuộc sống. Vợ chồng Chìu Quay Sềnh - Tài Múi (Đồng Văn) hát, đại ý: Anh là người đàn ông tốt, thật hạnh phúc khi được về ở nhà anh, sinh con cho anh, làm rượu sắn cho anh uống - anh yêu cô dâu này, nguyện tháng ngày ngồi cạnh bếp lửa cùng vợ, nhờ em anh có những đứa con của khoẻ mạnh, anh sẽ cấy lúa, trồng rừng để nuôi chúng lớn... Giọng hát của Sềnh và Múi nhỏ nhẹ, tình cảm; nhất là khi họ vừa hát vừa nhìn vào mắt nhau, nắm tay nhau rất ấm áp, tình tứ...

Đối với người Dao Thanh Phán, ngày 4 tháng 4 âm lịch hằng năm được gọi là ngày kiêng gió. Vào ngày này mọi người không ai đi làm mà ở nhà trông giữ nhà cửa, vườn tược, người rỗi rãi thì xuống chợ ăn uống, gặp bạn cũ tâm tình và hát Sán cố. Lâu dần số người xuống chợ ngày càng nhiều, các hoạt động vui chơi, ăn uống và nhất là hát Sán cố, ngày càng được mở rộng nên dần trở thành ngày hội truyền thống của dân tộc. Hát Sán cố giống như hát Đúm, hát Hò biển của người vùng biển, hát Soọng cô của người Sán Dìu v.v...

Bình Liêu là địa phương có nhiều người Dao Thanh Phán sinh sống, trong đó tộc người này ở xã Đồng Văn chiếm hơn 90% dân số. Trước kia Hội hát Sán cố thường tập trung ở khu vực cửa khẩu Hoành Mô, nơi có chợ Hoành Mô to rộng và tiện đường giao thông, thuận lợi cho mọi người đến dự hội. Tuy nhiên do sự phát triển của cửa khẩu, các phương tiện giao thông đi lại tấp nập, nơi gọi là sân khấu trước kia nay đã trở thành bãi đỗ xe, tập kết hàng hoá. Bởi vậy gần chục năm nay địa điểm diễn ra Hội hát chuyển về khu vực chợ Đồng Văn. Chỉ là một hội hát tự phát song hàng năm vào ngày mồng 4 tháng 4 âm lịch, hàng nghìn người Dao Thanh Phán từ khắp các xã trên địa bàn huyện Bình Liêu và một số huyện lân cận, thậm chí cả bà con người Trung Quốc ở bên kia cửa khẩu, cũng sang dự. Hội thường kéo dài cả ngày, nhiều tốp hát, đôi hát hợp nhau còn lưu luyến đến khuya chưa dứt...

Nhiều người vẫn cho rằng Hội hát Sán cố của người Dao Thanh Phán xã Đồng Văn có nét gì đó hơi giống chợ tình của người vùng cao phía Bắc. Người đi hội là để được gặp lại bạn cũ, tạm quên đi gia đình để dốc bầu tâm sự cùng nhau. Thế nhưng, thực tế Hội hát Sán cố Đồng Văn không hoàn toàn như vậy. Trai gái đến hội chỉ dừng lại ở mức độ giao lưu với nhau bằng những câu chuyện vui vẻ, câu hát tình cảm; ai chưa có vợ, có chồng cũng có thể thông qua ngày hội mà “bén duyên”. Nhưng thông thường, người ta cũng chỉ hát với những người quen biết như bạn bè, người thân. Từ đó, vợ chồng, bạn bè hiểu nhau hơn...

Hội hát Sán cố của người Dao Thanh Phán Đồng Văn là nét sinh hoạt văn hoá truyền thống tốt đẹp, ở đó chứa đựng nhiều nét nhân văn và cũng không thiếu những điều thú vị, hấp dẫn, rất nên bảo tồn, phát huy...