Đình Trung Bản

09/04/2007 05:45

Đình Trung Bản thuộc xã Liên Hoà, huyện Yên Hưng nằm trong cụm di tích Chiến thắng Bạch Đằng năm 1288 (1 trong 4 di tích trọng điểm của tỉnh), gắn liền với tên tuổi vị anh hùng dân tộc Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn.

Tương truyền, để chuẩn bị cho việc dựng bãi cọc trên sông Bạch Đằng, Hưng Đạo Vương đã đi thị sát và khi đang đứng ở gò cao để quan sát, tóc Vương bị gió thổi xổ ra. Vương bèn chống kiếm xuống đất và búi lại tóc. Sau chiến thắng Bạch Đằng, để tưởng nhớ tới ngài, dân vạn chài ở đây đã lập miếu thờ, rồi sau đó thay thế bằng ngôi đình như ngày nay.

*Tượng Trần Hưng Đạo tại đình Trung Bản một tác phẩm hoàn hảo không nơi nào có.*

Đình Trung Bản có bố cục hình chữ “đinh”, gồm 3 nhà: Tiền đường, bái đường và hậu cung, đã trải qua nhiều lần trùng tu vào các năm 1919 và 1921. So với các di tích trong cụm di tích Chiến thắng Bạch Đằng nói riêng, toàn bộ các di tích ở Yên Hưng nói chung, thì kiến trúc của đình Trung Bản không có gì đặc biệt, mà cái làm nên sự khác biệt, giá trị của ngôi đình chính là một số hiện vật còn lưu giữ được trong đình. Một trong số các hiện vật đầu tiên phải kể tới là pho tượng Trần Hưng Đạo, đặt trong hậu cung. Tượng cao hơn 1 m, tạc Trần Hưng Đạo trong tư thế ngồi, mặc áo bào thêu rồng, phượng, đầu đội mũ cánh chuồn là những trang phục do vua ban, nét mặt bình thản mà nghiêm nghị, oai phong mà hiền từ. Niên đại của tượng là thế kỷ XIX. Theo nhiều nhà nghiên cứu thì đây là pho tượng Trần Hưng Đạo đẹp nhất trong số hàng trăm di tích đình, miếu, đền trong cả nước có thờ ngài. Điều đặc biệt là pho tượng được thể hiện gắn liền với câu chuyện chống kiếm búi tóc của Trần Hưng Đạo khi xưa, đó là phía sau tượng có cả mái tóc dài xuống gần hông, còn trong lòng bàn tay phải là chiếc trâm cài tóc như thể ngài đang chuẩn bị búi lại tóc. Chi tiết đó đã làm cho câu chuyện dân gian xưa như gần gũi hơn với hiện thực, làm cho cái “thần” của tượng như rõ hơn. Ngoài ra còn phải kể tới chiếc ngai đặt tượng cũng là một tác phẩm nghệ thuật đẹp: Đầu tay ngai, song ngai chạm rồng, hoa lá cách điệu, mây lửa... Tất cả đều được sơn son thếp vàng và vẫn như còn nguyên vẹn.

Ngay phía trước tượng Trần Hưng Đạo là một tác phẩm nghệ thuật đáng chú ý khác, đó là chiếc kiệu bát cống (chuyên dùng cho việc rước tượng, bài vị thần). So với với các hiện vật cùng loại trong số các di tích ở Yên Hưng hiện nay thì đây là chiếc kiệu khá lớn. Phần trên của kiệu có hình chữ nhật, giống như một chiếc sập chân quỳ, xung quanh 4 cạnh và chân kiệu được trang trí hình rồng chầu mặt trời, mây lửa, hoa lá cách điệu, tinh xảo. Đòn khiêng kiệu được thiết kế cho 8 người khiêng (kiệu bát cống), hai đòn dọc phía trước trang trí hình đầu rồng, phía sau là đuôi rồng, 8 đầu đòn ngang là phần đặt lên vai cũng đều được trạm hình đầu rồng. Điều đáng quý là những chiếc kiệu thời Lênhư thế này không còn lưu giữ lại được nhiều trong các di tích trên địa bàn tỉnh, hơn nữa lại còn khá nguyên vẹn, dù trải qua bao thời gian, chiến tranh và sự xâm hại của thiên nhiên.

Cũng có niên đại thời Lê như kiệu bát cống và độc đáo không nơi nào có ngoài đình Trung Bản, đó là chiếc quấn tẩy. Đây là vật chuyên dùng đựng nước phép để các chủ tế rửa tay, như một sự gột sạch bụi bẩn trước khi tế thần. Chiếc quấn tẩy làm bằng gỗ, cao khoảng 1,4 m, trông gần giống với cây đèn nến, dọc thân được chạm trổ hình rồng, hoa lá theo lối kênh bong, ở đoạn gần giữa quấn tẩy có gắn chiếc đĩa gỗ nhỏ dùng để đựng nước phép cho chủ tế. Toàn bộ quấn tẩy được sơn son thếp vàng và vẫn còn gần như nguyên vẹn. Gần đây, để phòng tránh kẻ gian, các bô lão trong làng đã đem cất quấn tẩy đi hòng giữ lại bảo vật cho con cháu mai sau. Ngoài các hiện vật giá trị trên, đình Trung Bản còn giữ lại được gần một chục sắc phong, chủ yếu là của các vua nhà Nguyễn phong thần cho Trần Hưng Đạo là Thành hoàng của làng Trung Bản. Đây là những di sản vô giá rất cần được bảo vệ, giữ gìn cho muôn đời.

Điều đáng chú ý là hiện nay đình Trung Bản (đã được xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia năm 1991), đã và đang bị xuống cấp, hư hỏng, có cấu kiện phải chằng buộc bằng dây thép, một số chỗ mái đã bị dột, mối mọt “nhìn thấy trời”. Đặc biệt là tại hậu cung, ngay tại vị trí đặt tượng Trần Hưng Đạo mái đã bị mọt, dột mà nếu không sớm được đầu tư sửa chữa, khi mưa xuống sẽ gây nguy hại tới pho tượng. Đây là điều tỉnh, huyện và ngành Văn hoá Thông tin cần hết sức lưu tâm, sớm có biện pháp khắc phục.