Giữa những ngày đại hàn, sương mù phủ trắng trên những quả đồi, nóc nhà cả ngày đêm, mùa đông ở các xã vùng cao biên giới trời càng giá buốt hơn rất nhiều so với ở đồng bằng nhưng trong chuyến công tác cùng đoàn cán bộ của Chi cục HTX và phát triển nông thôn (Sở NN&PTNT) chúng tôi vẫn thấy không khí rộn ràng, náo nức chuẩn bị đón xuân mới của bà con dân tộc các thôn, bản của xã Bắc Sơn, Hải Sơn (Móng Cái), Hoành Mô (Bình Liêu). Đây là năm thứ 4 liên tiếp tôi có dịp lên biên giới và mỗi năm lại cảm nhận thấy Tết càng no đủ hơn với đồng bào nơi đây.
Con đường thảm nhựa phẳng lỳ từ thị xã Móng Cái lên xã Bắc Sơn, Hải Sơn uốn lượn men theo dòng Ka Long tấp nập người đi, đồng bào trên các thôn bản xuống chợ trung tâm xã mua hàng tết và các thương lái từ Móng Cái đưa hàng hoá lên phục vụ nhu cầu tiêu dùng của bà con. Anh Sằn A Cối, khu Đồi Tây, thôn Pò Hèn (xã Hải Sơn) đang sửa lại hàng giậu trước nhà thấy chúng tôi đến khoe: “Năm nay gia đình mình ăn Tết to lắm, mình vừa bán đôi trâu được hơn 10 triệu đồng nên đã mua tivi cho mấy đứa con xem và còn dư tiền cho vợ sắm tết.”
Cán bộ dự án trồng rừng Việt - Đức hướng dẫn nông dân xã Bắc Sơn (Móng Cái) chuẩn bị vườn ươm cây giống trồng rừng.
Còn nhớ 5 năm trước, khi vợ chồng anh Cối mới ra xã Hải Sơn định canh định cư theo chương trình di dân kinh tế mới, tôi thấy ngoài 5 bao thóc đem theo thì gia tài của vợ chồng anh chẳng có gì đáng giá vài trăm nghìn đồng. Nhưng 5 năm sau quay trở lại thấy cuộc sống của gia đình anh đã đổi khác rất nhiều. Trong nhà anh đã sắm được nhiều vật dụng sinh hoạt có giá trị như: ti vi, tủ 3 buồng đựng quần áo, 2 cái xe đạp, 5 con trâu và rất nhiều gà thả vườn. 3 đứa con của anh đều được đi học ở ngôi trường khang trang ngay trước cổng nhà. Anh Cối nói thêm: “Trước đây ở quê cũ mình không có đất để trồng rừng, cấy lúa, từ ngày ra đây khai khẩn được nhiều đất hoang để trồng lúa, trồng rừng. Làm ăn ngày càng khấm khá như năm vừa qua mình sẽ để dành tiền cho thằng con lớn xuống thị xã học cấp 3.” Niềm vui về những cái Tết ngày càng no ấm đầy đủ không chỉ có ở gia đình anh Sằn A Cối mà còn ở rất nhiều gia đình khác trên dải đất biên cương của Tổ quốc. Vào thăm nhà một số đồng bào dân tộc Dao đã ra định canh định cư ở đây vài năm trước thấy nhà nào cũng đã mua sắm được nhiều vật dụng sinh hoạt đắt tiền, nhà cửa trang trí tương đối gọn gàng. Qua trò chuyện không thấy hộ nào đề nghị Nhà nước trợ cấp tiền, gạo thóc như hơn 3 năm về trước. Dường như đỉnh Pò Hèn ở độ cao gần 800 m so với mực nước biển đang mặc cho mình một chiếc áo mới - chiếc áo của sự no ấm, giàu mạnh.
Đồng chí Phan Văn Cần, Chi cục Trưởng Chi cục HTX &PTNT cho biết: Các xã trên tuyến biên giới của tỉnh ta hầu hết đều là xã nghèo, thuộc diện vùng sâu, vùng xa, kinh tế kém phát triển, trình độ dân trí thấp, phong tục tập quán lạc hậu. Do điều kiện tự nhiên, địa hình phức tạp, chủ yếu là đồi núi dốc, bị chia cắt nhiều nên giao thông đi lại rất khó khăn, đặc biệt vào mùa mưa lũ. Đất đai canh tác ít, manh mún, bạc màu nên rất khó cho việc bố trí hệ thống thuỷ lợi. Dân cư sống thưa thớt, phân bố không đồng đều tập trung chủ yếu ở các thôn, khe bản xa xôi, hẻo lánh. Từ năm 2003, thực hiện chiến lược Phát triển kinh tế - xã hội tuyến biên giới Việt - Trung tỉnh đã lồng ghép các chương trình, dự án để tập trung nguồn lực đầu tư các công trình trọng điểm mang tính cấp thiết nhằm thúc đẩy quá trình phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn. Cùng với đó là đầu tư đẩy mạnh phát triển sản xuất, chuyển đổi ngành nghề, cơ cấu mùa vụ, đưa tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất, giải quyết việc làm tăng thu nhập và ổn định đời sống cho đồng bào. Sau rất nhiều nỗ lực, cố gắng của các ngành, địa phương và bà con đến nay nhìn chung đời sống vật chất, văn hoá tinh thần của đồng bào trên tuyến biến giới đã được cải thiện cả về chất và lượng. Về cơ bản các xã đã tự cân đối được lương thực, ở các thôn, bản đều có trường học và dần được cao tầng hoá, các xã đều có chợ, có điện lưới quốc gia, có đường giao thông trải nhựa đến trung tâm xã và một số thôn, bản đã có đường bê tông.
Tính đến hết năm 2007, toàn tỉnh đã tổ chức di dãn được 691 hộ dân ra định canh định cư vùng biên giới với gần 3.000 nhân khẩu, tổng nguồn kinh phí đầu tư hơn 10 tỷ đồng. Các hộ dân ra định canh định cư ở các xã vùng biên giới đã khai hoang mở rộng được gần 1.000 ha diện tích đất sản xuất nông nghiệp và trồng rừng, gần 400 ha đất mặt nước nuôi trồng thuỷ sản. Nét nổi bật trong chương trình di dân ra vùng biên giới những năm qua đã gắn việc di dân với thực hiện các chương trình phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương, thực hiện mục tiêu xoá đói giảm nghèo, phát triển kinh tế với củng cố quốc phòng an ninh. Với sự hỗ trợ đầu tư của Nhà nước sản xuất nông - lâm nghiệp ở các xã biên giới đã có bước phát triển. Một số mô hình sản xuất mới, có hiệu quả kinh tế cao phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội vùng miền núi như nuôi bò sinh sản, trồng dong riềng, tre măng... dần được hình thành ở tuyến biên giới. Thông qua việc thực hiện các chương trình, dự án này đã giúp cho hàng ngàn hộ đồng bào dân tộc sinh sống ở các xã biên giới có thêm việc làm, tăng thu nhập, nâng cao đời sống. Nhiều khu vực trên tuyến vành đai biên giới Việt - Trung trước đây là vùng trắng và điểm nóng không có dân cư, khi đưa dân tới lập nghiệp đã có bản chấm dứt tình trạng xâm canh, xâm cư và trở thành những vùng kinh tế phát triển như Hải Sơn, Bắc Sơn (Móng Cái), Hoành Mô (Bình Liêu), Quảng Đức (Hải Hà).
